|

داستان دوستی من و عباس کیارستمی

همه‌چیز از صدا شروع شد

فرشید مثقالی

اولین‌بار در زندگی‌ام با صدای «عباس کیارستمی» بود که آشنا شدم! صدایی که از درون جنگل سه‌پایه‌های نقاشی آتلیه بخش نقاشی در دانشکده هنرهای زیبا به گوشم رسید.

سال تحصیلی 39-40 بود که در دانشکده هنرهای زیبا رشته نقاشی قبول شدم و آمدم تهران برای درس‌خواندن. دانشکده هنرهای زیبا از سه رشته تشکیل شده بود؛ رشته معماری، رشته نقاشی و رشته مجسمه‌سازی. رشته معماری سه آتلیه بزرگ داشت که هرکدام در یک طبقه از دو ساختمان آتلیه‌ها مستقر بودند و رشته نقاشی هم در یک طبقه از سه اطاق به‌هم‌پیوسته روی پیلوت‌های ساختمان اول تشکیل می‌شد. در تمام اطاق‌ها دانشجویان هرکدام یک سه‌پایه داشتند و برنامه‌های تعیین‌شده را انجام می‌دادند. جنگلی بود از سه‌پایه و ما لابه‌لای این سه‌پایه‌ها صبح را به عصر می‌رساندیم. در سال اول یا دوم ورود به دانشکده بود، روی چهارپایه جلوی بوم نشسته و مشغول به کار بودم. در میان سکوت و زمزمه‌ها صدای دانشجویی از کمی دورتر آمد که بچه‌ها ما این جمعه داریم می‌ریم میگون، کسی دوست داره بیاد؟ من هم که جزء غربای این شهر بزرگ بودم، بدون آنکه بدانم چه کسی این پیشنهاد را داده، با کمی تأخیر گفتم من میام. سر کشیدم ببینم چه کسی این دعوت را به هوا فرستاده، آن دانشجو هم سرک کشید ببیند کی دعوت او را قبول کرده و این اولین‌بار بود که من و عباس کیارستمی برخورد از نوع نزدیک داشتیم. گفت پس صبح جمعه جلوی کرایه‌های میگون اول جاده دماوند. روز جمعه صبح سر قرار حاضر شدم. عباس با چند تا از دوستانش بودند و چندروزی رفتیم میگون. این آغاز دوستی بسیار طولانی ما شد. بعدها با هم در آتلیه تبلیغاتی فیروز شیروانلو به‌نام «نگاره» همکار هم شدیم. همه نوع کارهای گرافیک و تبلیغاتی انجام می‌دادیم. عباس اولین پوسترهای سینمایی خود را در این آتلیه انجام داد و اولین تیتراژ فیلم سینمایی‌اش را هم با استفاده از خالکوبی‌های پهلوانان ساخت. حدود 47، 48 با همکاری شیروانلو سازمانی به اسم «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان »کم‌کم نضج گرفت و در جریان گسترش کانون، قصد فیلم‌سازی برای کودکان هم پیدا شد. شیروانلو از ما دعوت کرد به این بخش ملحق شویم. من و آراپیک باغداساریان اولین فیلم‌های انیمیشن کانون به نام «آقای هیولا» و «ورود ممنوع» را ساختیم و عباس اولین فیلم کوتاه زنده کانون به نام «نان و کوچه» را ساخت. به این ترتیب بنیاد مرکز سینمایی کانون با ما گذاشته شد و این شروع فصلی تازه‌ای در زندگی هر دوی ما و بعدا بسیاری دیگر از کسانی بود که به کانون ملحق شدند یا با آن همکاری کردند. ما برای گذران زندگی، کارهای گرافیکی یا تبلیغاتی خارج از کانون هم انجام می‌دادیم و عباس فیلم‌های تبلیغاتی هم می‌ساخت. برای او شروع هر پروژه کاری، حتی یک فیلم تبلیغاتی، مثل این بود که ویروس خاص آن کار وارد بدنش می‌شد؛ مثل مرض تمام وجودش را می‌گرفت. شدت توجه و انرژی‌ای که او برای فیلم می‌گذاشت، واقعا مثل تب‌کردن ‌بود. یک‌ بار فیلمی تبلیغاتی درباره کوکاکولا سفارش گرفته بود. ایده او این بود که بر مبنای قطعه‌ای از موزیک جاز، با تدوین عکس‌هایی از نوازندگان جاز حین نوازندگی و نوشته کوکاکولا، هیجان را با نوشابه تداعی کند. شاهد هیجان تب‌آلود عباس در انتخاب موزیک و پیداکردن عکس‌ها بودم. با این فیلم می‌خوابید و با آن بیدار می‌شد. یک شب دیروقت سراغ من آمد که ببیند منابع تصویری دیگری که به درد کار بخورد دارم یا نه، که من هم هر آنچه مجله عکس که تصاویری در این زمینه داشت، در اختیارش گذاشتم. باز شاهد این تب تند در ساخت فیلم «مسافر» بودم. تبی تند که فقط با پایان‌یافتن فیلم فروکش می‌کرد. این تب و هیجان را به‌نوعی به همه اطرافیان هم می‌داد و آنها را در این مرض شریک می‌کرد. عباس عاشق کار است و این عشق در طول زمان، محوطه و اهمیت بیشتری در زندگی‌اش پیدا کرده است. وقتی درباره هر قطعه از عکس‌هایش حرف می‌زند، مثل این است که درباره همه اجزای معشوقش به‌دقت حرف می‌زند. وقتی فیلمی که تازه تمام کرده را نشانت می‌دهد، هیجان آن را دارد که معشوقش را به تو معرفی کند و مشتاقانه منتظر نظر توست که در این عشق شریک شوی. کارهایش را با وسواس زیاد و بدون گذشت و کوتاه‌آمدن با تمام وجود انجام می‌دهد. روایتگری است غریزی و خلاق. اگر خاطره‌ای که قبلا شنیده‌ای را برایت دوباره تعریف کند، با مخلوط‌کردن وقایع و خلاقیت روایتگرش، هر بار می‌تواند داستانی متفاوت از یک خاطره واحد را تعریف کند. ساده و بی‌تکلف است و همیشه همان است که می‌شناختی. در طول زندگی، من فقط دو دوست نزدیک داشته‌ام؛ مرتضی ممیز که خداوند رحمتش کند و عباس کیارستمی که خداوند او را سلامت دارد و حفظش کند. اکنون ممکن است ماه‌ها به دلایل مختلف و سفرها او را نبینم، ولی همیشه محوطه‌ای بزرگ در جغرافیای زندگی‌ام داشته و دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.