بازخوانی قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲
روزی که مبارزه مردمی شد
هاشم صباغیان
درباره قیام 15 خرداد 1342 تحلیلهای فراوانی ارائه شده است. همانطور که بسیاری از این تحلیلها بهدرستی بیان میکنند، این اتفاق سرآغاز سلسلهرویدادهایی بود که منجر به پیروزی انقلاب اسلامی ایران در بهمنماه سال 1357 شد؛ اما شاید بد نباشد با مروری بر اتفاقات این روز، بگویم چگونه 15 خرداد باعث شده آتش انقلاب شعلهور شود. در خردادماه سال 1342 من و دیگر اعضای نهضت آزادی در زندان به سر میبردیم؛ آنچه از این روز بهخاطر من و سایر دوستان زندانی که در قید حیات هستند، باقی مانده، صداهای بیامان تیراندازی است که از بیرون از حصار زندان به گوش میرسید. اولین واکنش ما قاعدتا در این شرایط کنجکاوی بود و بهدلیل دسترسینداشتن به منابع خبری در زندان، تنها کاری که از دستمان برمیآمد انتظار برای ورود میهمانان تازه زندان و خبرگرفتن از آنها بود. خیلی زود هم این انتظار به پایان رسید و گروههای مختلف افراد که توسط رژیم دستگیر شده بودند، به زندان منتقل شدند. توضیحات این زندانیان جدید درباره آنچه رخ داده است، برای ما نوید شروعی تازه در جریان حقطلبی مردم ایران بود. آنچه زندانیان جديد نقل میکردند، برای ما تنها تظاهرات مردم در برابر رژیم محمدرضا پهلوی بهدليل دستگیری رهبر کبیر انقلاب نبود، بلکه این اتفاق برای ما پیام دیگری داشت. پیش از این مردم ایران بارها در جریانهای مختلف دست به تظاهرات علیه رژیم زده بودند؛ اما در جریان 15 خرداد، بهدلیل سرکوب گسترده احزاب و گروههای سیاسی، تظاهرات سازماندهیشده نبود و این مردم بودند که برای اولینبار برای آنچه فکر میکردند حق است و راستی، دست به تظاهرات میزدند. تظاهراتی که شبیه هیچیک از تظاهراتهاي پیش از خود هم نبود. براساس خبرهایی که از بیرون از زندان شنیده بودیم، رژیم در برابر مردم دست به اسلحه برده بود و مردم هم صحنه را خالی نکرده بودند. مرحوم مهدی بازرگان هم که همراه ما در زندان به سر ميبردند، یکی از کسانی بودند که این رویداد را با وجود کشتههایی که بر جای گذاشت، بهنفع قیام مردمی ایران میدانستند. بعدتر که از زندان بیرون آمدیم، بیشتر از گذشته متوجه تأثیرات گسترده قیام 15 خرداد شدیم و فهمیدیم یکی از اتفاقات خاصی که در جریان این روز روی داده، ایجاد هماهنگی گسترده بین روحانیون و مردم بوده است؛ اتفاقی که در بیش از یک دهه بعد هم به همین شکل ادامه پیدا کرد و منجر به ایجاد هماهنگی بین شعارهای حقطلبانه مردم شد و در نهایت به انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 رسید. از همین روست كه این روز، روزی ارزشمند در جریان آزادیخواهی ایرانیان بوده و هست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.