محدودیتهای رابطه ایران و روسیه
ترجمه: شهرام زرندار
هنگامی که تحریمهای ایران در ماه ژانویه لغو شد، روسیه میتوانست انتظار داشته باشد که در اول صف فرصتهای اقتصادی و تجاری باشد، علاوه بر این مسکو قدیمیترین همپیمانان تهران بوده و درحالحاضر شریک ایران در سوریه است. شواهد تجارت دو کشور که از طریق بندر آستراخان، بندر دریای خزر انجام میشود، نشان میدهد که تجارت در این بندر نقطه پرش تجارت روسیه از طریق دریا با ایران است. اما طبق آمار منطقهای ارزش کالاهایی که از منطقه آستراخان به ایران فرستاده شده، در چهار ماه اول امسال حدود 16 درصد در مقایسه با همین دوره در سال قبل کاهش یافته است.
بر اساس نظر تجار و منابع صنعت کشتیرانی این وضع به این دلیل است که خط قرمزهای روسیه در تجارت با ایران این رابطه را محدود میکند در حالی که ایرانیها اکنون میتوانند با کشورهای غربی راحتتر تجارت کنند و قبل از لغو تحریمها تجار ایرانی نمیتوانستند با کشورهای غربی تجارت کنند. این تحریمها به طرزی مؤثر جلوی تجارت ایرانیها با کشورهای غربی را گرفته بود. تجارت بین ایران و روسیه در بندر آستاراخان فقط مشتی نمونه خروار در وضعیت روابط موجود ایران و روسیه است. اما این به محدودیتهایی اشاره دارد که در رابطه ایران و روسیه وجود دارد، رابطهای که به دلیل همگرایی منافع در حوزههایی مانند سوریه به جای همگرایی و منافع مشترک در مورد نگاهی که به جهان دارند پدید آمده است. وضعیت موجود در باراندازها و سکوهای کشتیسازی و تعمیرات کشتی در آستاراخان، بزرگترین بندر روسیه در دریای خزر، تلخ و پایینتر از حد معمول است. نماینده خبری رویترز در دیداری که اواخر ماه گذشته از این بندر داشت دریافته بود که جرثقیلهای چند بخش از این بندر خاموش بوده است به دلیل اینکه باری برای نقل و انتقال وجود نداشته است. مالک یک شرکت صادرکننده گندم درباره تجارت قبل از اینکه تحریمهای بینالمللی لغو شود میگوید: قبلا باید دنبال کشتیهایی میگشتیم که به ایران بار حمل میکرد زیرا حجم تجارت خیلی بالا بود». این تاجر که نمیخواست نامش فاش شود تا بتواند بیپرده سخن بگوید، میگوید: اما حالا مالکان کشتی در جستوجوی بار برای حمل بر در خانهاش صف کشیدهاند. ماه گذشته وزارت توسعه اقتصاد روسیه یک اجلاس اقتصادی بین ایران و روسیه را سازماندهی کرده است که بناست در آستاراخان برگزار شود. بناست وزیر انرژی روسیه، الکساندر نواک، در این اجلاس شرکت کند. دولت محلی گفته به دلیل شرایطی که پدید آمده این اجلاس برگزار نشد، برخی از مشارکتکنندگان فقط هنگامی متوجه لغو جلسه شدند که برای شرکت در آن در راه آستاراخان بودند، هادی تابان، رئیس اتاق بازرگانی و صنعت استان گیلان در دریای خزر، گفته: «ما و هزار نفر از تجار ایرانی بلیتهایمان را خریده بودیم و ویزا هم گرفته بودیم، اما آنها دو روز قبل از شروع اجلاس آن را لغو کردند. این مسئله باعث خسارت و لطمه زیادی برای ما شد». اینکه ایران و روسیه چگونه با هم کنار میآیند مسئلهای جهانی است. عملیات مشترک بین نیروهای هوایی روسیه، نظامیان ایرانی و شبهنظامیان حزبالله که متفق ایران هستند، جنگ داخلی سوریه را به نفع دولت بشار اسد تغییر دادهاند و این تغییر در وضعیت جنگ تلاشهای غربیها را برای بیرونراندن بشار اسد از حکومت و آزمودن نفوذ ایالات متحده در خاورمیانه خنثی کرده است.آنچه در قدم بعدی در سوریه رخ خواهد داد عمدتا و البته به این مربوط است که آیا شرکت روسیه و ایران در این كشور ادامه مییابد یا نه. این دو کشور از بشار اسد حمایت میکنند. آنچه بعدا رخ خواهد داد تا حد زیادی وابسته به حمایت این دو از دولت وقت سوریه است. بندر آستاراخان تنها یک چشمانداز از روابط بین دو کشور به دست میدهد. در سایر اماکن معاملاتی انجام میشود. دولت روسیه سال گذشته گفته با پروژههای مشترکی به ارزش 40 میلیارد دلار با ایران توافق کرده است. یک شرکت کشتیسازی روسی در ماه می قراردادی به ارزش یک میلیارد دلار را برای ساختن سکوی نفتی برای ایران در مناقصه برده است. مسکو همچنین سلاحهای پیچیده و پیشرفتهای مانند سیستم موشکهای ضدهوایی اس-300 را به ایران میفروشد.اما وضعیت در بندر آستاراخان با فضای عمومیتر تنش در روابط بین ایران و روسیه هماهنگی دارد. برخی از مقامات ایرانی از نزدیکترشدن به روسیه نگران هستند. روسیه در قرن بیستم دو بار ایران را اشغال کرده است. روسیه از قدرتمندترشدن ایران و حذف رقبای ایران در خاورمیانه میترسد و نگران است. کنش متقابل بین کرملین و مقامات ایران میتواند هر از گاهی با مشکلات زیادی مواجه شود. هنگامیکه در نوامبر سال گذشته ولادیمیر پوتین از تهران برای شرکت در اجلاس صادرکنندگان گاز دیدار کرد، مقامات امنیتی ایرانی جلوی حضور خبرنگارانی را که با پوتین آمده بودند به جلسه گرفتند. این مسئله باعث چالش بین مقامات امنیتی ایران و مقامات مطبوعاتی کرملین شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.