|

تناولي و خط نوشته‌ها

باید خط نوشت

طرلان رفیعی

«دوران کودکی و نوجوانی من همه‌جا سخن از ادب بود. علاوه بر خانه، در مدرسه هم می‌خواستند مؤدب و تمیز باشیم. هر روز ناظم مدرسه در سر صف در مدح ادب سخن می‌گفت و معلمِ خط می‌خواست زیر جمله فوقانی، رسم‌الخط‌هایی را که در وصف ادب بود، عینا پر کنیم. اما در بیرون از خانه و مدرسه وضع چنین نبود و جز ما کس دیگری تمیز نبود. در کوچه‌ها و خیابان‌ها گاهی مردانی را می‌دیدیم که از والده و همشیره یکدیگر با صدایی بلند یاد می‌کنند و با کلماتی زشت خواستار آشنایی با آنها می‌شوند. این صحنه‌ها بخشی از زندگی آن دوران بود و هیچ‌گاه از خاطره‌ام نرفت». پرویز تناولی *** پرویز تناولی در اوایل دهه 40، مجموعه‌ای را خلق کرد که تاکنون به‌جز چند تصویر از آنها منتشر نشده است. در این مجموعه متفاوت از آثاری که معمولا از او دیده شده، به شیوه لوح‌های آموزشِ خط در دوران دبستان، سرمشقی را به خطِ خوشِ نستعلیق نوشته و زیر آن همان سرمشق را نقطه‌چین آورده است. آنچه این مجموعه را در آن دوران تبدیل به اثری بسیار متفاوت، پیشرو و فراتر از مرزهای معمول آثار هنری می‌کرد، برخورد مفهومی تناولی با بوم نقاشی بود. در این آثار از نقاشی-خط خبری نیست. از فیگور و تصویر هم خبری نیست. رنگ هم ندارد. آنچه مخاطب می‌بیند همان یک خط‌نوشته است و نقطه‌چین‌هایی که تا پایین بوم کشیده شده‌اند. تناولی در این آثار، اما با انتخاب زیرکانه متنِ سرمشق، بیننده را در همان جایگاهی قرار می‌دهد که در جامعه از کودکی تا بزرگ‌سالی قرار گرفته است. در جامعه ما و در تاریخ اجتماعی-سیاسی ایران همیشه مردم نصیحت شده‌اند، همیشه «سلطان شبان است و عامی گله».1 تناولی به‌یاد می‌آورد که «در دوران کودکی ما، تمام آنچه من از مدرسه به‌یاد دارم، نصیحت بود و پند و اندرز که تمیز باشید، مؤدب باشید و درس‌خوان باشید و الخ، بی‌آنکه طرف مقابل که در جایگاه اندرزدادن بود، وظایف متقابلش را انجام دهد. پیراهن‌ها و یونیفرم مدارس را هرروز وارسی می‌کردند که مبادا خاکی و گل‌آلوده باشد، بی‌آنکه شهر و کوچه و برزن را تمیز کنند. بی‌آنکه بهداشت عمومی در مدارس و سطح شهر از سوی دولت رعایت شود».2 پرویز تناولی، این‌بار براساس آن آثار و با آوردن تصاویر، دو مجموعه چاپ با رنگ‌گذاری دستی را آفریده است که یادآور کتاب‌های درسی دوران کودکی‌اش هستند. مجموعه «ادب» و «باید خط نوشت» جدیدترین آثار پرویز تناولی هستند براساس آنچه 50 سال پیش آفریده بود؛ شبیه همان الواحی که به کودکان داده می‌شد تا هم خط بیاموزند و هم با تکرار عبارات و اشعار، ادب بیاموزند. پی‌نوشت‌ها: 1- سعدی، بوستان حرام است بر پادشه خواب خوش چو باشد ضعیف از قوی بارکش میازار عامی به یک خردله که سلطان شبان است و عامی گله 2- مصاحبه نگارنده با پرویز تناولی، زمستان 1394

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.