مسعود دلجو خواننده و سرپرست گروه «مونهد»:
به بیفرمی اعتقاد نداريم
سیامک قلیزاده : سهسال پیش «کالین گرینوود» بیسیست گروه ریدیوهد ویدئویی را توییت کرد و گفت این کاری از بچههای شهر رشت است. پسرهایی که کارشان به گوش «کالین» رسید، نامشان «مونهد» (Moonhead) است؛ گروهی که از روز شکلگیری تاکنون تغییراتی کرده اما خودشان هیچ حساسیتی به این موضوع ندارند. به نظر میرسد تنها چیزی که برایشان مهم است نام «مونهد» است. اصراری بر نام سبک و استایل گروه هم ندارند. هرچند روشن است که نخستین آلبومشان، «افق رویداد» از زیرشاخههای جدید راک مانند آلترناتیو، الکترونیک و پستراک بیشترین تأثیر را گرفته. مسعود دلجو، خواننده و سرپرست گروه، از گیتاریستها و البته مدرسان قدیمی رشت است که بسیاری از نوازندهها و موزیسینهای جوان رشت شاگردش بودهاند. هرچند هیچگاه خودش چنین جملهای را نگفته است. دیگر اعضای گروه هم هرکدام حکایتی دارند؛ رامین وفایی، گیتاریست گروه که بههیچعنوان یک نوازنده تکنیکی نیست و به سازش بهعنوان یک منبع صدا نگاه میکند. آرش پندی که بیشتر روی صداهای الکترونیک و میکس آلبوم کار کرده، حالا ایران نیست و در دانمارک طراحی صدا میخواند. سینا گلنقره که در گروههای زیادی با سبکهای مختلف ساز میزند و از بیسیستهای پرکار و فعال رشت است. میلاد صابرفخر، درامر گروه که تحصیلات آکادمیک موسیقی دارد و در دانشگاه نوازندگی کلارینت خوانده. نیما علیزاده، پیانیستی که کارش را با موسیقی کلاسیک شروع کرده و حالا به راک، البته نئوکلاسیک، مینیمال و امبینت کشیده شده است. علیرضا ملکزاده، نوازنده ترومبون هم در تنها ارکستر رشت و البته برای ارکسترهای تهران نوازندگی میکند. سینا چراغی در آلبوم افق رویداد بهعنوان تهیهکننده کنار گروه حضور داشته و با همکاری شرکت نشر و پخش «جوان» این آلبوم را منتشر کردند. همزمان با ورکشاپی که مسعود در تهران برپا کرد، با هم گفتوگو و به تناسب آن سؤالاتی را از دیگر اعضای مونهدپرسيدیم. در این گفتوگو نیما علیزاده هم حضور داشت و به پیشرفت بحث کمک کرد.
موسیقی شما همهپسند نیست. مخاطبش چه کسانی هستند؟ در روند ساخت موسیقیها و آلبوم به چنین چیزی فکر نمیکنید، حداقل من اینگونه بودم. نیازی حس میکردم که باید چنین چیزی بسازم. پس از تولید آلبوم به چنین چیزی فکر کردیم که گروه مخاطبان این آلبوم چه کسانی هستند. حدس و گمانهایی داشتیم. برای مثال در معادلات ما کسی که زیاد میهمانی میرود شاید سخت با این آلبوم ارتباط بگیرد. برای کسی مناسب است که در تنهایی موسیقی گوش میکند. مثال دیگر اینکه کسانی که زیاد ورزش میکنند شاید نتوانند با آن ارتباط برقرار کنند چون این آلبوم ریتمیک نیست و آدرنالینی هم برای آنها تولید نمیکند. در عمل چیزهایی دیدم که خلافش هم ثابت شد. من حدس میزدم نوجوانها این فضا و کندبودن آلبوم را تحمل نکنند اما در عمل بسیاری از آنها مخاطبان ما شدند. از نظر سابقه شنیداری این مخاطبها چه پیشینهای دارند؟ فکر میکنم علاقهمندان به هر سبکی که باشند اگر ملودی برایشان در اولویت و اهمیت باشد با این آلبوم ارتباط خوبی برقرار نمیکنند. بیشتر کسانی که فضاسازی و رنگ صوتی را دوست دارند مخاطب ما میشوند. در ذهنم برای راکبازها بهویژه کسانی که آلترناتیو و پستراک گوش میکنند این آلبوم خوراک خوبی است. مخاطبان موسیقی الکترونیک هم بهجز دو قطعه «قدمبهقدم» و «دگردیسی» شاید بقیه آلبوم را دوست نداشته باشند. گروههای جوان ایرانی مخاطب موسیقی ایرانی نیستند و حتی کارهای همدیگر را گوش نمیکنند. آیا این موضوع باعث عدم شناخت مخاطب و شکستهای احتمالی نمیشود؟ قطعا تأثیر خواهد داشت. برای من اگر به چیزی مطمئن باشم و تصمیم بگیرم انجامش بدهم، مخاطبداشتن دیگر در اولویت نیست. بدونشک شناخت از بازار موسیقی ایران میتواند از عوامل موفقیت برای یک گروه باشد. تجزیه و تحلیل اینکه مردم از چه المانهایی استقبال میکنند همیشه برایم جذاب بوده است. حتی جستوجو در این موارد که مخاطب به چه دلایلی گروهی را دوست دارد یا برعکس برای من یک سرگرمی جذاب است. با این اوصاف میتوان گفت رویکرد اجتماعی و مخاطبشناسی تو به موسیقی جهت میدهد؟ من هرروز با اجتماع خودم درگیرم و همیشه در چنین زمینهای فعال بودهام اما در روند تولید موسیقی از همهچیز جز موسیقی دوری میکنم. منظورم این است که موفقیت آلبوم یا مخاطبش یا دخیلکردن المانهایی که امتحان پس دادهاند فکر نمیکنم. اگر هر تأثیری هم وجود داشته باشد به صورت ناخودآگاه خواهد بود. از موسیقی ایران چهچیزهایی گوش دادی؟ حسین علیزاده از هر نظر برای من خیلی بزرگ است. کارهای پیمان یزدانیان و کیهان کلهر را هم دنبال کردم. کارهای علیرضا مشایخی را دنبال کردم و تا حدی لذت بردم و از جایی بهبعد شاید درک نکردم. کارهای کیاوش صاحبنسق را دوست دارم. «اوهام» برای نسل ما که علاقهمند به راک هستیم گروه مهمی است و حتی زمانی که 20ساله بودم کارهایشان را کاور کردم. بعد از آن به گروه «میرا» علاقهمند شدم تا جایی که برای کنسرتشان به تهران آمدم. آثاری که در این بازه زمانی منتشر شد؛ مانند باراد، کاوه یغمایی، شهریار مسرور و خیلیهای دیگر را میخریدم و پیگیری میکردم. بهجز میرا، هوادار هیچکس نشدم. بعد از اینکه سیستم فرهنگی کشور عوض شد، بر تولیدات موسیقی کشور هم تأثیر مستقیم گذاشت و چنین آثاری تولید نشد. گروههایی خارج از ایران فعال شدند مانند گروه رعنا فرحان یا 127. چند وقت اخیر هم کارهای داماهی، کامنت یا امیراشکان غلامی را شنیدم. به طور اتفاقی هم برخی از آثار پاپ را گوش میکنم. بازار موسیقی ایران بسیار آشفته و ظالم است. در سال گذشته بیش از 400 آلبوم تولید شده که خیلی از آنها شکست تجاری داشته و بدتر اینکه مخاطب آنها را نشنیده است. آیا راهکاری برای جذب بیشتر مخاطب دارید؟ قطعا وجود مخاطب برای ما بسیار مهم است. به نظرم ما هنوز وارد بازار هم نشدیم و تنها عرضه شدیم. من تا اینجا انتظار بازخوردی نداشتم و همین مقدار مخاطب برای من بیش از انتظار است؛ ما در تهران نیستیم، به فستیوالها و مراسمها دسترسی نداریم و سبک خودمان هم دلیلی دیگر است. باید منتظر ماند تا آلبومهای بعدی ما وارد بازار شود. در بازار موسیقی ایران تولیدات راک کم است و مثلا در فروشگاههای فرهنگی بهسختی این آلبومها را پیدا میکنید. همین خلأ به ما کمک میکند. شاید برخی گروهها برای بقا به سمت پاپترشدن رفتند. حتی کسانی را دیدم که از مرحله انتخاب نام برای گروه به جذب مخاطب فکر میکنند. ما به چنین چیزهایی فکر نکردیم. در چنین شرایطی برای بقا یا ما باید به سمت مخاطب برویم یا مخاطب را با خود همراه کنیم. فکر میکنم با اجرای پرفورمنس یا تولید موزیکویدئو و استمرار روند بتوان مخاطب را همراه کرد. گروهی مانند کامنت نمونه خوبی برای غیرقابل پیشبینیبودن بازار است. آنها پرطرفدار شدند درصورتیکه قابل حدس نبود. این موضوع تنها به واسطه تولید موسیقی و سطح استاندارد اتفاق میافتد یا کمپینهای مالی و رسانهای نقش برجستهتری دارند؟ خُب قطعا کمپینها مهم هستند ولی مثلا کامنت المانهای کافی را هم داشت و البته رسانه. نمونه دیگری که شاید این قابلیت را داشت آلبوم «پلاستیکا» بود اما به دلیل عرضهنشدن مناسب با استقبال مواجه نشد. اگر فقط رسانه، یک آلبوم را مطرح کند شاید در ابتدا استقبال خوبی ببیند اما در بلندمدت شکست میخورد. پس شما دنبال رسانه نمیروید؟ خیلی کم اتفاق افتاده است. آلبوم شما هفت قطعه دارد اما سبک مشخصی ندارد. این باعث بیهویتشدن آلبوم نمیشود؟ نه؛ چون نگاه مشخصی در اجزای مختلف آن وجود دارد؛ برای مثال برخوردی که با صدای من میشود در تمام قطعات یکسان است. دومین نکته فرمهای قطعات است. یکسری فرم را پشت سر هم قرار دادیم. اصلا به فرم معتقد هستید؟ به نظر میرسد در این آلبوم قطعات کمی بیفرم هستند! بله، به بیفرمی اعتقادی ندارم. دوست دارم که با فرمها بازی کنم. سعی کردیم یک شخصیت کلی بر آلبوم حاکم باشد هرچند که از استایلهای مختلفی استفاده شده باشد. احتمالا مخاطب میتواند نخی را که بین قطعات وجود دارد پیدا کند. شاید هم هر کس با سلیقه متفاوت در این آلبوم یک قطعه را دوست داشته باشد. این آلبوم برای ما مانند سفر بود و در این مسیر پوست انداختیم. در این مسیر دگردیسی رخ داد. بهتر نیست مخاطبانی داشته باشید که کُل آلبوم را دوست داشته باشند و نه یک قطعه را؟ حالا بهتر متوجه منظورت شدم. قطعا ما چنین مخاطبانی هم داریم اما باید بیشتر شوند. این آلبوم در دو مقطع زمانی رکورد شد و شاید همین موضوع باعث شد تا از سبکهای مختلفی استفاده شود. وقتی این پروژه آغاز شد من عاشق «لدزپلین» بودم و در مقطع بعدی «سیگاروس» را بیشتر گوش میدادم؛ همچنین افرادی که در گروه بودند هم در این مسیر تغییر کردند. اما مخاطب که از مسیر شما در مدت تولید این آلبوم خبر ندارد. با آلبوم مواجه میشود و شاید آن را دوپاره یا چندپاره ببیند. شاید به همین دلیل است که مخاطبان معمولا یکی، دو آهنگ را از آلبوم شما دوست دارند. این اتفاق شاید برای آلبومهای دیگر هم بیفتد. برای مثال من وقتی «kid A» را گوش میکنم بعضی قطعات را اصلا گوش نمیکنم. اما من قبول دارم که در «افق رویداد» نوسان وجود دارد. برای آلبوم بعد این تجربه را داریم که تولیدش چهار سال طول نکشد. فضای آلبوم شما نزدیک به ريدیوهد است. این موضوع برایتان بار منفی دارد و خیلیها با شنیدن این فضا شما را متهم به کپیبرداری از آنها میکنند. این شباهت را قبول دارید؟ به نظرم کسی که ما را متهم به کپیبرداری از ريدیوهد میکند آلبوم را گوش نکرده است. آهنگی مانند دگردیسی هیچ ربطی به ريدیوهد ندارد. قدم به قدم و همین دیروز هم ربطی به ريدیوهد ندارد. تأثیر این گروه روی ما کاملا واضح است؛ همانطور که تأثیر سیگاروس مشخص است، چرا کسی درباره تأثیرات سیگاروس صحبت نمیکند؟ من حس میکنم چون ريدیوهد زیاد شنیده شده و طرفدار دارد از نظر موزیکبازها هرکس که در این جریان باشد سطح پایینی دارد. شاید با چنین دیدگاهی ما را پس میزنند. فکر میکنم حرفت برای چند سال دیگر باشد اما درحالحاضر همه به این گروه احترام میگذارند... . بههرحال ما در تولید این آلبوم از ردیوهد الهام گرفتیم و همیشه هم گفتیم. ردیوهد هم از نیروا الهام گرفته و خیلی از گروههای دیگر هم چنین تجربیاتی دارند. اگر مخاطب برای الهامگرفتن از ردیوهد درباره ما قضاوت منفی داشته باشد هیچ ترسی از این قضاوت نداریم. استفاده از کلام فارسی روی موسیقی آلترنیتیو چه سختیهایی دارد؟ اینکه ملودی جدیدی بسازی که تابهحال همراه با کلام فارسی شنیده نشده باشد شاید سختترین نکته است. من میخواستم شبیه کلامهاي فارسی که قبلا وجود داشته کار نکنم. تصمیم گرفتم برای کلام فعلها را حذف کنم یا قسمت پایان کلمات را تلفظ نکنم تا به نوعی از کلام فارسی مرسوم آشنازدایی کنم. نوع خواندنت کمی شبیه به خواننده گروه کامنت نیست؟ بههیچعنوان. تنها نکته این است که شاید برخی از شنیدن هر دوی ما حس کنند که به انگلیسی خواندن نزدیک هستیم، ما تحتتأثیر ملودیهای انگلیسی هستیم، اما درباره خواننده کامنت، اکسنتها هم انگلیسی است. شما یک الگوی جالب برای ملودی وکال پیدا کردید، اما در مرحله میکس آنقدر کلمهها را گرد کردید که شعرها خوب شنیده نمیشود. دلیل این رویکرد چیست؟ از نوع برخورد با وکال در موسیقی ایران خسته شدم. اینکه از اول تا آخر صدای خواننده و کلام مهمترین رکن است و به موسیقی توجه نمیشود برای من تبدیل به یک دغدغه شده است. دوست دارم مخاطب کنجکاو شود و اگر دوست داشت سراغ دفترچه آلبوم برود و شعرها را بخواند. البته فکر میکنم با گذشت زمان به سمت واضحتر شنیدهشدن برویم. آلبوم شما نه ملودیپرداز است و نه ریتمیک، حتی از فرمهای شناختهشده هم استفاده نمیکند. آیا فقط فضاسازی و رنگ صوتی برای اینکه یک آلبوم در ذهن مخاطب بماند، کافی است؟ من موسیقی مونهد را خیلی تصویری میبینم. قصد ما همین فضاسازی است و ایجاد یک فضای ذنگونه. البته همچنان عقیده دارم نقاط درگیرکننده در این آلبوم وجود دارد. در زمینه شعرها با یک آلبوم کانسپت روبهرو هستیم یا مفهوم هر قطعه مستقل است؟ آلبوم ما کانسپت و بههمپیوسته نیست، اما مضمونهای مشترکی مانند نیستی یا مرگ و حتی زمان در آن وجود دارد. همچنان با شعرهای خودتان ادامه خواهید داد یا از شاعران شناختهشده هم استفاده میکنید؟ از ابتدا چنین نگاهی وجود داشت. در بررسیهای ما اشعار نیما یوشیج و فروغ فرخزاد وجود داشت و از این به بعد هم درها را برای ورود شعر بازگذاشتیم. ------------------------------------------------- «مونهد» به روايت اعضايش هيجان راك کارت را با موسیقی کلاسیک شروع کردی و حالا در بندی هستی که ١٨٠ درجه متفاوت است. چه چیزی درونیات تو را به مونهد پیوند میدهد؟ نیما: همیشه دوست داشتم سبکهای گوناگون را بررسی و از زوایای مختلف به موسیقی نگاه کنم. از نوجوانی جدا از موسیقی کلاسیک با سابژانرهای راک آشنا میشدم. آلبومهایی چون dark side of the moon و atom haert mother پینک فلوید را دوست داشتم که اتفاقا فکر میکنم این یکی از نقاط اشتراک من و دیگر اعضای گروه است. رویکرد تو در میکس این آلبوم چگونه بود؟ آرش: سعی کردم از چند جهت به قطعهها نگاه کنم. در هر قطعه سعی شده شخصیت خاص و متفاوتی به تکتک لاینها داده شود، اما تلاش کردم زیادهروی نکنم؛ یعنی همه لاینها با هم یگانگی، وحدت شخصیت و یکرنگی صوتی داشته باشند. مرحله بعد این بوده که همه قطعهها کنار هم و به شکل یک مجموعه دربیایند. طوریکه در عین شخصیت و محتوای خاصی که هر قطعه داشته، وحدت کلی مجموعه حفظ شود. مثلا موضوع داینامیک که به حرکت، تغییر شدت صدا، انرژی و حجم صدا مربوط است یا درباره استفاده از کمپرسور (که متأسفانه امروز استفاده بیرویه از آن باعث شده شاهد موسیقیهایی یکنواخت و تنها بلند باشیم). در میکس حجم تکتک صداها سعی شده به شکل یک داستان صوتی به آنها نگاه شود؛ به این معنی که هر ساز یا صدای همزمان با حد و حجمی که برایش در نظر گرفته شده تا چه حد و به چه شکل در قطعه تغییر میکند و چه تعاملی با باقی صداها دارد. این موضوع به شکل کلی در آلبوم هم در نظر گرفته شده، در مقیاسی بزرگتر بین قطعات؛ طوریکه برخی قطعات به طور کلی در زمان خودشان به مقدار بسیاربسیار ناچیزی بلندتر یا آرامتر میشوند تا به داستان کلی آلبوم کمک کنند. با توجه به اینکه سابقه کار در سبک راک نداشتی چه حسی داشتی؟ تفاوتهای این کار با سبکهای دیگر را در چه میدانی؟ اکنون حست درباره راک چیست؟ علیرضا: هیجانی را که سبک راک در من بهوجود آورد نمیتوانم توصیف کنم. با وجود اعضای خوب گروه این هیجان در من دوچندان میشود و از کارکردن در کنار دوستانم لذت بیشتری میبرم. تو در چندین گروه ساز میزنی، تفاوت مونهد با آنها چیست؟ سینا: من هیچگاه نمیتوانم گروههایی را که عضو آنها هستم با هم مقایسه کنم؛ واقعا هیچوقت به تفاوتهای این گروهها فکر نمیکنم و پاسخ خاصی برای این سؤال ندارم. تنها عضو گروه که تحصیلات آکادمیک موسیقی دارد تو هستی. آیا این موضوع باعث شده بهعنوان نوازنده درامز، تنها بیت نگهدار نباشی؟ نقش درامز در مونهد را چطور میبینی؟ این نقش چه تفاوتی با دیگر گروههای راک دارد؟ میلاد: من نقش مستقیم در ایجاد لاین درامز نداشتم، بیشتر با توجه به برداشتهایی که در تمرین داشتیم از سوی بقیه اعضای گروه به لاینهای آلبوم رسیدیم. میخواهم بگویم تحصیلات آکادمیک رابطهای با بیت نگهداربودن ندارد. در کار ما یک تکرار بنیادین وجود دارد که در بیشتر قطعات وجود دارد. درامز این حس را تشدید میکند و رو به جلو سوق میدهد. باید بگویم درامز در مونهد بیشتر یک المان صوتی است تا ریتمیک. به نظر میرسد تو بیشتر به مفهوم صدا sound اعتقاد داری تا نت. در مونهد با موسیقی به معنی آکادمیکش روبهرو هستیم یا برایت فرقی نمیکند چنین چارچوبی داشته باشی؟ رامین: برای من بسیار جالب و هیجانانگیز است که از صدا در مفهومهای مختلفی در اجرا و تولید موسیقی استفاده کنم. اتفاقا به نظرم نهتنها در قسمتهای آکادمیک به مشکلی برنمیخورم، بلکه برعکس. در تلاشم تا در چارچوب کلی هر اثر، به جای استفاده از تکنیکهای رایج، از مفهوم خالص صدا استفاده کنم كه در مونهد به بهترین حالت اتفاق افتاده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.