|

ایلام یا عیلام

در صفحه اندیشه «شرق» به تاریخ یکشنبه 26 اردیبهشت صفحه 12، مطلبی به قلم آقای داریوش احمدی در نقد کتابی که من ترجمه کرده‌ام آمده است که ضمن سپاس از ایشان مستلزم پاسخ و توضیحاتی است. پس از تشکر از نویسنده محترم نقد، آقای داریوش احمدی و زحمتی که برای معرفی کتاب «شاه و دربار در ایران باستان» کشیده‌اند، درباره ذکر عیب‌جویی پایانی که نزد منتقدان ما رسم است تا دلیلی بر سلطه برتر منتقد بر موضوع مورد بحث تلقی شود و باید به آن احترام گذاشت، لازم می‌دانم تذکر بدهم. معنای فارسی اظهارنظر منتقد محترم درباره اینکه مترجم زحمت بسیار کشیده و «و متن مفهومی را فراهم آورده» برای من قابل‌درک نبود. آیا منظورشان عدم رعایت امانت و ترجمه مفهومی است؟ در این صورت امیدوارم کسانی مانند منتقد محترم در آینده جبران اهمال نسل پیشین را بکنند. مترجم قبلا هم مرتکب ترجمه کتاب‌هایی از تاریخ ایران باستان شده است، از جمله: تاریخ سری اثر پروکوپیوس مِلتی [یا به قول منتقد مِلطی]، دو خواهر [هلنا] اثر گور ویدال، با متنی درباره مرگ اردشیر دوم و ساتراپی‌های اِفِزوس [اِفِس کنونی] و هالیکارناسوس [بُدروم کنونی]؛ میترا و صلیب [یولیانوس امپراتور روم شرق و شاپور دوم ساسانی] اثر گُور ویدال؛ کتاب‌های مفصل منم کلودیوس و خدایگان کلودیوس [درباره تاریخ سزارها، هم‌زمان و مرتبط با تاریخ اشکانی] اثر رابرت گریوز؛ قیصر و کسرا، انتشارات امیرکبیر، اثر رابرت گریوز [درباره امپراتور یوستینیان و انوشیروان ساسانی] و همچنین دو کتاب مستند و تاریخ تحلیلی پرسیکا، نشر تهران و شاه و دربار در ایران باستان، نشر نیلوفر، اثر دوست ارجمندش لوید لِوِلین جونز استاد تاریخ دانشگاه ادینبورگِ اسکاتلند را که اکنون به دانشگاه کاردیف منتقل شده است و همچنین مرتکب نوشتن کتاب هایزرینه [نشر پایان، مربوط به دوران ماد]؛ کارنامک شاپور اورمزد [نشر البرز، شاپور دوم ساسانی] و میترا و چاتورانگا [نشر ثالث، دوران انوشیروان ساسانی] درباره ایران باستان شده است. شاید منتقد محترم کتاب‌های تاریخی مذکور را ندیده باشند. قطعا آن کتاب‌ها هم بی‌ایراد نیستند. البته، در جامعه فرهنگ‌مدار غربی، دانشجویی در رشته تاریخ یافت نمی‌شود که خصوصا آثار رابرت گریوز را نخوانده باشد و گُور ویدال را نشناسد. در کار مفصل اشتباه تایپی و غیرتایپی رخ می‌دهد و اتفاقا به‌رغم دو، سه لغزش کوچک که به دلیل وسواس ویراستار وارد شده مسئولیت کتاب، هرچه هست با من است. متأسفانه ویراستار باستان‌شناسی که این‌گونه آثار را خوانده باشد و بتواند بر آگاهی من بیفزاید پیدا نکردم. استادانی هم که صلاحیت این کار را داشته باشند و اصولا ترجمه و نگارش این‌گونه آثار وظیفه آنان است، فرصتش را ندارند و در شأن آنان هم نیست! اما در مورد دو، سه نمونه اشتباه را که ذکر فرموده‌اند باید توضیح دهم: 1. چرا نام عیلام را «که عبری است» همه‌جا ایلام نوشته‌ام؟ زیرا فرض کنید این نام خودش ایلامی نبوده و عبری باشد، در عبری حرف عین می‌شود «» آیا باید در فارسی به حرف عین عبری «» می‌نوشتم؟ و چرا با عین عربی بنویسم درحالی‌که چنان حرفی در فارسی تلفظ نمی‌شود؟ ما استان خود را با لحن ملایم ایلام و پشتکوه می‌نامیم و با گلوی خودمان هم کشتی نمی‌گیریم. نکته‌سنجان می‌توانند خودشان هرطور می‌خواهند بخوانند [خودشان هزوارش کنند!]. البته زبان عِبری را با ع می‌نویسم تا با هوای اَبری اشتباه نشود. اتاق ترکی هم اطاق نیست، ایتالیا و اتریش و تهران هم ایطالیا و اطریش و طهران نیست، سومالی هم صومالی نیست، حالا عرب‌ها اگر آن‌طور می‌نویسند لابد تلفظش را هم دارند. ویراستار من اتفاقاً درباره ایلام تذکر داد که برای من قابل‌قبول نبود. 2. چرا پارس را ایران ترجمه کرده‌ام: زیرا نام کتاب Ancient Persia 559 to 331 BCE است. اگر نام کتاب Persian Empire بود، شاید امپراتوری پارس ترجمه می‌کردم. اما در زمان ما به تاریخ ایران پیش از اسلام ایران باستان گفته شد، تاریخ پیرنیا به این نام نوشته شد، موزه آن نیز ایران باستان نامیده شد که شامل ماد، پارس، حتی سلوکیه، پارت و دوباره پارس است. در این کتاب دوره تاریخی آن مشخص شده است. من تغییری نمی‌دهم، خوانندگان محترم باستان‌شناس می‌توانند هزوارش کنند. ایران را بخوانند پارس. 3. موردی که اشاره نکردند درباره آرکاد است که افراد منسوب به آن سرزمین را آرکادی و زبان آن را آرکادیایی ترجمه کرده‌ام، که دوستی توصیه کرد بهتر است زبان را هم آرکادی بنویسم. چشم. کتاب را با مشورت و توصیه نویسنده، دوست دانشمندم لوید لولین جونز، ترجمه کرده‌ام و کلمه‌ای جاافتادگی ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.