|

بختیارعلی از متن تا حاشیه

ادبیات همسایه

شرق: ترجمه و انتشار ادبیات كشورهای همسایه در ایران هرازگاهی موجب حاشیه‌ها و جنجال‌های قلمی میان اهلِ قلم و بیش از آن البته میان ناشران بوده است. همین چندی پیش ترجمه‌ای از عتیق رحیمی، نویسنده فارسی‌زبان افغان‌تبار جنجال بسیار به‌راه انداخت. در این مورد خاص عتیق رحیمی پیش از هر حاشیه‌ای خود در یادداشتی نسبتا مفصل با عنوان «من هم از این تمدنم، از این زبان فرهنگی و از این فرهنگ زبانی» روایتی از نخستین مواجهه‌اش با فرهنگ ایران و چگونگی چاپ آثار خود و برخی از دیگر همتایانش در ایران به ‌دست داد. او در این مقاله از ترجمه دو اثرش که هر دو را به فارسی‌ نوشته بود، و از برگردان آن از زبان انگلیسی به فارسی، اظهار بهت و تعجب كرد و نوشت كه بحث او با ناشر كتاب صرفا مربوط به یك كتاب آن‌هم «لعنت بر داستایوفسکی» بوده است، همین. البته مترجم این دو اثر، مهدی غبرایی مترجم نام‌آشنا نیز پاسخی برای این بهت داشت و گفت كه ناشر پیشنهاد ترجمه چهار اثر از عتیق رحیمی را به او داده است و دلیل این كار را نوشته‌شدن آنها به فارسی دَری دانست و گفت كه این زبان با فارسی رایج در ایران تفاوت زیاد دارد و عتیق رحیمی نیز برابر این اظهارات موضع‌گیری كرد و از ناشر توقف پخش آثارش را درخواست كرد و البته این جدل‌ها هیچ ثمر و حاصلی نداشت. اما ترجمه و انتشار آثار بختیار علی در ایران خود حكایت مفصل دیگر دارد. از این نویسنده پركار تاكنون چندین رمان و مجموعه شعر به فارسی درآمده و هر كدام از این آثار چند مترجم داشته است كه ازقضا ادعای ارتباط با بختیار علی و اخذ اجازه كتبی و رضایتِ شفاهی و امضای او را بر ترجمه خود دارند. دیگر می‌توان ادعا كرد كه «بختیار علی» در ایران بیش از آن‌كه خوانده شود، چاپ شده است. انگار بناست سرنوشت بختیار علی را درست مانند غالبِ نویسندگان همسایه ما، ناشران رقم بزنند. مورد آخری هم همین كتابِ «عمویم جمشید خان» كه در دو نشر و با دو ترجمه از رضا كریم‌مجاور و مریوان حلبچه‌ای، در فاصله‌ای قریب یك سال منتشر شده و باز جنجال برانگیخته و باز نه خودِ كتاب كه حواشی چاپ و ترجمه آن. مدیر نشر افراز با انتشار یادداشتی به نشر دیگرِ كتاب، نشر نیماژ اعتراض كرده و با تأكید بر فضای غیرحرفه‌ای حاكم بر نشرِ این روزها، ترجمه مجدد این كتاب را رونویسی خواند و كار را به قضا و قضاوت و دادگاه ذی‌صلاح سپرد. حلبچه‌ای نیز در نامه‌ای این ادعاها را رد کرد و ترجمه دیگر را جعلی خواند. برخورد اهالی ادبیات نیز با آثار بختیار علی چندان دست‌كمی از این جنجال‌ها و جدل‌ها نداشته. همان روزها كه رمانِ تحسین‌شده بختیار علی «آخرین انار دنیا» درآمد، برخی از اهالی ادبیات در برخوردی شتاب‌زده این نویسنده و اثرش را جهانی خواندند، حال‌آنكه بختیار علی بسیار پیش‌تر از ترجمه این كتاب در ایران (سال 1390) نویسنده‌ای شناخته‌شده بود. هم به‌واسطه آثاری كه نوشته بود و هم به‌خاطر ارتباط مستمر او با محافل و سمینارهای جهانی و اقامت‌اش در آلمان و چه‌بسا پیگیری و مطالعه آثاری در حوزه فلسفه و حتی نوشتن مقالاتی در این حوزه. از این میان دو مقاله مطرح او «داعش، خشونت شرقی و نقد عقل فاشیستی» و «آیا با لاکان می‌توان انقلابی بود؟» به فارسی درآمده‌اند. به هر تقدیر از بختیار علی تاكنون رمان‌هایی چون «آخرین انار دنیا»، «شهر موسیقی‌دان‌های سفید»، «قصر پرندگان غمگین»، «مرگ تک فرزند دوم»، «عمویم جمشیدخان» و «غزل‌نویس و باغ‌های خیال» و مجموعه‌شعرهای «از سوگ گل تا خون فرشته» و «نردبانی در غبار» درآمده كه «نردبانی از غبار» هم گزیده‌ای است از شعرهای او كه بسیاری‌شان در مجموعه اولی آمده است. دست‌آخر اگر حواشی گردآمده پیرامون بختیار علی و آثارش كنار بروند و بگذارند، شاید بتوان به خوانش، نقد یا روایتی از آثار او نیز دست یافت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.