در انتظار آفرينشهاي هنري كيا رستمي
فرانک آرتا
شاهبیتِ لسانالغیبِ شیرازی؛ «سالها دل طلب جام جم از ما میکرد / وان چه خود داشت ز بیگانه تمنا میکرد»، حکایت امروز ماست. هرچند به نظر میرسد سررشته این حکایت از جایی نشئت گرفته که همیشه خود و فرهنگمان را نفی یا دستکم گرفتهایم. گواه این مدعا همین بس که بزرگان فرهنگ و هنر سرزمین بزرگ ایران را دیگران و به عبارت دقیقتر «خارجیها» بهتر به خودمان و دیگران شناساندهاند؛ خیام را ادوارد فیتزجرالد، مولوی را رینولد نیکلسون، حکمت اشراقِ سهروردی را هانری کربن، فرهنگ و معماریمان را آرتور پوپ و زیرخاکیهای باستانیمان را رومن گیرشمن این رشته سر دراز دارد. بالاخره داستان پرغصه زندگی هنرمندان و فرهنگیان این مرزوبوم چندان هم مثل آثارشان دلنواز و روحافزا نیست. گرد رنج، سختی، غربت و نامرادیهای روزگار بر روحشان نشست، ولی چون جنسش از طلا بود، در اسید ناجوانمردیها و حسادتها و بدخواهیها جلای بیشتری گرفت. به قول شفیعیکدکنی «باید بچشد عذاب تنهایی را، مردی که ز عصر خود فراتر باشد». مَثَل خوندلخوردنهای فردوسی عزیز که طی 30سال زحمت کشید و «بسی رنج بردم در این سال سی/ عجم زنده کردم بدین پارسی»، را جاودانه کرد، اما نوشداروی طلا بعد از مرگ شاعر که سهرابوار مورد ظلم قرار گرفت دیگر کارساز نبود! بالاخره این حکایات، حیرانی آدمیزاد را زیاد میکند. حالا در این مسیر تاریخی سرنوشت بزرگان سینمای ایران هم دستکمی از گذشتگان خود ندارد. نمونه عباس کیارستمی؛ که این روزها در بستر بیماری است. سالهاست یادمان رفته او چه کارهای بزرگی برای کشورش کرده و چون در گذر زمان برخی عقاید را تمکین نکرد، مطرود عدهای شد که در رأس تصمیمگیریهای هنری قرار داشتند! همین منجر شد به قریب 20 سال فیلمنساختن در ایران. کیارستمی البته افقهای ناشناختهای را پیمود؛ سراغ هنرهای دیگر رفت و همچنان الهامبخش شده است. هرچند فرانسویها و ژاپنیها و دیگران از این رودخانه جاری و ساری بهره خود را بردند و میبرند. اینجاست که ژان کلود کریر، فیلمنامهنویس فرانسوی، زبان به ستایش او باز میکند. واژگانی که باید در ایران و در تریبونهای رسمی بیان شود، از زبان دیگران بازگو میشود. ژان کلود کریر، فیلمنامهنویس بزرگی است. کافیست کارنامه هنری او را مرور کنیم. بیش از صد اثر سینمایی و تلویزیونی با وجود و حضور و قلمش جاودانه شدهاند. نام لوئیس بونوئل با او گره خورده و تاکنون با کارگردانان صاحبسبکی مثل فولکر شلوندورف، ژان لوک گدار، پیتر بروک، ژان پل راپنو، میلوش فورمن، فیلیپ کافمن، آندری وایدا، پاتریس شرو، برتراند تاورنیه، ناگیسا اوشیما و... همکاری داشته است. کریر «منطقالطیر» عطار نیشابوری را به نمایشنامهای تبدیل کرد و پیتر بروک، کارگردان مشهور تئاتر، آن را روی صحنه برد یا همینطور نهال تجدد، همسر دانشمندِ کریر و استاد دانشگاه و مولویپژوه، در ستایش عباس کیارستمی کلماتی را بازگو کرد که درخور غبطه است. چقدر خوب میشد که سایه سنگینِ سیاست از روی هنر ایران برای همیشه رخت برمیبست و هرکدام از ما با هر گرایش فکری، طنینانداز ارزشهای ابدی بزرگمان بودیم تا از انقطاع تاریخی - فرهنگی رها شویم و با نگاه به گذشته خود، آیندهمان را رنگین کنیم. با این نگاه سعی کردیم ویژهنامهای برای قدردانی از نقش فرهنگی عباس کیارستمی منتشر کنیم و از جمعی از هنرمندان و فرهنگسازان این کشور درخواست کردیم که تعریف و دیدگاه خود را درباره این هنرمند بزرگ بیان کنند. با آرزوی سلامتی کامل برای عباس کیارستمی، همچنان منتظر آفرینشهای بدیع او هستیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.