|

صحراگردی خیالپرداز

نیما ارمغان

«داستان دوست من» یا «کنولپ» عنوان داستانی است از هرمان هسه که سال‌ها پیش با ترجمه سروش حبیبی به فارسی منتشر شده بود و به‌تازگی توسط نشر ماهی بازچاپ شده است. هرمان هسه از نویسندگان شناخته‌شده ادبیات آلمانی‌زبان است و داستان‌ها و شعرهای او نه‌فقط در ادبیات آلمان بلکه در ادبیات جهانی جایگاهی مهم دارد. او از سال‌ها پیش در ایران هم شناخته‌شده بود و بخش قابل‌توجهی از آثار او به فارسی منتشر شده‌اند. «دمیان»، «گرگ بیابان»، «نارتسیس و گلدموند»، «سیدارتا» و «بازی گویچه‌های بلورین» از داستان‌های مهم هرمان هسه به شمار می‌روند. هسه در سال 1946 جایزه نوبل ادبیات را دریافت کرد و جز این جوایز مهم دیگری نیز کسب کرده است. «داستان دوست من»، روایتی است از زندگی «رندی آزاده و قلندری صحراگرد» به نام کنولپ. کنولپ در طول عمرش به موفقیتی دست نیافته و در پایان عمرش بی‌بضاعت است. حبیبی در بخشی از مقدمه کوتاهش در این کتاب، درباره کنولپ نوشته: «گمراهی است که در دستگاه بی‌رنگ اما به قید قاعده درآمده کارگران و زحمتکشان وصله ناهمرنگی است و در نظام عبوس زندگی پرتلاش و حساب سوداگران جایی ندارد. اما در پشت نقاب شادی و بازیگوشی این صحراگرد خیالپرداز، که با روح ساده و کودکانه خود همه‌جا برای مردم زحمتکش و سربه‌راه شهرها و دهات شادمانی و شادابی و برای کودکان و دختران بازی و بذله و دلدادگی ارمغان دارد، مرد دیگری نهفته است که تنها و بی‌خانمان است و به دلگرمی و بی‌آرامی محکوم. هیچ‌جا ریشه‌ای استوار نکرده و از شیرینکامی زندگی خانوادگی بی‌نصیب است. آزادی از بندهای خانه و تنفس هوای پاک صحرا و هم‌نفسی و آمیزش با طبیعت و هزاران لذت دیگر ولگردی را به شیرینی و کامیابی و آرامش و امن استقرار نمی‌دهد.» طبیعت و بازگشت به آن موضوعی است که به شیوه‌های مختلف در داستان‌های هسه دیده می‌شود و در «داستان دوست من» نیز، کنولپ در پایان راه دشوار زندگی‌اش وقتی خود را آماده می‌کند که در «دامان مادر خود، که طبیعت است»، جان بسپارد، خدا را در پیش‌روی خود مجسم می‌کند. او در این لحظه همچون کودکی گلایه می‌کند که چرا عمرش این‌گونه طی شد و به پایان رسید. خدا در پاسخ او می‌گوید: «من تو را جز این‌که هستی نمی‌خواستم. تو به نام من صحراگردی کردی و پیوسته اندکی میل به آزادی در دل اسیران شهرها پدید آوردی. به نام من دیوانگی کردی و تمسخر دیگران را برنتافتی. آنها نه تو، که در تو مرا مسخره می‌کردند یا دوست می‌داشتند. تو فرزند و جزئی از منی و هر لذتی که بردی یا رنجی که تحمل کردی من در آن شریک بوده‌ام.» حبیبی در مقدمه‌اش با اشاره به پایان داستان، نوشته که این ماجرا تصویری است از زندگی هنرمند که اگرچه نیازمندی‌های فوری و اولیه جامعه را تأمین نمی‌کند اما در عوض به زندگی جان می‌بخشد و آن را به رنگ‌های بدیع درمی‌آورد و این «رسالت آسمانی هنرمند» است. پایان داستان، همراه با مرگ کنولپ است و در روایت هسه این‌طور تصویر شده: «وقتی کنولپ بار دیگر چشم گشود، خورشید می‌درخشید و چنان خیره‌اش کرد که فورا پلک‌هایش را فرو فشرد. حس کرد برف سنگینی بر دست‌هایش نشسته است. می‌خواست آن را فروتکاند، اما میل به خواب در او از هر میل دیگری نیرومندتر است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.