درباره دورههای آموزشمحور در دانشگاهها
خلاقیت را شکوفا کنیم
رضا منصوری.استاد فیزیک دانشگاه صنعتی شریف
گروه علم: چندی است موضوع پذیرش دانشجوی تحصیلات تکمیلی آموزشمحور در دانشگاهها مطرح شده است. گفتنی است پیش از این، تحصیل در دوره تحصیلات تکمیلی (مقطع فوقلیسانس و دکترا) پژوهشمحور بود یعنی دانشجو ابتدا چند درس نظری را میگذراند و سپس با انتخاب یک موضوع تحقیقاتی، پژوهش و درنهایت هم پایاننامهای تنظیم میکرد. تنظیم این پایاننامه برای فارغالتحصیلشدن بسیار ضروری بود. اما اکنون در شیوه آموزشمحور، دانشجو فقط درسهای نظری را میگذراند و نیازی به تهیه پایاننامه براساس پژوهشهای انجامشده نیست. البته مسئولان آموزش عالی در مورد این نظام آموزشی گفتهاند در تحصیل به شیوه آموزشمحور، آموزش اصل است و پایاننامه حذف شده، ولی درعوض در این شیوه حداقل دو و حداکثر چهار واحد سمینار وجود دارد که در آن، تحقیق و تتبع نظری الزامی است و در سایر موارد عینا مطابق آییننامه آموزشی دوره کارشناسیارشد ناپیوسته است. درضمن گفته میشود فارغالتحصیلان این دوره هیچ منعی برای ادامه تحصیل در دوره دکترا ندارند. آنچه میخوانید است از نظرات دکتر «رضا منصوری» درباره کیفیت این شیوه آموزش در دوره تحصیلات تکمیلی است.
1- تا جایی که من میدانم، چنین شیوهای در دانشگاههای معتبر خارج از کشور سابقهای ندارد و حتی اگر دانشگاههای برخی کشورهای دیگر، چنین شیوهای را انتخاب کرده باشند، چندان مناسب وضعیت کنونی دانشگاههای ما نیست و درنتیجه ما نباید از چنین شیوههایی الگو بگیریم. 2- دانشگاه، علم، مهندسی و صنعت جدید، محصول غرب است و ما پیش از این، چنین چیزهایی را از خود نداشتیم. البته ما در تمدن خود مکتب و مکتبخانه و نظامیهها را داشتیم، اما باید تأکید کرد علم با روش و دیدگاه کنونی، محصول غرب است و ما آن را از خارج وارد کردیم. ما برای آنکه در علم و آموزش و پژوهش پیشرفت کنیم، باید از کشورهایی که در این زمینه صاحبنظرند و سابقه بیشتری از ما دارند، الگو بگیریم. 3- فارغالتحصیلی که در دوره فوقلیسانس، پایاننامه را پاس نکرده باشد، در دوره دکترا با مشکلات بسیاری مواجه میشود. البته از موارد استثنا که بگذریم، در حالت کلی باید گفت افراد فارغالتحصیل دوره آموزشمحور، با بسیاری از اصول و شیوههای پژوهش دانشگاهی آشنا نیستند و درنتیجه اولا بخت کمتری برای پذیرش در دوره دکترا دارند و در ثانی اگر بهفرض که در دوره دکترا پذیرفته شوند، چون بسیاری از اصول پژوهش دانشگاهی را نمیدانند و نمیتوانند به شکل تحقیقاتی عملی را انجام دهند، با مشکلات بسیاری در کار پژوهش مواجه خواهند شد. به بیان دیگر، دانشجو باید در دوره دکترا به آموختن چیزهایی بپردازد که در دوره فوقلیسانس میبایست یاد گرفته باشد. 4- در برخی از رشتهها، در دوره لیسانس (کارشناسی) هم درسی اختیاری به نام تمرین پژوهش وجود دارد تا دانشجو با شمهای از کار پژوهشی و تحقیقاتی عملی آشنا شود. این موضوع نشان میدهد طراحان نظام آموزشی، بر اهمیت پژوهش واقف بودند. هرچند این تمرین پژوهش در دوره کارشناسی، تحقیق در سطح بالا نیست، اما دستکم دانشجو با مقدمات تحقیق علمی و دانشگاهی یا برای صنایع آشنا میشود. اما اکنون میبینیم تحقیق از فوقلیسانس هم حذف شده است. 5- یکی از اهداف تربیت دانشجو در دانشگاهها این است که افراد فارغالتحصیل از دانشگاه با اصول پژوهش آشنا شوند تا اینکه درنهایت بتوانند مشکلی از جامعه را حل کنند. طبعا مشکل جامعه را کسی میتواند حل کند که تجربه کار تحقیقاتی دارد نه کسی که صرفا به حفظکردن مطالب نوشتهشده در کتابها بسنده کرده است. به گمان من بعید است کسی که در چنین دورههایی تحصیل کرده است، بتواند مشکلاتی مانند آلودگی هوا، کیفیت بنزین یا مشکل دریاچه ارومیه را حل کند، چون حل یک مسئله جدید نیازمند آن است که فرد از قبل خودش تجربه کار پژوهشی و تحقیقاتی داشته باشد. 6- باید از کسانی که چنین طرحهایی را ارائه میکنند، پرسید هدفشان چیست؟ آیا هدفشان این است که فردی را وارد دورهای کنند و باز هم مانند دوره دبیرستان و دوره لیسانس، مطالبی را به شکل محفوظات به او آموزش دهند و درنهایت مدرکی به او دهند که در این صورت میتوان گفت کار خوبی کردهاند، اما اگر هدف ما این است که خلاقیت را در جوانانمان شکوفا کنیم، باید تأکید کرد با چنین طرحهایی راه به جایی نمیبریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.