ائتلافهای ناگزیر سیاسی و ضعف قانونگذاری
علی دورانی.دبیر ائتلاف فراگیر اصولگرایان در مجلس هشتم
به دلیل ضعف قوانین انتخاباتی، احزاب و جرم سیاسی، در ایران در دوران انتخابات نمیتوانند روند منطقی را در فعالیتهای سیاسی خود دنبال کنند. اگر در این زمینه قوانین کارآمدی تدوین میشد و احزاب در جایگاه مناسب قرار میگرفتند، اگر قانون انتخابات به صورت جامع و مانع تدوین میشد و مبحث تبلیغات انتخاباتی آن به صورت شفاف نوشته میشد و از اعمال محدودیتهای بیدلیل خودداری ميشد و اگر قانون جرم سیاسی پس از گذشت 37 سال از پیروزی انقلاب اسلامی درنهایت تدوین میشد، پروسه انتخابات در ایران با یک روال منطقی و صحیح پیش میرفت و جای هیچگونه «ائتلاف موقت» یا «ائتلاف مقطعی» و «انسجام مصلحتی» باقی نمیماند. با توجه به مشکلاتی که در حوزه قانوننویسی برای انتخابات، احزاب و جرم سیاسی داریم، استفاده از راهکارهایی مانند ائتلاف برای احزاب چندان دور از انتظار نیست و در پارهای موارد، آنها چارهای ندارند مگر اینکه به این سمتوسو حرکت کنند. البته فقط تدوین قوانین کارآمد و جامع کافی نیست. حتی اگر نحوه اجرای قانون فعلی مورد احترام قرار میگرفت، اوضاع احزاب سیاسی کشور بهگونهای نبود که چاره جز ائتلافهای موسمی برای احزاب باقی نماند؛ ائتلافهایی گذرا که اغلب فقط تا روزهای پایانی انتخابات دوام خواهند داشت و به منظور پیروزی در انتخابات شکل میگیرند، معمولا بهزودی دچار مشکلات جدی خواهند شد. طبیعتا ائتلاف سیاسی در جوامعي که با قوانین کارآمد اداره میشود، با رعایت مقدمات و کاملا روشن و آشکار صورت میگیرد. احزابی که ائتلاف میکنند، باید اهداف و آرمانهای مشترک داشته باشند و موضوع مشترک که حول آن ائتلاف صورت گرفته، از نظر همه آنها مورد تأیید قرار گرفته باشد. افراد منتخب هم باید بپذیرند اگر با سرمایه اجتماعی یک جریان وارد نهادی شدند، باید به مرامنامه اولیه میان خود وفادار بمانند. اما به دلیل نقص در قوانین و نقص در اجرا، همواره کسانی که دست به ائتلافهای سیاسی میزنند برای رسیدن به اهداف غیراصولی، به شکل غیرشفاف وارد ائتلافها میشوند. برای مثال میبینیم برخی از اشخاص بدون آنکه تمایلی به ورود به ائتلاف داشته باشند، از سوی جریانهای همسو یا هواداران به ائتلاف با دیگر تشکلها وادار میشوند به امید آنکه پس از پیروزی بتوانند در قدرت سهیم شوند. در برخی موارد دیگر، گروهها بر سر شخصی ائتلاف میکنند که میدانند ظرفیتهای لازم برای پیروزی در انتخابات را ندارد. اما بر سر او ائتلاف میکنند به این امید که در صورت پیروزی بتوانند در اداره کشور سهیم شوند یا در دقایق آخر او را وادار به عقبنشینی و اعلام انصراف به نفع کاندیدایی کنند که امید میرود پیروز انتخابات باشد تا از او سهم بگیرند. همه این موارد، ائتلاف احزاب سیاسی در ایران را تبدیل به ائتلافهایی متزلزل و ناپایدار کرده است. اگر بخواهیم جریان موسوم به اصولگرا را بررسی کنیم، به این مشکل میرسیم که تعریف این جناح سیاسی بهدرستی صورت نگرفته است. کسانی که در انتخابات مختلف ائتلافهایی را تشکیل میدهند و همه ائتلافها هم خودشان را نماینده حداکثری جناح اصولگرا میدانند، درواقع با کدام مجوز به خودشان اجازه میدهند خود را نماینده همه جریانهای حاضر در آن بدانند؟ آنها عنوان میکنند فقط ائتلاف آنان است که بار اصولگرایی کشور را بر دوش دارد و دیگرانی که از ائتلاف آنان خارج هستند، یا اصولگرایی اصیل نیستند یا اقلیتی ضعیف هستند که نمیتوان برای آن ارزش ویژهای قائل شد. این امر مبین نکتهای بود که پیشتر به آن اشاره شد. ائتلافها در ایران مقطعی و سیاسی است و فقط به منظور پیروزی در انتخابات شکل میگیرند. درحالیکه ائتلافها باید در قالب جبهههای سیاسی بین احزابی که سابقه فعالیت حداقل چند سالهای دارند، شکل گیرد تا بتوان از نتیجه ائتلاف و قصد و هدفی که پشت ائتلاف بوده است، اطمینان حاصل کرد. ائتلاف باید با اساسنامه مشخص بین احزاب شکل بگیرد نه آنکه برخی شخصیتها بهعنوان لیدرهای یک نحله فکری، تصمیم به ائتلاف بگیرند که با روح دموکراسی سازگار نیست. این موضوع میتواند پس از انتخابات و برای پیگیری حقوق مردم شکل گیرد. در انتخابات ریاستجمهوری هم شاهد ائتلافهایی از این دست بودهایم؛ ائتلاف سه گروه سیاسیای که حتی تا پای انتخابات هم باقی نمیماند. مانند ائتلاف 6+8 که گروه پایداری حاضر نشدند در آن مشارکت کنند. همان درواقع تعداد بلوکهایی که اضافه شدند، حتی به جمع دو عدد هشت و شش نرسید. اگر این ائتلافها براساس درستی پایهگذاری شود، جای امیدواری وجود دارد بتواند کارآمد باشد و تبدیل به مکانیسمی برای رسیدن به کاندیدای اصلح شود. ولی متأسفانه براساس سابقه و با توجه به اتفاقات روز جامعه، میبینیم ائتلافهای برخی جریانهای سیاسی که مدعی تقوا هم هستند چندان براساس مکانیسمی برای رسیدن به کاندیدای اصلح عمل نمیکنند، بلکه بیشتر بهعنوان راهکاری برای مهندسی انتخابات در فضای سیاسی و رسانهای عمل میکنند تا به سهمی که از قدرت میخواهند برسند. در این شرایط، طبیعتا نگاهها به ائتلافها منفی میشود و حمایتهای لازم از این ائتلافها صورت نمیگیرد و طرفهای مختلف ائتلاف هم همواره مترصد برهمزدن ائتلاف و خروج از ائتلاف هستند. نتیجه اینکه همانطور که در گذشته هم دیده شده، مردم هم از ایندست ائتلافها استقبال چندانی نمیکنند و به آنجا ختم میشود که اینگونه ائتلافهای سیاسی، به جای کمک به شفافسازی و روند مثبت انتخابات که به تشکیل مجلس یا انتخاب رئیسجمهوری توانمند بینجامد، برعکس آن عمل میکنند و ائتلافات اشتباه باعث میشود کاندیداهایی که سابقه مشخصی ندارند از این آب گلآلود استفاده کنند و با چند شعار آرمانگرایانه بدون سابقه سیاسی یا تعهد سیاسی و مذهبی میآیند و سکان اداره کشور را در دست میگیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.