ما یکسیصدم دنیا؟!
حسین هاشمپور
واقعا سهمیلیارد تومان برای نقاشیای از سهراب سپهری زیاد است و نماد تجملگرایی؟ یک- گرانترین مبلغ در دنیا که در سال گذشته میلادی برای نقاشیای از پل گوگن پرداخت شد، 300میلیون دلار بود که گمانهزنیهای رسانهای میگوید دولت قطر آن اثر را خریده است، یعنی گرانترین اثر هنری در ایران با دلار فعلی، که هفتم خرداد در پنجمین حراج تهران به قیمت سهمیلیارد تومان به ثبت رسید، یکسیصدم گرانترین اثر بهفروشرسیده در دنیاست؛ برخی ممکن است این مقایسه را نادرست تلقی کنند، سهراب کجا، پل گوگن و مونش و پیکاسو کجا؟ اما چینیها در همین دو دهه اینگونه فکر نکردهاند و امروزه از 10 نقاش پرفروش زنده معاصر، سه نفر چینی هستند؛ البته مثلا فوتبالیستهای ما هم اینگونه فکر نمیکنند؛ اگر کیفیت کارشان نقد شود که چرا مثل مسی یا رونالدو بازی نمیکنند، حرفتان تمام نشده، میگویند دستمزد مسی و امکانات رونالدو را به من دادهاید که چنین انتظاری دارید؟ مشابه این مقایسهها در باقی مشاغل هم هست، از کارمند تا راننده اتوبوس و... مدام در حال ارزیابی درآمدهای خود با ترازهای نخست دنیا هستند، اگر هیچیک از این سنجشها خودبزرگبینی نیست، غفلت از اینگونه مقایسهها در قیمت آثار هنری که بخشی ماندگار از هویت فرهنگی ماست به یقین خودکمبینی است. دو - قاعده برندسازی، مؤلفههایی جهانی دارد که ارزش مالی، بخشی از آن است؛ هزینههای هنگفت هالیوود و گرانی مبهوتکننده گنجینههای هنر کلاسیک اروپا از همین منظر قابلارزیابی است؛ تجارت آثار هنری فقط دادوستد پول نیست؛ تبادل ارزشها و باورهایی را میسر میکند که با هیچ مبلغی قابلانتقال نیست و هنر ایران چنین پتانسیلی را داراست؛ مرور گرانترین آثار حراج تهران نشان میدهد آثاری منبعث از فطرت انسانی، حاوی ارزشهای این سرزمین توسط خریداران گرامی داشته شدهاند؛ ازهمینروست که باید آرزو داشت ارزش آثار بزرگان هنر ایران به میلیونها دلار برسد و کلکسیونرهایی ورای خاورمیانه برای خریدشان رقابت کنند؛ در همین راستا حراج تهران در اقدامی اقناعی که مرسوم حراجها نیست، برخی از خریدارانی را که مایل هستند، معرفی میکند: در این دوره تا این لحظه بانکهای پاسارگاد و گردشگری و نیز دوسالانه نقاشی دامونفر؛ این راهکار قدمی خوب در جهت باورپذیری افکار عمومی است که میتواند پشتوانه برندسازی در عرصه بینالملل تلقی شود. سه- اگر آثار بزرگان هنر ایران اندر خم اعداد کوچک بماند، سههزار دانشجوی هنر که هر سال از مراکز آکادمیک فارغالتحصیل میشوند چگونه از راه هنر امرارمعاش کنند؟ ارزش افزوده آثار هنری در پنج دوره حراج تهران میگوید اگر فرهنگسازی و تبلیغات درست صورت پذیرد، هنرمند ایرانی میتواند از راه هنرش زندگی و حتی برای اقتصاد ملی، ارزآوری کند؛ باید الفبای این تجارت نوظهور را به کلکسیونرهای نوآمده آموخت تا با سرمایهگذاری روی جوانها، مارکت هنر در زیرساختش تغییر معنادار کند؛ اینگونه فضاها را باید انجمنهای تجسمی، گالریداران و دیگر نهادهای مرتبط تعریف کنند. چهار - حراج تهران موفق است؛ این را هم آمار میگوید که نسبت به فروش دومیلیاردی دوره نخست، حائز رشد هزارو 250 درصدی است و هم اتفاقا نقدها؛ نقدشدن از دیدهشدن میآید، اما نقدهای منتشرشده در این باب عمدتا نشانی درست نمیدهند؛ برخیشان حتی قواعد اولیه حراج را نمیدانند و ایراداتی میگیرند که اصلا وارد نیست، مثلا اینکه حراج باید فراخوان بدهد! درعینحال چندینهزار هنرمندی که بهطور مستقیم در این حراجی حضور نیافتهاند، حق دارند بپرسند چرا من نه؟ این دوستان، حراج تهران را یک بنیاد دولتی تصور میکنند که باید حقشان را ادا کند، برخی معتقدند جایگاه شخصی دکتر علیرضا سمیعآذر و کوششهایش در موزه هنرهای معاصر و بعد از آن، به چنین انتظاراتی دامن زده است؛ این نقدها همیشه خواهند بود زیرا بدیهی است حراج تهران بههیچوجه توان پاسخگویی به این حجم مطالبه حضور را ندارد، این در حالی است که برای تضمین فروش، تأمین انبوه هزینهها و خلق رکوردهایی که در دنیای هنر برای مارکت ایران برندسازی کند مجبور است آثار دستکم 50 هنرمند شاخص را پیاپی در خود بگنجاند و حتی برای دستیابی به ارقام بزرگتر از هر استادی حداقل دو کار روی میز حراج پیشنهاد دهد. پنج- حراج تهران همچنان یک پدیده نوظهور برای ما ایرانیان است، بنابراین اگر هنرمندانی تحتتأثیر قیمتهای هیجانی حراج، قیمت آثار خود را کم میکنند و ناگهان اعدادی عجیبوغریب پیشنهاد میدهند، به مرور متوجه میشوند و به اصلاح برمیآیند؛ رفتهرفته برخی که آثارشان در گالریها هم فروش نمیرود توقع نخواهند داشت به حراج راه یابند؛ رویکرد فرهنگی حراج تهران مثل ارائه آثار استادان کلاسیک یا حضور طیفهای اندیشگی و سبکهای بسیار متنوع نادیده نمیماند؛ انرژی حاصل از رونق حراج به اقتصاد هنر کتمان نمیشود؛ بزرگترشدن شعاع دایره بازار هنر اعم از خریدار و فروشنده بارور خواهد شد... بهیقین، در پنج سال دوم ثمرات حراج تهران بیشتر روشن میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.