|

بهره‌برداری از کانی‌های دریایی

منابع غیرفلزی آینده

عبدالمجید نادری‌بنی.استادیار پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی

اقیانوس‌ها دوسوم سطح زمین را پوشانده‌اند و مانند خشکی‌ها، دارای توان بالقوه تولید مواد معدنی هستند. با توجه به چشم‌انداز کاهش منابع معدنی خشکی و افزایش نیاز صنایع، مواد معدنی بستر دریاها به‌عنوان منابع جایگزین فلزات و بسیاری از منابع غیرفلزی در آینده به‌شمار می‌روند. به‌جز منابع معدنی، دریاها منبع انرژی آینده هستند. گازهای به‌دام‌افتاده در بستر عمیق دریاها منبع عظیم سوخت‌های فسیلی آینده هستند. این در حالی است که استفاده از انرژی پاک دریا نظیر استفاده از انرژی امواج و جزرو مد و نیز بهره‌برداری از اختلاف دمای سطح و عمق دریا برای تولید انرژی مدنظر است. در دهه 1960 میلادی، نظریه زمین‌ساخت ورقه‌ای، انقلابی در علوم زمین به‌پا کرد و درک ما درباره پتانسیل معدنی دریاها را دگرگون کرد. براین‌اساس، بستر اقیانوس‌ها منشأ مواد معدنی متنوعی است. این مواد معدنی شامل مس، آهن، عناصر خاکی نادر، روی، نقره، طلا و دیگر فلزات در مقادیر مختلف و با ترکیبات گوناگون هستند. این منابع، به‌ویژه در مجاورت چشمه‌های داغ آتشفشان‌های فعال میان‌اقیانوسی واقع شده‌اند. سایر منابع معدنی دریایی جدیدالکشف، پوسته‌های فرومنگنز غنی از کبالت هستند که طی ‌میلیون‌ها سال در اعماق اقیانوس‌ها ایجاد شده‌اند. جمهوری اسلامی ایران کشوری است که از شمال و جنوب به دریا راه دارد و اقتصاد آن تا حدی به دریا متکی است. اما این افزایش اتکا به‌طور سنتی بر منابع زیستی دریا، منابع نفت و گاز فلات قاره و حمل‌ونقل در دریا استوار است. این در حالی است که تحقیقات نشان‌دهنده پتانسیل بالای دریاها در تأمین بخش قابل‌توجهی از منابع مهم معدنی در آینده است. اکتشاف و بهره‌برداری از این منابع نیازمند حضور علمی در پهنه اقیانوس‌هاست. با وجود تمامی بی‌مهری‌های صورت‌گرفته به دریا، سواحل و دریاهای ایران سهم عمده‌ای در اقتصاد ملی کشور دارند. زندگی‌ میلیون‌ها نفر از ایرانیان به‌طور مستقیم و غیرمستقیم به دریاها و سواحل طولانی کشور بستگی دارد. بااین‌حال درک ما از اهمیت و پتانسیل اقتصادی سواحل و دریاهای پیرامونمان، بسیار اندک است. در کشورهای توسعه‌یافته‌ای نظیر ایالات متحده آمریکا نیز که سالانه مبالغ هنگفتی صرف پژوهش برای فهم پتانسیل اقتصادی سواحل و دریاها می‌شود، همچنان توقعات از پتانسیل اقتصادی دریاها بالاست زیرا با فناوری‌های فعلی، میزان کارآفرینی مشاغل مرتبط با دریا و اقیانوس، 5/1 برابر بخش کشاورزی و ارزش اقتصادی محصولات آن بیش از 5/2 برابر محصولات کشاورزی است. این در حالی است که با افزایش توانایی‌های فناورانه، انتظار این است که ارزش و تنوع محصولات دریایی بیش از پیش افزایش یابد. بااین‌حال در کشور ما باوجود دسترسی به دریا، تحقیقات در زمینه پتانسیل اقتصادی دریاها و سواحل به حد کافی صورت نگرفته است. بخش عمده‌ای از فعالیت‌های اقتصادی کشور در زمینه فعالیت‌های استخراج نفت و گاز از فراساحل و فلات قاره ایران بوده است. این در حالی است که ظرفیت کشور برای استخراج منابع عظیم نفت و گاز موجود در سواحل جنوبی و شمالی کشور بیش از این است. علاوه بر خلیج‌فارس، وجود منابع نفت و گاز در دریای خزر و دریای عمان به اثبات رسیده است. در اعماق دریای عمان، گاز متان به صورت هیدرات گازی وجود دارد که به‌عنوان منبع انرژی در آینده به حساب می‌آید. کرانه‌های دریای عمان با دسترسی به آب‌های عمیق، فرصت مناسبی را برای کشور برای توسعه اقتصاد نیلگون فراهم کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.