دست ما در انتقادکردن باز نیست
علیرضا خمسه
استندآپ کمدی، گونه از کمدی و برگرفته از تاریخ آمریکاست. بعد از جنگ جهانی دوم و جنگهای بعد که آمریکا در آن شرکت داشته و پراکندهشدن سربازان آمریکایی در کشورهای دیگر، کشور آمریکا برای روحیهدادن به سربازانش از کمدینهای کشور برای اجرای برنامه دعوت میکرد. «جک لمون» از چهرههایی است که سالها استندآپ کمدی اجرا کرد و به این دلیل که این شیوه از کمدی ایستاده و در حضور جمع انجام میشود، نام استندآپ کمدی را برای آن انتخاب کردند. بعد از متداولشدن در آمریکا، این شیوه کمدی بهمرور به سایر کشورها تسری پیدا میکند و میبینیم بین کشورهای آسیایی نیز بسیار پرطرفدار است. در ایران نیز درگذشته افرادی مثل سیدکریم، علیبابا و... ازجمله چهرههایی بودند که مردم را با لطیفهها و خاطراتشان سرگرم میکردند. کمدینهای شناختهشدهای در دنیا مثل «ادی مورفی» یا «وودی آلن» نیز در این شیوه از کمدی سررشته دارند و با اجرای برنامه روی صحنه و در حضور تماشاگران و ذکر خاطرات و اتفاقات خندهدار که بیشتر جنبه انتقادی داشت، مردم را سرگرم میکردند. استندآپ کمدی برگرفته از کمدی است و به تعبیری، شاخهای از آن است که مهمترین ویژگیاش انتقادیبودن آن است و در کشورهای دیگر با لحاظکردن وجه سیاسی، مخاطبان بسیاری را با خود همراه میکند. امروزه بسیاری از ایرانیان و فارسیزبانان نیز در سایر کشورها با اجرای استندآپ کمدی، طرفداران بسیاری دارند و شناختهشده هستند. به این دلیل که در ایران ما با برخی خطوط قرمز روبهرو هستیم، نمیتوانیم در اجرای استندآپ کمدی خیلی به وجه سیاسی اشاره کنیم و همانطور که پیشتر اشاره کردم، در اجرای استندآپ کمدی پرداختن به مسائل و موضوعات سیاسی و اجتماعی معمولا مخاطبان بیشتری دارد. پدر من هم ازجمله افرادی بود که هر وقت در محافل خانوادگی حاضر میشد، مشغول تعریف خاطرات بود و بهنظرم مهارت خاصی در این شیوه که به نام استندآپ کمدی میشناسیم، داشت و بالطبع این روحیه در من نیز بوده و هست. اما ما ایرانیان نیز این شیوه را از گذشته دور تا به امروز با نامها و اسامی دیگر داشتهایم، مثل هنر پردهخوانی، معرکهگیری و... که با همین ویژگیها انجام میشد. با این تفاوت که در ایران بیشتر کمدیهای ما کلامی بوده و هست. مثل اینکه در قهوهخانهها بیشتر شاهنامهخوانی انجام میشده و شاهنامهخوان با همه ابزارهایی که در اختیار داشته، مخاطبانش را سرگرم میکرده است. او نهفقط از بیانش برای نقل داستان بهره میبرده است، بلکه از بدن و زبان بدنش نیز استفاده میکرده؛ اتفاقی که درحالحاضر کمتر در استندآپ کمدیهای ایرانی میبینیم و استندآپ کمدیهای ما صرفا محدود به مهارتهای کلامی است. در صورتی که به اعتقاد من، تعریف درست استندآپ کمدی، استفاده کمدین از همه ابزارهایی است که در اختیار دارد. اگر در صحبتهایم نقالی را مثال زدم، به این دلیل بود که به اعتقاد من در این شیوه غیر از استفاده درست از کلام و بدن، تخیل تماشاگر نیز درگیر میشد و متأسفانه درحالحاضر در استندآپ کمدیها فقط به ذکر خاطرات بسنده میکنیم. متأسفانه دست ما در انتقادکردن باز نیست و ملت انتقادناپذیری هستیم درصورتیکه در غرب با دست باز در استندآپ کمدیها انتقاد میکنند. جای خوشحالی است که مردم ما در سالهای اخیر بیشتر با شیوه استندآپ کمدی آشنا شدهاند و از آن استقبال میکنند. معتقدم جامعه شاداب و سرزنده روبهسوی پیشرفت دارد. از یک جامعه عبوس نمیتوان انتظار پیشرفت داشت. برای داشتن جامعهای شاداب عوامل بسیاری دخیل است، ازجمله کاهش مشکلات اقتصادی که دغدغه بزرگی برای مردم است. در شیوه اجرای استندآپ کمدی نیز میتوان با دست بازتری به مسائلی پرداخت که از دغدغههای روزمره آدمها صحبت میکند و طبعا برای آنها جذابتر خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.