امير معيني از شانس صفر ايران و عربستان برای دبير كلي اوپك خبر ميدهد
اقبال دوباره بيطرفها
شرق: ناامیدی از انتخاب ایران و عربستان و حامیان آنها به سبب وجود تنشهای سیاسی میان این دو کشور بهعنوان دبیرکل درصدوشصتونهمین نشست اوپک همچنان ادامه دارد. حالا آنچه محل تردید است، انتخاب میان اعضای بیطرف (نیجریه و ونزوئلا) و تمدید سرپرستی البدری، سرپرست کنونی اوپک، به مدت ششماه است. اما فارغ از اینکه چه کسی صاحب کرسی دبیرکلی در این دوره خواهد شد، رد احتمال طرح موضوع فریز نفتی از سوی کارشناسان در این نشست است. مهران امیرمعینی، معاون تحقیقات دفتر امور اوپک وزارت نفت، در گفتوگوی خود با «شرق» تأکید میکند: «اگر بحث فریز مطرح شود، ایران از آن حمایت خواهد کرد اما به شرط آنکه ایران تا زمانی که به سهم بازار خود تا قبل از تحریمها دست نیافته، از این قاعده مستثنا شود. به نظر نمیرسد فریز نفتی سرانجامی داشته باشد زیرا عربستان بهدنبال درگیرکردن سایر تولیدکنندگان بهویژه روسیه در این طرح است». او همچنین با رد اظهارنظرها درباره مرگ اوپک، این نهاد را در حالت اغما ارزیابی میکند که بسترها را برای مرگ خودخواسته فراهم کرده و اگر به این روند در طول سه تا چهارسال آینده ادامه دهد، قطعا مرگ را به جان خواهد خرید. امروز صدوشصتونهمين نشست اوپك برگزار ميشود. فارغ از اينكه در اين دوره انتخاب دبير كل مطرح است، آيا خروجي مهم ديگري از اين نشست خواهيم داشت؟ با توجه به شرايط فعلي بازار به نظر نميرسد تصميمي با هدف بازگشت به سيستم سهميهبندي گرفته شود. فقط ممكن است بحث تولید اندونزي مطرح شود كه به سقف توليد اوپک افزوده شود. گرچه عملا سقف توليد نيز رعايت نميشود؛ اما ممكن است در توليد با اندونزي بهعنوان كشوري كه عضويتش معلق شده بود و از سال 2016 دوباره به اوپك ملحق شده با قدری اغماض برخورد کنند که البته احتمال آن هم كم است. به نظر ميرسد بیشتر توجه وزیران نفت و انرژي به انتخاب دبير كل معطوف شود. با توجه به رویدادهای اخير بازار، چشمانداز توليد غيراوپك وضعیت مناسبی را نشان نمیدهد و در سال 2016 و 2017، احتمالا توليد غيراوپك رشد منفي داشته باشد و از سویی تقاضا نيز مناسب ارزيابي ميشود، در اين شرايط احتمال ميرود اوپك تحت تأثیر برخی از کشورها بياعتنا به نقش خود در تنظيم بازار به نشست اخير خاتمه دهد. اشاره شما به شيلاويلها و غيرمتعارفهاست؟ بخشي از آنچه گفتم به غيرمتعارفها بازميگردد، حتي پيشبيني شده تولید نفت شیل آمریکا احتمالا 460 هزار بشكه در روز کم میشود. توليد نفت متعارف در برخي از کشورها مانند روسيه، نروژ، انگلستان و برزيل نيز كاهش میيابد، البته ميزان آن چندان زياد نيست؛ ولی برآورد شده بیش از 700 هزار بشکه در روز از کل تولید غیراوپک کاسته شود. گفته میشود برای انتخاب دبیر کل جناحبندی شده است؛ يك جناح پشت ایران، یك جناح با عربستان و جناح بعدی معطوف به بیطرفهاست. گويا اين جناحبندیها در این دوره و بعد از تنش بین ایران و عربستان بر سر حج شدت يافته است. کشورهای مدافع و حامي عربستان، ايران و كشورهاي بيطرف کدام هستند؟ كشورهاي حوزه خليج فارس بهجز عراق، در اين جناحبندي عمدتا مدافع عربستان به شمار ميروند. عراق حامي ايران است؟ عراق براي دبير كلي نامزد معرفي كرده است و به احتمال زياد انتظار دارد از كانديدايش حمايت شود. در كل برخي كشورها هم بيطرف و خنثي محسوب ميشوند. شانس كانديداي كشورهاي بيطرف براي دبير كلي بسيار بيشتر است. در اين ميان به سبب اختلافهای موجود به نظر نميرسد نامزدهاي ايران و عربستان شانسي براي انتخابشدن داشته باشند. كدام كشورها در اين دوره براي دبير كلي نامزد معرفي كردهاند؟ ايران، عربستان، عراق، نيجريه، ونزوئلا، اندونزی و اکوادور هفتكشوري هستند كه نامزد براي دبير كلي معرفي كردهاند كه در اين بين شاید شانس كشورهاي نيجريه، ونزوئلا و اكوادور به علت بيطرفي بيشتر باشد. عراق در اين دسته نيست؟ در اين ميان مشكلات سياسي عربستان و عراق به علت نزديكي سياسي ايران و عراق مطرح است. ايران و عراق در یک جبهه هستند و در جبهه دیگر عربستان و كشورهاي حامي آن قرار دارند. بنابراين احتمال اينكه عراق هم جزء كشورهاي بيطرف شناخته شود، كم است. البته ممكن است در اين نشست مصالحه و سازشی صورت گيرد و عراق بهعنوان كشوري بيطرف در نظر گرفته شود، بنابراين شانس اين كشور صفر نيست، اما به علت تنشها، ايران و عربستان شانسي ندارند. نقش دبیرکل در تدوین سیاستها چقدر مهم است؟ دبيركل مجري تصميمهاي اجلاس وزارتي است و باید تصميماتي را كه در اين كنفرانسها گرفته ميشود پيگيري کند و به ثمر برساند. در اينجا نقش دبيركل در اجراي اين تصميمات اهميت دارد. دبيركل بايد در دبيرخانه اوپك، مطالعات و تصميمات را طوري ارزيابي و اجرائي كند كه تأمينكننده منافع همه اعضا باشد، اما از طرفي ميتواند اين مطالعات را به گونهای سازماندهی کند كه در راستاي منافع يك يا چند عضو از سازمان باشد. بهعنوان مثال عربستان در گذشته بسيار پيگير سياستهاي سهم بازار بود و بسياري از كشورهاي اوپك چندان اعتقادي به اين سياست نداشتند و از قيمتهاي منطقي دفاع ميكردند، اما عملا دبيركل فعلي (البدري) مطالعات دبيرخانه را در حمايت از سياست سهم بازار انجام داد كه بر همين اساس دبيركل فعلي به جانبداري از عربستان و درنظرنگرفتن منافع تمامي اعضا متهم شد. بنابراين دبيركل بايد مطالعاتی را مدیریت کند که نتایج آن در راستای اهداف سازمان و رسیدن اجماع میان اعضا باشد. پيشبيني شما از مذاكرات اوپك چيست؟ فكر ميكنيد اين دوره به كدام سمتوسو ميرود؟ وقتي تعداد كانديداها براي دبيركلي زياد شود، تصميمگيري هم پیچیده و سخت ميشود، اما آنچه مسلم است اینکه اجماعي در بين همه اعضاي اوپك حتي عربستان ايجاد شده كه دبيركل جديد انتخاب شود.دبيركلي آقاي البدري برای دو دوره سهساله بود، اما به دلیل عدم اجماع بر نامزدهای معرفیشده از سوی کشورهای عضو، برای حدود سه سال بیشتر از دو دوره مجاز (بر اساس اساسنامه اوپک) تمدید شده و حدود هفت ماه هم به عنوان سرپرست فعالیت داشته است. این احتمال وجود دارد که به دليل شرايط موجود و تنشها ميان ايران و عربستان و برخي از كشورهاي حوزه خليجفارس، سرپرستي او تمديد شود، اما احتمال انتخاب رئیس کنفرانس به عنوان دبیرکل نیز وجود دارد. با توجه به اينكه اوپك 40 درصد بازار را در اختيار دارد، فكر ميكنيد نشست اخير و انتخاب دبيركل تا چه اندازه ميتواند در قيمت نفت در بازار اثرگذار باشد؟ به نظر نميرسد با توجه به شرايط فعلي بازار، انتخاب دبيركل تأثير چنداني روي افزايش قيمت نفت در بازار داشته باشد. كانديداي ايران، عراق و ونزوئلا طرفدار قيمت نفت در بازار هستند كه در اين صورت ميتواند به عنوان یک شوک مثبت ولی گذرا در بازار مطرح شود و قیمت در بازار كمي رو به بالا حركت كند، اما چندان قابلتوجه نخواهد بود. درهرحال حتي در صورت تأثيرگذاري، اين اثرگذاري اندك و گذرا خواهد بود زيرا همچنان ميزان عرضه بيش از تقاضاست و هنوز هم شرايط مناسب نيست. بنابراين اين تأثير طولانيمدت نخواهد بود. ممكن است باز هم قدرت عربستان در اين دور به نظرات ديگر اعضا بچربد؟ نميتوانيم نقش عربستان را بهعنوان توليدكننده بزرگ نفت ناديده بگيريم، اما بههرحال شرايط در دو سال گذشته، همه كشورها ازجمله عربستان و كشورهاي حوزه خليجفارس را هم تحت تأثير قرار داده. ممكن است نرمش و چرخشي در سياستهاي عربستان هم ايجاد کرده باشد. بنابراين باید تا پایان اجلاس و اعلام نتایج آن صبر كرد، اما اگر فقط شرايط سياسي بر اين تصميمگيريها حاکم باشد، بيشك هيچ اتفاق تازهای در اين نشست هم نخواهد افتاد. به عقيده شما شرايط سياسي بر اوپك سايه نينداخته است؟ با توجه به تنشي كه بين ايران و عربستان بهويژه در ماجراي اخير حج ايجاد شده، به نظر ميرسد هنوز اين تنشها باقي باشد. مگر اينكه فشارهاي اقتصادي مسائل سياسي را كمرنگ كند. با توجه به اينكه رقابت در حوزه توليد نفت بين كشورهاي عضو اوپك و غيراوپك و نفتهاي غيرمتعارف بالا گرفته، به عقيده شما هنوز هم اوپك از جايگاه ويژهاي برخوردار است و براي تأمين انرژي در بازار اصولا نيازي به اوپك هست؟ اوپك همواره از سوي آمريكاييها بهعنوان كارتل نفتي مطرح شده است، اما اوپك هرگز به عنوان كارتل در تعريف خاص اين واژه، نبوده است. اگر آمريكا و برخي كشورهاي ديگر ميتوانستند اثبات كنند اوپك، كارتل است، از سوي دادگاه ميتوانستند بر اين نهاد جرائمي را اعمال کنند، اما اين اتهامي است كه هرگز اثبات نشد. ضمن اينكه چندين دعوي نيز در اين رابطه در آمريكا برگزار شده است، اما عملا چيزي اثبات نشده و دادگاهها به سرانجامي نرسيدهاند. بنابراين نميتوان گفت آمريكا به اوپك نياز دارد. ضمن اينكه اگر اوپك قرار باشد همچون شرايط فعلي عمل كند، بهعنوان يك توليدكننده مانند ساير توليدكنندهها مطرح خواهد بود، زيرا بر اساس ظرفیت خود نفت تولید و روانه بازار کرده است و در دو سال گذشته نقش تنظيمگري خود را كنار گذاشته است. اگر در نظر بگيريم اوپك دوسالي است كه نقش چنداني در بازار نداشته، ميتوان پذيرفت مرگ اوپك به دست خودش رخ داده است؟ وقتي اوپك تصميم ميگيرد در بازار منفعل عمل كند و مناقع تمام اعضا را در نظر نگيرد، عملا اين اتفاق ميافتد. با اين حال هنوز زود است بگوييم مرگ اوپك فرارسيده، بلكه ميتوانيم بگوييم بستر و شرايط چنين اتفاقي فراهم شده است. اگر اين روند ادامه يابد، ديگر وجود اوپك در بازار مفهوم خود را از دست ميدهد. اگر در طول سه تا چهار سال آينده اين سياستها ادامه يابد، شاید بتوان گفت زمان مرگ اوپك نيز فرا ميرسد. مرگ اوپك از سوي اعضاي اوپك هم مطرح شده يا فقط از سوي غيراوپكيها بيان ميشود؟ اين موضوع را غيراوپكيها مطرح كردهاند. همين كه اكنون اوپك نسبت به شرايط بازار عكسالعملي نشان نميدهد، نشان از انفعال آن دارد، زيرا هميشه اوپك به بازار واکنش نشان میداد هرچند ممکن بود عکسالعمل با تأخير ششماهه تا يكساله صورت پذیرد؛ اما از دوسال گذشته تاكنون اوپك هنوز تصميمي در مورد بهبود وضعيت و تنظيم بازار نگرفته است. بنابراين كارشناسان مطرح ميكنند كه اوپك ديگر كارايي لازم را مانند گذشته ندارد و از آن در قالب مرگ اوپك ياد ميكنند. آنچه گفتيد بيشتر شبيه اغماست. بله همينطور است. هنوز درون اوپك ابزار براي تنظيم و كنترل بازار وجود دارد. تنها چيزي كه وجود ندارد، انسجام دروني میان اعضاست. اگر اين انسجام دروني به اوپك بازگردد، مطمئن باشيد اوپك دوباره احيا خواهد شد. يكي از جذابيتهاي اين اجلاس، مواضع وزير نفت و انرژي جديد عربستان است. به نظر شما مواضع آقاي الفالح چه خواهد بود؟ به نظر من همه اين موارد تحتالشعاع مسائل سياسي است و مواضع با جابهجايي افراد تغيير نميكند. به نظر، سياستهاي عربستان تغييري نخواهد كرد، اما ممكن است فشارهاي اقتصادي در تصميمگيريهاي اخير عربستان خود را نشان دهد. فريز نفتي از سوي عربستان و تركيبي از كشورهاي عضو و غيرعضو اوپك مطرح شده بود و سياست اين سازمان به حساب نميآمد. به نظر شما آيا ممكن است اكنون فريز نفتي در اوپك مطرح شود؟ اگر بحث فريز مطرح شود، ايران از آن حمايت خواهد كرد اما به شرط آنكه ايران تا زماني كه به سهم بازار خود تا قبل از تحریمها دست نیافته، از اين قاعده مستثنا شود. به نظر نمیرسد فريز نفتي سرانجامي داشته باشد زیرا عربستان بهدنبال درگیرکردن سایر تولیدکنندگان بهویژه روسیه در این طرح است. درهرحال ايران با توجه به شرايط فعلي موافق فريز تولید خود نیست و بهدنبال بازپسگيري سهم خود در بازار است. به نظر ميرسد اين اتفاق تا پايان سال میلادی يا بعد از ششماهه دوم سال 1395 صورت بگيرد که تا آن زمان تولید نفت به سطح قبل از تحریم افزایش مییابد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.