محمدعلی در ۷۴سالگی درگذشت
«بزرگترین» خاموشی
محمدعلی، مشهورترین قهرمان بوکس سنگینوزن دنیا، روز گذشته در پی بیماری تنفسی و در سن 74سالگی درگذشت. او در فنیکس و در آریزونا در شرایطی که در بیمارستان بستری شده بود، بالاخره مقابل مرگ «ناکاوت» شد تا نهتنها سه دهه مبارزهاش با «پارکینسون»، بلکه بیماریهای تنفسی هم بالاخره «بزرگترین» ورزشکار بوکس دنیا را از پا دربیاورد. محمدعلی که سابقه قهرمانی در رقابتهای بوکس المپیک را دارد، سه بار قهرمان دنیا شده و علاوهبر چهره ورزشی، فردی تأثیرگذار در برنامههای اجتماعی و سیاسی هم بود. پاپکُرن و دزد دوچرخه! اسطورهشدن محمدعلی در دنیای بوکس بیشباهت به سناریوی فیلمهای هالیوودی نیست؛ او در بعدازظهر یکی از روزهای پاییز 1954، دوچرخه تازه و نویی را که خریده بود، با حواسپرتی گوشهای گذاشت و رفت تا پاپکُرن بخرد. وقتی برگشت متوجه شد که دوچرخه نویی را که داشته، دزد برده! کِلِی جوان که بهشدت ناراحت میشود، خودش را به سالن بوکسی میرساند، به این امید که با یادگیری بوکس بتواند روزی حساب دزد دوچرخه را برسد. کِلِی آن روزها 12ساله بود و با 40 کیلو وزن وارد مسابقات محلی شد تا جرقهای برای ورود به دنیای حرفهایاش باشد. او در خانوادهای متوسط به دنیا آمد، در لوییزویل کنتاکی که محلی پرتنش به خاطر نژادپرستی و توهینهای نژادی بود، بزرگ شد. او که در همان روزهای نخست نشان داده بود در رینگ مسابقه بهمراتب مستعدتر از پشت نیمکتهای مدرسه است، خیلی زود و در سال 1959 تورنمنت مشهور گلدنگلووز را برد. سال بعد، کِلِی که واهمه زیادی از سوارشدن به هواپیما داشت، بالاخره بر ترسش غلبه کرد و برای گرفتن طلای المپیک راهی رم شد. او در آن زمان در میانوزن مسابقه داد و طلای المپیک را هم بهراحتی از آن خودش کرد. سرانجام بعد از اینکه در بیش از صد مسابقه آماتور شرکت کرد، توانست در سن 18سالگی جواز ورود به مسابقات بوکس حرفهای را به دست بیاورد. کِلِی که رقص پایش روی رینگ بیداد میکرد، شیوههای تازهای هم برای فرار از مشت رقیب پیدا کرد و توانست خیلی زود از پلههای ترقی در دسته سنگینوزن دنیا بالا برود. او هنوز چهار مبارزه در این دسته حرفهای انجام نداده بود که اینگمار یوهانسن، پادشاه سابق این دسته، بوکس او را به سخره گرفت. سال 1962 بود که کِلِی، آرچی مور، قهرمان سابق دسته میانوزن بوکس دنیا را نقش بر زمین کرد. یک سال بعد از آن، او هنری کوپر را در ومبلی برد و برای خودش شانسی به دست آورد تا در مسابقات جهانی به مصاف سانی لیستن مشهور برود. از کاسیوس کِلِی به محمدعلی «همه فکر میکردند سانی خیلی زود فتیله کِلِی را میپیچاند و او را به زادگاهش برمیگرداند». این جملهای است که نیگل کالینز، خبرنگار آمریکایی در آن زمان و پیش از شروع آن مسابقه نوشت. حتی بوکمیکرز، شانس پیروزی کِلِی جوان مقابل سانی را یک به 7 دانسته بود. شرایط بهگونهای بود که از آن مبارزه بهعنوان «رقابتهای جهانیای که بیشترین سرمایهگذاری را روی آن کرده بودند» نام برده شد. سرانجام 25 فوریه 1964 قهرمانی کِلِی با شکست سانی رقم خورد؛ ولی این قهرمانی جنجالی از آب درآمد: سانی لیستن گفت که کتفش درد میکند و نمیتواند به مبارزه ادامه دهد؛ بااینحال کِلِی در کنفرانس خبری غوغایی به پا کرده بود. او داد میزد: «من بزرگترین هستم... من دنیا را شوکه کردم!» در آن زمان این شایعه سر زبان افتاد که آن قهرمانی کِلِی زدوبند بوده. سال 2014 هم در پروندههای آرشیوی که از FBI به دست آمد، مدارکی وجود داشت که تردیدها نسبت به آن زدوبند را بیشتر کرد. البته این تردید بعدها در مسابقه انتقامجویانهای که لیستن درخواست کرده بود و باز هم با قهرمانی کِلِی همراه شد، به وجود آمد. بااینحال، فارغ از بحثهایی که درباره مسابقه با لیستن وجود داشت، کِلِی مشعوف از قهرمانیهایش بود. او درست در همان سال بود که نام کاسیوس را که «نام بردگیاش» بود، کنار گذاشت و با روآوردن به دین اسلام، اسم محمدعلی را برای خودش برگزید. از آن موقع به بعد بود که محمدعلی بیشتر به جنگ با نژادپرستی در آمریکا رفت و نگرانیهایش بابت آمریکای سفید را علنیتر بیان کرد. سرانجام اختلافنظر او با دولت آمریکا هم از همینجا نشئت گرفت و به جنگ ویتنام کشیده شد. کِلِی که حاضر نبود برای آمریکا بجنگد، در آن زمان جملهای گفت که برایشگران تمام شد. او با انتقاد از توهینهای نژادی آمریکاییها گفت: «ویتنامیها هرگز مرا برده سیاه خطاب نکردهاند. آنها هرگز بدون محاکمه مجازاتم نکردهاند، هرگز سگهای وحشی را به جان من نینداختهاند. دشمن من سفیدپوستان آمریکا هستند، نه ویتنامیها یا چینیها و ژاپنیها. وقتی آزادی میخواهم، شما جلوی راهم هستید، وقتی عدالت میخواهم شما سد راهم هستید و وقتی برابری میخواهم، شما مقابلم میایستید. حتی تابوتحمل پذیرش باوریهای دینی مرا ندارید و آنوقت میخواهید برای شما بروم و در جایی دیگر بجنگم». تبعید و فتح مجدد همین صحبتها برای محمدعلیگران تمام شد؛ او به پنج سال زندان محکوم شد و نزدیک به سهسالونیم از رینگ بوکس فاصله گرفت؛ بااینحال دادگاه در سال 1970 رأی به برائتش داد و کِلِی در شرایطی که 14 کیلو وزن کم کرده بود، دوباره به رینگ مسابقه برگشت و این بار جان کواری را از پیش رو برداشت. در زمانی که کِلِی در رینگ بوکس غایب بود، جو فریزر، سلطان سنگینوزن دنیا شده بود. اولین دوئل آنها هم که به «مبارزه قرن» معروف شده بود، در سال 1971 رقم خورد؛ جایی که محمدعلی به جو فریزر باخت تا رقابتی کینهتوزانه بین این دو نفر شکل بگیرد. علی البته تاج و تختش را در زئیر و با مسابقهای که «موبوتو» با هزینهای هنگفت سروسامان داده بود، پس گرفت. 30 اکتبر 1974 او جورج فورمن را در هشت راند شکست داد و افتخاراتش را پس گرفت. اوج هنرنماییاش باز هم جایی بود که جو فریزر را در همان سال برد و انتقام شکست اول را گرفت. بااینحال درخشش اصلی محمدعلی یک سال بعد، یعنی سال 1975 در مانیل بود. او «تریلوژی» مسابقهاش به جو فریزر را در نبردی خونین برنده شد. خود کِلِی در سال 2001 و در گفتوگویش با روزنامه اکیپ درباره آن مسابقه گفت: «واقعا به لحظاتی در آن مسابقه رسیدم که حس میکردم مرگ در یک قدمیام ایستاده». افول به دلیل غرور یا ناآگاهی، محمدعلی در مسابقهدادن زیادهروی کرد. آخرین افتخاری که او به دست آورد، پسگرفتن عنوان قهرمانیاش از لئون اسپینکس بود که سال 78 آن را از کِلِی گرفته بود. دو سال بعد و زمانی که محمدعلی مقابل لری هولمس قرار گرفت، دیگر سایهای از محمدعلی بود و نشانی از بوکسوری که برای خودش لقب «بزرگترین» را در نظر گرفته بود، نداشت. او یک سال بعد با بیتفاوتی تمام باز هم در مسابقهاش یکی دیگر از شکستهای بزرگش را متحمل شد، ضمن اینکه درست از سال 1984 بود که اولین نشانههای بیماری پارکیسنون در او پدیدار شد. علی که از رینگ فاصله گرفته بود، بعدها کمتر در صحنه دیده شده. فاصلهاش با بقیه را بیشتر کرد؛ هرچند فورد او را به کاخ سفید دعوت کرد و جورج دبلیو بوش هم از او قدردانی کرد. در سال 90 و در بحبوحه جنگ منطقهای، محمدعلی به عراق سفر کرد و با دیدار با صدام حسین توانست رضایتش برای آزادکردن 15 اسیر آمریکایی را بگیرد. او که هر روز بیشتر و بیشتر اسیر درد بیماریاش میشد، رفتهرفته کمتر در مکانهای عمومی دیده شد. تصویر علی در سال 96 و زمانی که میخواست مشعل المپیک را روشن کند، دنیا را شوکه کرد؛ قهرمان دیگر پیر شده بود و به رعشه افتاده بود.
-----------------------------------
2 نکته متفاوت از محمدعلی
محمدعلی، مادرش را ناکاوت کرد! اولین قربانی مشتهاي، سنگین محمدعلی، مادرش بود! محمدعلی در دوسالکی بهطور ناخودآگاه به صورت مادرش ضربه میزند. حاصل این ضربه از یک بچه دوساله میشود، شکستهشدن دو دندان مادر! علی یک مرد را از خودکشی نجات داد: لسآنجلس، 1981. مردی 21ساله لب پنجرهای در طبقه نهم یک ساختمان ایستاده بود و میخواست خودکشی کند. حرفهای پلیس و روانکاوها روی تصمیمش تأثیری نگذاشت تا اینکه کلی به محل موردنظر رسید. او خطاب به جوان 21ساله گفت: «هی من داداشت هستم و میخوام کمکت کنم». 20 دقیقه بعد و با صحبتهای بیشتر محمدعلی، آن جوان از تصمیمش مبنی بر خودکشی سر باز زد.
چند جمله ماندگار از محمدعلی
کمک به دیگران در حقیقت به منزله اجارهای است که برای پول اتاقت در کره زمین پرداخت میکنی. آنچه باعث میشود تا تو از تلاش دست بکشی، کوههایی که پیشِرویت قرار گرفتهاند، نیستند، بلکه سنگهای داخل کفشهای توست. اگر میشود از نان کپکزده پنیسیلین درست کرد، قطعا میتوان در درون تو هم چیزهای بزرگی جست. مردی که در 50سالگی دنیا را شبیه آنچه در 20 سالگی میدید، ببیند، 30 سال از زندگی اش را از دست داده. اگر روزی رؤیای کسب پیروزی مقابل من را داشتی، بهتر است از خواب بیدار شوی و معذرتخواهی کنی. تنها نقطهضعف من این است که خودم واقعا متوجه نمیشوم که چقدر بزرگ هستم. من بزرگترین هستم. این را قبل از آنکه از این ماجرا اطلاع داشته باشم، گفته بودم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.