|

توسعه سبز پسابرجام

مستوره اشراقی. پژوهشگر اقتصاد

هم‌زمان با اجرائی‌شدن برنامه جامع اقدام مشترک یا «برجام»، مسائل متفاوتی مطرح شد. از آنجا که تحریم‌ها چرخه اقتصادی کشور را به معادلاتی چندین‌مجهولی و ‌حل‌نشدنی تبدیل کرده بودند با آغاز دوره پسابرجام و رفع تحریم‌ها، امیدهای تازه‌ای در دل مردم جان گرفت. انتظار می‌رفت پس از مسائل سیاسی، مهم‌ترین بخش این گشایش‌ها در حوزه اقتصاد اتفاق بیفتد، تحولاتی که دامنه وسیعی از رفع تدریجی تحریم‌ها، ارتباط‌های جهانی بانکی، تحولات ارز و ارتباط‌های بازرگانی به معنی عام و بازگشایی پنجره‌های ایران به سوی تجارت جهانی را به طور خاص شامل می‌شد. انتظاراتی که تا امروز خوب پیش رفته است و ما را بر آن می‌دارد که بررسی دقیق‌تری در مهم‌ترین اتفاق دهه اخیر کشورمان داشته باشیم. باید بگوییم برجام دستاوردهای درخور ‌تأملی داشته است، نخست ابتکار کلیدخوردن مراحل الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی (WTO)، هم‌زمان با اجرائی‌شدن برجام که با پیشنهادهای خوب همکاری‌ در این راستا از سوی اعضای برجسته این سازمان، ازجمله اتحادیه اروپا مواجه شده است و در صورت کسب توفیقات بیشتر به‌یقین آینده اقتصادی ایران را دگرگون خواهد کرد و دیگری، تحول شگفت‌انگیزی که در عرصه همکاری‌های بازرگانی در حال شکل‌گیری است. سیل بی‌امان هیأت‌های تجاری به سوی ایران و منعقدشدن قراردادهای حائز اهمیتی که روزانه بر تعداد آنها افزوده می‌شود، حساسیت شرایط کنونی اقتصاد ایران را دوچندان می‌کند. با این مقدمه، به بررسی اجمالی قراردادهای در شرف اجرای ایران با کمپانی‌های نامدار خودروسازی جهان می‌پردازیم. حضور پرطمطراق شرکت‌های خودروسازی مانند پژو، رنو، بنز و بی‌ام‌و و خیلی‌های دیگر را که در صف قراردادهای سرمایه‌گذاری مستقیم یا همکاری‌های اقتصادی با خودروسازان ایرانی قرار دارند، از دو وجه می‌توان بررسی کرد. از دید کشورهای طرف قرارداد بدیهی است که ایران بازاری هفتادوچندمیلیونی با سلیقه‌ای در سطح استانداردهای بین‌المللی است که در کنار نیروی کار آماده و متخصص، بدون نیاز به مطالعه می‌تواند بازار هدف خوبی باشد و ازهمین‌رو است که پس از برجام، این کشورها بی‌درنگ هیأت‌هایشان را به سوی کشورمان سرازیر کردند. از سوی دیگر، تئوری‌های اقتصادی سنتی، مهر تأیید مجددی هستند بر تمرکز کارخانه‌های خودروسازی در کشورهایی که به عوامل تولید دسترسی دارند و در کنار مزیت نیروی کار، مدیران با انگیزه و سرمایه‌گذاری‌های زیربنایی دارند و البته مزیت نزدیکی به مصرف‌کننده نهایی هم همواره مدنظرشان بوده است. از این منظر، موقعیت ایران در آسیا و نزدیکی به دیگر کشورهایی که مسیر توسعه مشابهی را در این صنعت طی کرده‌‌اند و می‌توانند منابع در دسترس در زمینه قطعات خودرو برای یکدیگر باشند نیز مطرح است. اما انعقاد این همکاری‌ها از سوی ایران، ضمن توجیه‌های اقتصادی که در راستای ارتقای صنعت خودرو و امکان رقابت و حضور در بازارهای جهانی است، بی‌نیاز از تحقیق و بررسی هم نیست. فراموش نمی‌کنیم رعایت محیط زیست باید اولویت صنعت خودرو باشد و این‌گونه است که از سوی رسانه‌ها «پسابرجام فرصتی برای رفع بحران‌های زیست‌محیطی» قلمداد می‌شود و مزیت‌های پسابرجام بسیاری از دوستداران محیط زیست را به رفع بحران‌های این حوزه امیدوار کرده است. از دید بسیاری، پسابرجام فرصت ویژه‌ای برای حفاظتِ درست از زیست‌بوم، برطرف‌کردن چالش‌ها و دستیابی به فناوری‌های زیست‌محیطی روزِ دنیاست، اما نباید فراموش کنیم اجراي پروژه‌هايی مانند احداث کارخانه و توسعه صنایع، مستلزم بررسی استعداد طبیعی هر سرزمین براي توسعه مورد نظر است. محيط زيست به دليل دخالت سودجويانه انسان دستخوش بحران است. بر اثر فعاليت‌های انسان آلاینده‌های زیادی در محيط زیست ایجاد می‌شود و بر آن اثر مخرب می‌گذارد. ازاین‌میان، آلودگی‌های صنعتی که ممکن است فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیکی باشند، خطرات بیشتری دارند. مطالعات نشان می‌دهند دو روش می‌تواند به ‌عنوان روش‌های مقابله با آلودگی‌های صنعتی مطرح شوند؛ نخست، کنترل آلودگی صنايع قبل از تخليه آنها در محيط زيست و دوم کنترل آلودگی‌ها بعد از ورود آلودگی به محيط زيست است که به نظر می‌رسد اکنون که ما در مرحله آغازین این حرکت‌های صنعتی به سر می‌بریم، بهتر است از روش نخست بهره برده و پیش‌بینی‌های لازم دراین‌باره را لحاظ کنیم. در این راستا انجام مطالعات ارزیابی اثرات محیط زیستی، ازجمله روش‌هاي مطلوب و در جهت حصول به اهداف توسعه پایدار است؛ برای مثال ارزیابی اثرات محیط زیستی راه‌اندازی یک کارخانه خودروسازي جدید و در یک منطقه جدید و روند ارزیابی توان اکولوژیکی منطقه، می‌تواند به عنوان یک ابزار برنامه‌ریزي برای نیل به اهداف اجراي یک پروژه در راستاي قوانین و مقررات محیط زیستی به کار گرفته شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.