فراسوي نيك و بد
جواد طوسي
يكي از محاسن و شايد معايب جامعه پرحادثه ما اين است كه يك خبر (با همه جاذبههايش) زود به قول ژورناليستها، بيات ميشود. موضوع اصغر فرهادي و فيلمش «فروشنده» نيز از اين قاعده مستثنا نيست ولي بنده با وجود اينكه رُس اين سوژه را در اين چند روز حسابي كشيدهاند، ميخواهم از منظري ديگر به آن بپردازم. راستي چرا هنوز عالم هنر نسبت به ديگر حوزهها بيشتر در كانون حساسيت و نگاههاي پرسوءتفاهم و دافعهآميز قرار دارد. تصور كنيد اگر كشتيگير فرنگيكار يا آزاد ما مدال طلاي جهاني يا المپيك را تصاحب ميكرد، يا يكي از تيمهاي ورزشيمان قهرمان جهان ميشد، چه استقبالي از آنها به عمل ميآمد و همينطور تلويزيون به طور مستقيم، آن مسابقه نهايي را پوشش خبري ميداد و درنهايت سرود ملي ايران را پخش ميكرد و پيام تبريك از سوي مسئولان بلندپايه را شاهد بوديم. اما درباره يك فيلم ايراني كه برنده دو جايزه مهم يكي از جشنوارههاي معتبر جهاني شده، چرا اينقدر محتاطانه و دستبهعصا برخورد ميشود؟ بعضي از دلواپسان هم هستند كه به همين بسنده نميكنند و هنوز فيلم به نمايش عمومي يا خصوصي در اينجا درنيامده، نسخهاش را ميپيچند و انگ سياهنمايي و ضداخلاقي و خودفروشي را به آن ميزنند و فضا را هرچه بيشتر آلوده و مسموم ميكنند. واقعا اين تبعيضها و شيوههاي برخورد غيرمنصفانه را چگونه ميتوان تعبير كرد؟ مگر اصغر فرهادي و عوامل فيلمش ريشه در خاك اين سرزمين ندارند؟ آيا اينجا هم بايد آدمها را به دوست و دشمن دستهبندي كنيم و برايشان خواب خوش و ناخوش ببينيم؟ وقتي يك اثر هنري به عنوان نماينده ايران در يك رويداد پرقدمت و شناختهشده جهاني شركت ميكند، ديگر قائل به فرد نيست. اگر اين اثر نام و اعتباري كسب كند به اسم ايران و ايراني نوشته ميشود. با اين وصف، چرا اينقدر گاهي اوقات اعمال و رفتار و موضعگيريهاي ما جناحي و شخصي است؟ خودم از شخص اصغر فرهادي بهخاطر كلاسگذاشتن اين سالهايش و گماردن فردي به عنوان منشي و مسئول روابطعمومي بسيار شاكيام و اين را قبلا در يادداشتي در همين ستون اعلام کردهام، ولي اين دليل نميشود كه حالا بيايم با او و فيلمش برخورد شخصي كنم و ارزشهاي واقعي اين حضور جهاني و جوايز تعلقگرفته به فيلم «فروشنده» را ناديده بگيرم و دست به عملي تلافيجويانه بزنم و سازنده اين فيلم را از دوستان دگرباشان بدانم! اين كمال ناجوانمردي است. اينجا ديگر فرد و هرگونه مناسبات و برخوردهاي شخصي كنار ميرود و هويت ايراني و غرور ملي اصل و مبنا قرار ميگيرد. اين نكته مهم را هم در نظر بگيريم كه اساسا ذات هنر، تفسيرپذير است و در ساحتي چندوجهي مورد ارزيابي قرار ميگيرد. بنابراين نميتوان يكسويهنگرانه با آن روبهرو شد و براي مفاهيم موجود در يك اثر هنري، نسخه غلط و شخصي و انتزاعي و تكبُعدي پيچيد. بايد واقعبينانه بپذيريم فيلمهايي از جنس آثار اصغر فرهادي اين فرصت را به ما در مقام بيننده ميدهند تا در دل جامعهاي ملتهب نسبت به مفاهيم و مباحثي مانند اخلاق، انسانيت، شرارت، ترديد، خشونت و... عدالت نگاه عميق بيندازيم و بر اين اساس به داوري آدمها و سرشت دروني و خوب و بدشان بپردازيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.