چالش حج
ترجمه: شهرام زرندار
روز یکشنبه ایران مشارکت خود را در مراسم حج امسال در مکه لغو کرد. ایران، عربستان سعودی را (که رقیب منطقهای او به حساب میآید و رابطهاش با آن در نازلترین سطوح دیپلماتیک است) دراینباره مقصر میداند. علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، به تلویزیون دولتی ایران گفته: «بدبختانه امسال حجاج ایرانی نمیتوانند به سفر حج بروند». سازمان حج و زیارت ایران «خرابکاری سعودیها» را باعث لغو سفر حجاج ایرانی دانسته و گفته: «باوجود همه تلاشهای جمهوری اسلامی ایران، سعودیها حق مطلق ایرانیها را برای بهجاآوردن مراسم حج انکار کردهاند». مراسم حج هرساله در شهر غربی عربستان سعودی که مقدسترین شهر در اسلام است انجام میشود.
این تصمیم به دنبال ماهها مذاکره و مباحثه درباره چگونگی گرفتن ویزای عربستان سعودی صورت گرفته است. ریاض سطح روابط دیپلماتیک خود با ایران را در ژانویه امسال به پایینترین سطوح رسانده است. باوجود چند دیدار با سعودیها از سوی مقامات ایرانی که شامل دیدار سعید اوحدی، رئیس سازمان حج و زیارت، نیز میشود، برای مذاکره درباره اخذ ویزای ایرانیها و سایر مسائل لجستیک برای مراسم حج امسال که در ماه سپتامبر انجام میشود، دو طرف نتوانستند برای حل مسائل مناقشهبرانگیز، ازجمله چگونگی اخذ ویزا با هم به توافق برسند. دولت سعودی از ایران به خاطر سیاسیکردن یک مراسم مذهبی انتقاد کرده است: این کابینه به تازگی در آژانس مطبوعات سعودی گفته است: «پادشاهی سعودی از تلاشهای ایران با هدف مانعایجادکردن بر سر راه ورود زوار ایرانی به حج انتقاد کرده و {مدعي شده} ایرانیها میخواهند حج را سیاسی کنند و از آن برای توهین به عربستان سعودی استفاده کنند». ایران در سالهای بین 1988 تا 1990 برای سه سال مراسم حج را تحریم کرده بود و دلیل این تحریم را برخورد نیروهای امنیتی سعودی با حجاج ایرانی که منجر به کشتهشدن بیش از 400 نفر از حجاج ایرانی در مراسم حج سال 1987 شده بود، عنوان کرده است. این واقعه همچنین منجر به کاهش شمار حداکثری زوار ایرانی تأییدشده برای انجام مراسم حج به 45 هزار نفر شده بود. این سهمیه از آن زمان تاکنون افزایش یافته است. این مسئله (لغو سفر حج) هزاران نفر از ایرانیها را مجبور میکند برای سفر حج دستکم یک سال صبر کنند که این امر به طور بالقوه عصبانیت عموم ایرانیها را از سعودیها عمیقتر میکند. یک مسئول تور زیارتی در تهران گفته: «زائران ما نمیخواهند به آنجا بروند، جایی که در فرودگاه از آنها اثر انگشت میگیرند و سگها را رها میکنند تا آنها را بو کنند». این مدیر تورهای زیارتی خواست تا نامش فاش نشود که دلیلش هم حساسیت سیاسی موضوع بوده است. مدیر تورهای زیارتی همچنین افزود: «ایرانیها نمیخواهند با بیاحترامی سعودیها مواجه شوند». سفر به عربستان سعودی برای انجام مناسک حج بهشدت کنترل میشود و صدور وزیرا برای این سفر براساس توافق عربستان سعودی با سایر کشورهاست. سال گذشته حود 64 هزار ایرانی به سفر حج رفتهاند. رفتن به سفر حج یک وظیفه دینی است و از تمامی مسلمانان دارای توان فیزیکی خواسته شده تا دستکم یک بار در طول عمر خود آن را انجام دهند. تنش بین عربستان سعودی و ایران از سال گذشته شدت یافته و بخشی از این تنش به خاطر مناقشه درباره نحوه مدیریت عربستان سعودی در امر انجام مراسم و مناسک حج تمتع و همچنین حج عمره بوده است. مسائل مطرحشده از سوی ایران علیه نیروهای امنیتی سعودیها درباره برخورد با دو پسر ایرانی که از سفر عمره در ماه مارس گذشته باز میگشتهاند، منجر به این شد که ایران بهطور فنی سفر حج عمره را معلق کند و خواستار تحقیق دراینباره شود. یک دادگاه سعودی در ماه ژوئن دو نفر از پرسنل امنیتی عربستان سعودی را دراینباره محکوم کرده است. مرگ بیش از هزارو 400 ایرانی در سپتامبر گذشته در بدترین راهبندان در تاریخ حج باعث عصبانیت شدید ایرانیها از سعودیها شده است. مقامات ایرانی از ریاض به خاطر سوءمدیریت جماعات بزرگ و تأمین امنیت زوار انتقاد کردهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.