زمان خوبي براي مُردن
جواد طوسي
علاقهمندان به هنرهاي نمايشي در طي اين سالها با سليقه و شيوه كار رضا حداد حتما آشنا شدهاند. اين بازي با فُرم و زبان ساختارشكني كه گاه از اغلب قواعد كلاسيك تئاتر فاصله ميگيرد و با قالبهاي نمايشي و بصري ديگر (بهويژه سينما) كنار ميآيد، به يك اجراي كلاژگونه پستمدرن ميرسد، موافقين و مخالفين سرسخت خودش را دارد. اما گويا اين بار رضا حداد، در اجراي «كشتن كفترچاهي»، با نويسنده كارش محمد چرمشير، به همفكري اوليه براي معاصربودن در برخورد با نسلي عجيب، پيچيده و غيرقابل پيشبيني رسيده است. از اين جهت خود متن نيز در مقايسه با ديگر آثار چرمشير كه عمدتا بنا را بر پرسهزدن در دنياي انتزاعي و شاعرانه همراه با تكگوييهاي مطول خاص خود گذاشته، تفاوتهاي آشكار دارد. درواقع، اين دوستيها و همراهيهاي آني و آميخته با جنون كه به اجرائي پرخشونت در دل پوچي ميرسد، تصوير دِفُرمه و شناسنامه نسلي هويتباخته و بدون آرمان است. در ميزانسن و شيوه طراحي صحنه، رنگ سياه بر همهجا سايه انداخته. گويي اين دخترانِ سياهپوش كه مرز بين شفقت و نفرت، معصوميت و شرارتشان مشخص نيست، در دنياي هذياني و كابوسزده و متوهمشان زود بزرگ شدهاند و از اين رشدِ زودرس خيري نديدهاند و براي نمايش موقعيت معاصر بغرنجشان، با كلامهاي دوپهلو و كنايهآميز و فاعليتِ بهخون كشيده، از خودشان و اين زمانه انتقام ميگيرند. آغاز و انتهاي اين حضور انبوه زنانه مرگبار، وضعيت يكساني دارد. گويي ما ميهمانِ يك بالماسكه به خون آلوده شدهايم. لهجهها رنگوبوي تخليهشدني را دارد كه به اميد، پوزخند ميزند و به مرگ خوشامد ميگويد: «امروز روز خوبيه براي مُردن، روزي براي كشتن». در اعتمادبهنفس و تناقض غريب اين دختران مرگ، همين بس كه سر يكي از بچههاي همسنوسال خود را بريدهاند و در كولهپشتي گذاشتهاند و در امتدادش از بدبختي و نكبتهايشان ميگويند: «چي شد كه پرت شديم تو اين كثافت؟ ميشه پاك كرد دنيا رو از عيباش؟» در يكي ديگر از اين صحنههاي اپيزوديك، در صحبت دو دختر متوجه ميشويم يكي از آنها جنينش را كشته و بعد با صراحت لهجه همديگر را به گند ميكشند و در صحنهاي ديگر زير باران با هم ميرقصند. آنها در پشت اين چهرههاي هولناك كه خشونت و نمايش خون برايشان عادي شده، صادقانه اقرار ميكنند: «اقرار ميكنم خوني كه ريخته شده به دليل شورِ جووني بود/ واقعا آدمي كه نه جلو داره، نه عقب، كجاست؟ ترسناكه». ما به عنوان تماشاگراني بهتزده انگار ورسيون اينجايي از «پرتقالكوكي» كوبريك را با بازيهاي زنانه ميبينيم. در اين دنياي مخوف زيرزميني، چقدر ترانه قديمي «سنگ خارا»ي مرضيه، تابلو و بيگانه با اين زمانه است. در چرخه اين روابط و مناسبات جنونزده، هيچ نام و نشاني از شواليههاي تاريكي نيست. دستهاي همه بازيگران مرگ، به خون آلوده است. كُنشمندان گمنام و ترسناك اين روزگار، مرگي را آرزو ميكنند كه خوب تكانشان بدهد. آنها حتي در دمدماي مرگ هم با ما شوخي دارند: «شما رو با اين روز روشن آفتابيِ گُه، تنها ميذارم». اين نيهيليسم دهه هفتادي، ارمغان رضا حداد و محمد چرمشير به ما و نسلِ واخورده اين زمانه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.