از خشونت به خشونت
فریدون صدیقی
باید با تأسف شروع کنم. باید بگویم متأسفم از اینکه شنیدیم یک آقای مجری در یک اجرای زنده تلویزیونی، رفتار و گفتاری را به کار برد که به دلایل عدیده قابلتأمل و تأثر است. گاه میشنویم از تأثیر رسانه بر جامعه صحبت میکنند. اما شاید در اینجا با اتفاق دیگری مواجه هستیم. اینجا بیش از آنکه رسانه بر جامعه تأثیرگذار بوده باشد، نوعی نگاه و تلقی که مختص یک پارهفرهنگ یا خردهفرهنگ در جامعه شهری است و بین بعضی اقشار جامعه بهجد یا به شوخی رواج دارد، در رسانه ملی بازتاب پیدا کرده است. البته در رسانههای غیرجدی و تفننی، این شکل قضاوت و داوری پدیدهها رواج دارد، اما اتفاقی که در مورد آن برنامه خاص شاهدش هستیم، این است که برای همراهکردن برنامه جدی با چاشنی سرگرمی و تفریح و تفنن، شکلی خاص از ادبیات و گفتار به کار برده میشود که مختص رسانههایی ازجمله شبکههای اجتماعی است. اما تأکیدم بر تأسف از جهتی دیگر نیز هست و آن اینکه آن شکل از قضاوت و داوری که در برخورد با یک شرکتکننده در این برنامه صورت میگیرد، خود بهنوعی بازتابدهنده مناسبات درون اجتماعی هم هست. وقتی جامعهای خشونتطلب و خشونتزا و شکلی از بدرفتاری در آن پذیرفته میشود، طبیعی است آستانه هنجارشکنی تا جایی پیش میرود که رسانه رسمی نیز آن را به نمایش بگذارد. اما جدای از مناسبات اجتماعیای که رسانه از آن برخاسته و جدای از تأثیرات که خود رسانه بر بازتولید این مناسبات اجتماعی دارد، باید به نقش مجری نیز در این میان اشاره کرد؛ مجریای که با چنان اعتمادبهنفسی و به این راحتی با ادبیاتی توهینآمیز با مخاطبش صحبت میکند. معتقدم هیچ رسانهای نه محق است و نه سزاوار و بایسته است که چنین رفتاری را با مخاطبش پیش بگیرد. اما چرا در اینجا از لفظ «مخاطب» استفاده کردیم و نه «شرکتکننده». گفته میشود مخاطب صحنهای یا همان شرکتکننده این برنامه با گزینش و توافق ازپیشتعیینشده در اجرائی نمایشی شرکت کرده و به او توهین شده است. حتی اگر این فرض را که از نظر من چندان درست نیست، بپذیریم، باز هم اشکال مهمی در اینجا مطرح است. شما سؤالی را با شرکتکنندهتان مطرح کردهاید كه درصد قابل ملاحظهای از مخاطبان آن برنامه که در حال تماشایش بودهاند، قطعا و یقینا مانند شرکتکننده پاسخ درست را نمیدانستند، وقتی واکنش مجری به کسی که پاسخ را نمیداند، توهین است، پس به همه کسانی که شاهد برنامه بودهاند و پاسخ را نمیدانستند، توهین شده. پس این توهین نه فقط به شرکتکننده که به مخاطبان است و باز هم متأسفم بگویم این اتفاق غمانگیز در رسانه ملی که قرار است دانشگاه باشد، رخ داده. نکته دیگر اینکه سؤالی که در این اجرا پرسیده شده، نه سؤالی در حوزه اطلاعات عمومی که سؤالی تخصصی است. اطلاعات عمومی به اطلاعاتی گفته میشود که همگان از آن مطلع هستند چون موضوع مشترک همگان است. اما سؤال این برنامه، سؤالی پزشکی است که اگر قرار است به پرسش گذاشته شود، باید با گروه هدف خودش در میان گذاشته شود. طرح این پرسش غلط و رفتار مجری هم غلطتر بود. واقعیت این است که یکی از وظایف اصلی رسانهها، مخاطبسازی و مخاطبیابی و بهطورکلی جلب مخاطب است و نه دفع آن. این رفتار یعنی دفع همان مخاطب حداقلی نهتنها با ایجاد ناراحتی که حتی شرمساری.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.