هله برخیز که اندیشه دگر باید کرد
پیمان سلامتی-استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران
چند روز قبل سازمان پزشکی قانونی کشور، آمار تلفات رانندگی در نوروز امسال را اعلام كرد و مشخص شد متأسفانه 967 نفر از هموطنان ما در این مدت جان خود را از دست دادهاند و این عدد تغییر محسوسی در مقایسه با نوروز سال قبل نداشته است. مطالعات معتبر بینالمللی از اواخر قرن بیستم با هشدار درباره روند رو به رشد حوادث ترافیکی پیشبینی کردند چنانچه اقدام مؤثری برای کاهش حوادث ترافیکی در سطح دنیا صورت نگیرد تا سال 2030 این مشکل توسعهیافته و دهها میلیون انسان کشته و صدها میلیون نفر دچار جراحات خواهند شد. متعاقب این اعلام، سازمان ملل متحد با بسیج کشورهای عضو، فعالیتهای گستردهای را آغاز کرد. با وجود این به نظر میرسد بنا به شواهد زیر ما اقدامات درخور توجهی دراینباره در مقایسه با سایرین انجام ندادهایم.
الف- ایران هشتمین کشور دنیا از نظر بالابودن میزان مرگ ناشی از حوادث ترافیکی است. گزارش جهانی ایمنی راهها که سال گذشته از سوی سازمان جهانی بهداشت منتشر شد، نشان ميدهد ایران پس از شش کشور آفریقایی و یک کشور آسیایی در این جایگاه قرار دارد. علاوهبراین، مطالعه بار جهانی بیماریها نشان میدهد اگرچه حوادث ترافیکی در سال 1990، نهمین عامل بار بیماری در ایران و جهان بوده است.
این عامل در ایران برخلاف روند جهانی با رشدی چشمگیر به سومین عامل بار بیماری در سال 2010 تبدیل شده است. به عبارت دیگر این موضوع پدیده شومی است که در سالیان اخیر گریبانگیر ما ایرانیان شده است. ب- سال گذشته با ابلاغیه رسمی وزیر محترم بهداشت، سند ملی پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر و عوامل خطر مرتبط منتشر شد. در این گزارش، مرگ ناشی از حوادث جادهای در کشور ما با متوسط جهانی و پنج کشور آمریکا، مصر، ترکیه، پاکستان و عراق مقایسه شده است. این سند نشان میدهد درحالیکه ما در شرایط بسیار نامساعدی در مقایسه با متوسط جهانی و هر یک از کشورهای فوق قرار داریم، برخی کشورهای همسایه، بهویژه ترکیه، روند کاهشی خوبی را سپری میکنند. ج- اقدامات برخی از کشورهای در حال توسعه قابل تأمل است. برنامه «چشمانداز صفر» در کشور سوئد با هدف آنکه هیچ مرگ یا جراحت شدیدی به علت حوادث ترافیکی رخ ندهد و برنامه «ایمنی پایدار» در کشور هلند با هدف ایجاد یک سیستم ایمن و پایدار ترافیکی، دو نمونه موفق بینالمللی هستند. درحالحاضر شاخص تعداد مرگ به ازای هر صد هزار نفر جمعیت در سال برای سوئد 2.8، برای هلند 3.4 و برای ما حدود 17 (با استناد به گزارش نیروی انتظامی) است؛ به عبارت دیگر اگر ما شاخص سوئد را دارا بودیم سال گذشته بیش از 10 هزار نفر تلفات کمتری داشتیم. د- سال قبل سران اجرائی 191 عضو سازمان ملل متحد، از جمله ایران، متعهد شدند تا سال 2020 میزان مرگ ناشی از حوادث ترافیکی را در کشورهای خود به میزان 50 درصد کاهش دهند. این موضوع در حالی است که طبق اسناد بالادستی مصوب در کشور (قانون برنامه پنجم توسعه کشور و راهبرد ملی 10ساله ایمنی راههای ایران)، لزوم کاهش سالانه 10 درصد در مرگ لحاظ شده است. با توجه به آنکه در سالهای اخیر در دستیابی به هدف کاهش 10درصدی سالانه ناکام ماندهایم و با درنظرگرفتن تعداد 16,584 مرگ ناشی از حوادث ترافیکی در سال گذشته و یک حساب سرانگشتی، مشخص است هدفگذاری سازمان ملل برای ما ایرانیان دستیافتنی نخواهد بود. در مجموع، اگرچه تاکنون زحمات بسیار زیادی برای این مهم از سوی سازمانهای مختلف کشیده شده است، اما با مقایسه روند تلفات جادهای در سالهای اخیر در کشورمان با میانگین جهانی، همسایهها و کشورهای توسعهیافته باید گفت سایرین گوی سبقت را از ما ربوده و فعالیتهای صورتگرفته به اندازه سایر کشورها مؤثر نبودهاند. دلایل توفیقنیافتن زیاد هستند و در این مختصر نمیگنجند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.