مهجوری کتاب از زبان «مهرداد کاظمزاده»
بازار کساد علم و کتاب علمی
حمیدرضا فعلهگری
کتاب در ایران همیشه مهجور بوده و کتابهای علمی مهجورتر از بقیه. تیراژ و عنوان کتابهای علمی عمومی در ایران نیز از بقیه کتابها کمتر است. به همین دلیل کمتر ناشری در ایران مایل است کتابهای علمی منتشر کند. به مناسبت برگزاری نمایشگاه کتاب تهران به سراغ آقای «مهرداد کاظمزاده»، مدیر انتشارات مازیار، رفتیم که در سال گذشته جایزه انجمن ترویج علم ایران را نیز کسب کرده بود. در بیانیه هیأتمدیره انجمن ترویج علم ایران به مناسبت شانزدهمین دوره این جایزه آمده بود به دلیل حضور و فعالیت 40 ساله در عرصه نشر و بهویژه انتشار کتابهای علمی عمومی در 10 سال اخیر، تحت عنوان «در قلمرو علم» با هدف دسترسپذیرکردن محتوای رشتههای علمی؛ از فیزیک و ریاضی گرفته تا زلزلهشناسی و زندگینامههای علمی و کوشش برای ارائه درکی درست از علم، انجمن ترویج علم، این جایزه را به انتشارات مازیار به سرپرستی جناب آقای «مهرداد کاظمزاده» تقدیم میکند. در ادامه خلاصهای از صحبتهای آقای «کاظمزاده» در زمینه فعالیتها و خاطراتش در این حوزه را با هم میخوانیم.
- من در زمینه انتشار کتاب بسیار فعال بودم و مثلا برخی از کتابهای «احمد محمود» مثل مجموعهداستانهای «غریبهها و پسرک بومی» را منتشر کردم. انتشارات مازیار نیز از سال 53 فعالیتش را آغاز کرد. من همیشه به کتابهای علمی علاقه داشتم و در سالهای گذشته هم کتابهایی در این زمینه چاپ کردم مثل کتابهای جرج گاموف یا برخی از ترجمههای «احمد بیرشک». - برنامه انتشار کتابهای علمی هم از سال 84 و با انتشار کتاب «تاریخچه تقریبا همهچیز» آغاز شد. در مورد این کتاب خوب است به این نکته اشاره کنم که روزی که مشغول مطالعه روزنامه بودم، خبری درباره انتشار یک کتاب علمی همگانی خواندم. به ذهنم رسید که اگر این کتاب چنین ویژگیهایی دارد، حتما ترجمه آن هم برای فارسیزبانان مفید است. به همین دلیل پس از مشورت با کارشناسان، این کتاب را از ناشر خارجی آن تهیه و بعد برای ترجمه و انتشار آن اقدام کردم. حدسم درست بود و خوانندگان از این کتاب بهخوبی استقبال کردند. بعدها نیز با مترجمان علمی نامدار مشورت کردم تا یک دوره کتابهای علمی خوب را به زبان فارسی ترجمه کنیم. - انتشارات مازیار برای انتخاب یک کتاب برای ترجمه و انتشار آن به نکات زیادی توجه میکند. اول اینکه لزومی ندارد همه کتابهای علمیای که منتشر میکنیم در یک سطح باشند. برای مثال کتابهایی مانند «بسگیتی» یا «جهانهای موازی» از لحاظ سطح علمی کمی بالاترند و برای خواندن و درک آن باید پیشنیازهایی را بدانیم، اما کتابهایی مانند «علم در عمل» شاید کمی عمومیتر باشند و خواندن و درک آن برای همگان آسانتر است. رویکرد انتشارات مازیار این است که همهنوع کتاب علمی را برای هر سلیقه یا سطح اطلاعات منتشر کند. به همین دلیل تاکنون بیش از 60 کتاب علمی منتشر کردهایم. از طرف دیگر برخی به علوم نظری علاقه دارند، اما برخی از خوانندگان به موضوعات کاربردیتر میپردازند مثل کتاب «چرا باد میوزد» یا کتاب زلزله؛ یعنی برخی به موضوعات عینیتر و ملموستر علاقه دارند. - نکته دیگری که انتشارات مازیار به آن توجه دارد، این است که ما همیشه در حال تحقیق و بررسی هستیم تا دریابیم جای چه کتابهای علمی یا موضوعهای علمیای خالی است تا کتابی در این زمینه منتشر کنیم. برای مثال شاید امروزه تعداد زیادی کتاب در زمینه نجوم، فضا و فضانوردی منتشر شده باشد، اما کمتر کتابی در زمینه اعتیاد منتشر شده است. توجه داشته باشید که اعتیاد یکی از معضلات جامعه امروز ماست و بسیاری از جوانان را مبتلا کرده است، ولی کمتر کسی بهلحاظ علمی با این موضوع آشناست. خوب است در این زمینهها هم کتابهایی منتشر شود. - یکی دیگر از نکات مورد توجه ما، دقت در انتخاب کتابهای علمی و مناسب است. انتشارات ما از نشر کتابهایی که مبانی علمی درستی ندارند یا کتابهای شبهعلمی خودداری میکند. درعینحال ما با نویسندگان و مترجمان قابل، توانا و شناختهشده همکاری داریم. - یکی از معضلات امروز انتشار کتاب، رشد شدید هزینهها به دلیل افت تیراژ کتابهاست که متأسفانه امروز شمارگان کتابها به حدود هزار نسخه رسیده است. به همین دلیل بسیاری از انتشاراتیها تلاش میکنند تا از هزینههای انتشار بکاهند. یکی از این هزینهها، ویراستاری است. امروز بسیاری از کتابها بدون ویرایش منتشر میشوند که باعث افت کیفیت کتاب میشود. کاهش کیفیت کتاب باعث کاهش فروش میشود و همین چرخه معیوب ادامه مییابد. - با توجه به اینکه کتاب یکی از نمادهای فرهنگ هر ملتی است، شایسته است که نهادهای دولتی و بهویژه وزارت ارشاد حمایتهایی از ناشران و خوانندگان کتابها به عمل آورند. یکی از این سیاستها برای حمایت کتاب و کتابخوانی، خرید کتاب از ناشر است، اما در این میان کتابهای علمی کمتر برای کتابخانههای عمومی خریده میشوند. درحالیکه همه اذعان دارند کتابهای علمی نقش انکارناپذیری در ارتقای فرهنگ جامعه دارند. - یکی از مهمترین انتظارات ما از رسانهها و بهویژه رسانههای فرهنگی این است که کالاهای فرهنگی مانند کتاب را برای مخاطبانشان معرفی کنند. متأسفانه رسانههای ما به این موضوع نمیپردازند. برای مثال امروزه چندین روزنامه و هفتهنامه ورزشی و بهویژه فوتبال در کشور ما منتشر میشود، علاوهبراین چندینوچند شبکه رادیویی و تلویزیونی، مرتب به انتشار اخبار فوتبال میپردازند. نتیجه اینکه هر کودکی در کشور ما از جزئیترین رویدادهای فوتبال باخبر است و مثلا میداند فلان فوتبالیست چه ماشینی دارد یا به چه غذایی علاقهمند است، اما کسی از موضوعات علمی خبر ندارد. پرسشم این است که آیا ما میخواهیم فرهنگمان را با فوتبال رونق دهیم یا با کتاب؟ پس کتاب را دریابیم. - متأسفانه بازار کتاب در وضعیت خوبی بهسر نمیبرد. طبیعی است که در بازار کساد کتاب، بازار کتابهای علمی، از همه مهجورتر و فراموششدهتر است. ولی ما تعداد زیادی دانشآموز و دانشجو در کشور داریم که این جمعیت زیاد و جوان چندان با کتاب مأنوس نیست. خوب است که نهادهایی که در این زمینه مسئولیت دارند، اهمیت کتابخوانی را به جوانان یادآور شوند. یکی از بهترین نهادهایی که میتواند جوانان را به خواندن تشویق کند، وزارت آموزشوپرورش است. - یکی از مهمترین حساسیتهای ما، دقت در زمینه علمیبودن کتابها و دقت در درستی ترجمههاست. هرچند که طبق ضربالمثل معروف، فقط دیکته نانوشته است که غلط ندارد و هر اثر ممکن است کاستیهایی داشته باشد، اما همه سعی و تلاش ما این است که در آثار ما کمترین عیب و نقص وجود داشته باشد. تجدیدچاپهای چندباره کتابهای ما نشاندهنده استقبال خوب خوانندگان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.