تازههاي علمیوفرهنگی
ضیافت سیار از میان آثار ادبی مطرح جهان که اخیرا در نشر علمی و فرهنگی امکانِ بازنشر پیدا کرده، دو رمان مهم «گتسبی بزرگ» و «عقاید یک دلقک» بهتازگی در قطع کوچک منتشر شدهاند. «گتسبی بزرگ» اثر اسکات فیتس جرالد را دومین رمان بزرگ قرن بیستم خواندهاند؛ رمانی که در دوران رونق اقتصادی آمریکا میگذرد و روایتی است از «مرد هیچزاده اهل هیچآباد» که کنایهای است از تام، دیگر شخصیت محوری کتاب که سراسر رمان در پی کشف رازورمز گتسبی است. توصیف داستان سرراست این رمان بلند کار چندان ممکنی نیست، بهتعبیر کنت تایتان، منتقد آمریکایی، این رمان «داستان کوتاه بسیار بلندی است از یک مرد خودساخته، از یک جوان بزنبهادر شیکپوشِ سیوچندساله که مالک خانه پرعرضوطولی در لانگآیلند است و در همین خانه است که ضیافتهای عظیم میدهد و در عین حال احساس تنهایی میکند. این مرد عاشق دختر ثروتمندی است و او را برای اولینبار در زمانی که افسر مفلسی بوده دیده... و این مرد سرانجام در سیلان حوادث فجیع به قتل میرسد.» سیمای گتسبی تا میانههای رمان در هالهای از ابهام میماند، چنانکه در نظر تام و دیگران. ما بعدها واقعیت پس پرده گتسبی را کشف میکنیم. گتسبی خود درباره ثروت هنگفتش میگوید که ارثیهاش بوده و یکبار در «اضطراب بزرگ، اضطراب جنگ» از میان رفته و بعد دوباره از راه تجارت دارو و نفت بهدست آمده. اما همه این مطالب روی دیگر نیز دارد. گتسبی آنطور که میگویند به جنگ رفته هرچند به مدت پنج ماه، صاحب تعدادی داروخانه بوده اما آنچه در این داروخانهها به فروش میرسد الکل خانگی بیبرچسب تجاری بود و کارهای دیگر او هم به گاوبندی و قمار مربوط است. آنطور که تایتان مینویسد: «گتسبی که رؤیایش را درست و دستنخورده با خود به گور برد، ما را رها نمیکند و در ما علاقه شدیدی برمیانگیزد تا بگردیم و دریابیم که اشکال کجای کار بود و چطور شد که رؤیای رنگین درهم شکست و به کابوس بدل شد». در مقدمه کتاب نیز آمده که «گتسبی بزرگ» در میانه دهه چهل با ترجمه کریم امامی و با نامِ «طلا و خاکستر» در نشر فرانکلین چاپ شد. دومین چاپ این رمان اواخر دهه چهل با عنوان «گتسبی بزرگ» در شرکت سهامی کتابهای جیبی منتشر شد. سال پنجاهوچهار رمان در قطع بزرگ چاپ شد و بعد، از چاپ سوم تا چهارم آن بیستواندی سال وقفه افتاد تا اینکه با ویراست تازه مترجم آن در نشر نیلوفر منتشر شد. اینک از پس سالیان اين رمان به نشر علمیوفرهنگی بازگشته و بعد از نیمقرن از چاپ نخست آن برای هشتمینبار منتشر شده. از نکات دیگر کتاب، نامههای آخر کتاب است: نامههایی که دوستان فیتس جرالد در پاسخ به نامه و نسخه اهدایی او به آنها نوشتهاند: الیوت، گرترود استاین، ادیت وارتن. بخش عمده نامهها از مسحورشدن آنها در برابر داستانِ فیتس جرالد خبر میدهد. الیوت مینویسد «این نخستین گامی است که داستاننویسی آمریکایی بعد از هنری جیمز برداشته.» مترجم نیز در آخر فيتس جرالد را همسنگ یا بالاتر از همینگوی خوانده و به «ضیافت سیار» همینگوی اشاره ميکند که در آن سه فصل به فیتس جرالد اختصاص دارد. گتسبی بزرگ، اسکات فیتس جرالد، ترجمه کریم امامی در میان آماتورها «عقاید یک دلقک» نوشته هاینریش بل با ترجمه شریف لنکرانی نیز نخستینبار در اواخر سالهای سی درآمد. مترجم کتاب در پیشگفتار خود این رمان را در یک خط چنین توصیف میکند: «عقاید یک دلقک، منروایت است و راوی یک دلقک، یک بازیگر پانتومیم.» این درست که رمانِ اخیر را از موثرترین داستانهای عاشقانه در ادبیات جدید خواندهاند، اما این روایت کافی از رمان هاینریش بل نیست. رمان سعی دارد با افشای حقایقی چون واقعیت عشق، سبک و شیوه زندگی اجتماع بورژوا و کاتولیک زمان خود را از پشت نقاب، یا همان ماسک بازیگران پانتومیم، آشکار کند. هانس شنیر، دلقک برخلاف آنچه مخاطب انتظار دارد از خانوادهای مرفه برخاسته است اما بهخاطر استعداد و علاقهاش به کارِ پانتومیم، کمدی و معرکه راهانداختن، بهنوعی از طبقه خود طرد شده است. او در میان شعارها و جنجالهای ناسیونالسوسیالیستی بزرگ شده است و از اینرو به جامعه نوساختهای که بر ویرانه های هیتلری بنا شده چندان اعتقاد و اعتمادی ندارد. او معتقد است «خاصیت کمدی در این است که برای مردم موقعیتهایی را به صورت انتزاعی نشان بدهد که از زندگی واقعی خود آنها گرفته شده باشد، نه از زندگی مردمی بیگانه». سراسر کتاب تکگویی بلند دلقک است و تنها چند باری در این سیر روایت، تکگویی و روایت خاطرات و گذشته وقفه میافتد. او بعد از اتفاقی در یکی از همین معرکهها، به شهر خود بازمیگردد و به اتاقش پناه میبرد. همینجاست که او گذشته خود را مرور میکند و مخاطب متوجه میشود که همسرش، ماری که یک کاتولیک معتقد است، او را ترک کرده و همین هانس را حسابی بههم ریخته است. صحنه آخر رمان به طرزی نمادین گویای وضعیت جامعهای است که دلقک آن را توصیف میکند. او وازده از همهجا به ایستگاه راهآهن میرود تا همانجا روی پلهها بنشیند گیتار بزند و آواز بخواند، که مردی با ماسکی بهشکل کاسترو را میبیند که میخواست به او تنه بزند، دلقک خود را کنار میکشد و تازه آنجاست که بهیاد میآورد موقع کارناوال است: «خوب جور میآمد. یک حرفهای هیچجا بهتر از میان آماتورها نمیتواند مخفی شود». و بعد شروع به خواندن کرد. عقاید یک دلقک، هاینریش بل، ترجمه شریف لنکرانی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.