|

مردی که خلاصه خود بود

آرش نورآقایی

بیش از چهل روز از در گذشت استاد منوچهر ستوده، ایران‌شناس برجسته گذشت. او عصر جمعه ای بهاری در 103سالگی درگذشت و بسیاری از یاران، دوستان، شاگردان و علاقه مندان به رشته های تاریخ، جغرافیا، ایران‌شناسی و ... را تنها گذاشت. سه‌سال پیش زمانی که به مناسبت جشن تولد صدسالگی ایشان پروژه «از آستارا تا استرآباد» را اجرا و از ایشان دعوت کردیم تا در مراسمی که به این مناسبت ترتیب داده بودیم شرکت کنند، ایشان بسیار پرنشاط و سرحال در این مراسم حضور پیدا کردند و در تمام مدت بذله‌گویی و شوخی می‌کردند. دلیل طول عمر ایشان و درعین‌حال پابرجابودن قوای جسمی و ذهنی‌شان تا آخرین روزهای زندگی را باید در سبک زندگی‌ای جست که ایشان حتی تا قبل از بستری‌شدنشان به آن پایبند بود. جالب اینکه حتی پس از بستری‌شدن در بیمارستان چالوس نیز جوانان و دانشجویان بسیاری برای طرح سؤال یا درخواست راهنمایی با ایشان تماس می‌گرفتند و استاد ستوده با همان خوش‌رویی همیشگی جوابگوی سؤالات آنها بود. اما این سبک زندگی که باعث شده بود استاد ستوده از نیروی زندگی سرشار باشد چندین اصل ساده داشت. اولین اصل به زبان خودشان این بود که «من همیشه با تاریک‌شدن هوا به بستر می‌روم و با سرزدن آفتاب از خواب بیدار می‌شوم». به‌علاوه ایشان تمام ایرانگردی‌هایشان را پای پیاده انجام می‌دادند. مسیر معروف سفرشان که پروژه جشن صدسالگی‌شان هم از همین مسیر نام گرفته یعنی از آستارا تا استرآباد را پیاده رفته بودند. حتی در 96سالگی که آخرین سفرشان را به اصفهان رفتند، پیاده بودند. اصل دیگر باز هم به گفته خودشان این بود که «من از سال 1320 نه روزنامه خوانده‌ام و نه بعد که تلویزیون آمد، تلویزیون دیده‌ام». اما کتاب چیزی بود که همیشه استاد با آن مأنوس بود. شاید این‌گونه از اضطراب خبرهای بد دوری می‌جست و به دنیای غنی تأمل و تفکر می‌رفت. اصل دیگر اینکه ایشان سبک زندگی کوچ‌گردی را حفظ کرده بودند و براساس آنچه از پدرانمان به ما به ارث رسیده، ییلاق و قشلاق می‌کردند و این‌طور از موهبت آب و هوای مناسب و دور از آلودگی بهره می‌بردند. همه اینها باعث شده بود که وقتی از ایشان می‌پرسیدی: «اگر دوباره به دنیا بیایید، چه مسیری را انتخاب خواهید کرد؟» با قطعیت بگوید: «همین مسیر را انتخاب می‌کردم و به همین راهی می‌رفتم که رفتم». این گفته از رضایت کامل از زندگی دلالت دارد. رضایتی همراه با لذت برای خود و فایده برای دیگران. کسی که تمام املاکش را وقف دایره‌المعارف بزرگ فارسی کند و خود به خانه‌ای کوچک اکتفا کند و حتی در بیمارستان شرایطی که سزاوارشان بود را نداشته باشد، حتما فردی است که از درون سرشار است و دیگران را نیز از آن بهره‌مند می‌کند. شاید از همین‌رو بود که هر زمان که به خانه کوچکش می‌رفتی با میهمان‌نوازی مشابه آنچه از مردم ایران در سفرهایشان دیده بودند، با میهمانان برخورد می‌کردند تا هرکس که پا به خانه‌شان گذاشته است، خاطراتی فراموش‌نشدنی از ایشان داشته باشد؛ خاطراتی که همیشه در یاد خواهد ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.