|

عمق ميدان

جاذبه شخصیتِ او

فریده گلبو- رمان‌نویس و ‌نويسنده «شیرین»

عباس کیارستمی تنها مؤلف گونه‌ای سینمای نو و غیرعامل تقلید و صاحب سبک و جایزه و شهرت و... نیست. در بیان ویژگی‌های او فقط این نیست که بگوییم در هنرهای دیگر از قبیل عکاسی‌ و کار چوب، درخشش یا در انتخاب شاهکارهای شعر فارسی مهارت و ممارست دارد که این قبیل وصف‌ها به دلیل آنکه ‌هزاران‌بار درباره او گفته شده نیاز به تکرار ندارد. زیرا «تکرار» هر حرفی را از اثر واقعی‌اش تهی می‌کند. از اینها فراتر جاذبه شخصیت اوست که به اعتقاد من از هر هنری برتر و والاتر است. او در شمار معدود شخصیت‌هایی است که ایستادن در سکوی اول، رفتار اجتماعی‌اش را تغییر نداد. نمی‌خواهم پای کلمات دست‌مالی‌شده فروتنی و تواضع را به میان بکشم که صرف‌نظر از بازاری‌‌بودنشان حق مطلب را در تحلیل شخصیت او ادا نمی‌کند. او عاقل‌تر و پخته‌تر از آن است که فروتنی نکند. اما در کنار فروتنی، درک دقیقی در شناخت انسان‌ها دارد که با هرکس مطابق با آنچه باید رفتار می‌کند. تا آنجا که من با دید خود و بضاعت هوشی‌ام او را شناخته‌ام، انسانی است که به یک اشاره و شاید بی‌نیاز از هر اشاره‌ای به عمق قضایا پی‌ می‌برد، می‌شکافد، می‌شناسد، می‌فهمد، هنجار را از ناهنجار و سره را از ناسره تمییز می‌دهد؛ آن هم با درک و فهم و دریافتی که در دسترسِ فکرِ همگان نیست. و همین نکته است که او را «عباس کیارستمی»، هنرش را متفاوت، ابزار ارائه آن را دیگرساز، وجودش را بدل به یک سرمایه ملی و بازگشتِ سلامتِ کاملش را آرزوی همگان کرده است. به‌عنوان‌مثال در تمام روزهایی که کیارستمی در بیمارستان بستری بود، می‌دیدم که شوهرم، دکتر پرویز کردوانی - مرد علم و نه هنر- برای سلامت او از ته دل دعا می‌کند.

چگونگی ِ نگفتن

نهال تجدد- نویسنده و پژوهشگر

با همکاری ژان کلود کریر، ما دو کتاب «شعر» عباس کیارستمی را به خواست خود ایشان به زبان فرانسه ترجمه کردیم. گاهی اتفاق می‌افتاد عباس کیارستمی هم هنگام کار حضور داشتند. برای من این جلسات بسیار ارزنده بود. چون به عینه می‌دیدم با تنها یک کلمه، یک واژه، می‌توان داستان نوشت، حتی حماسه ساخت. ولی پرهیز از گفتن همان‌قدر که در «هایکو»‌هایشان هست، به همان اندازه نیز در آثار دیگرشان (چه در سینما و عکاسی) موجود است. درواقع، فکر می‌کنم بیشترین خواسته ایشان «چگونه‌نگفتن» باشد، درحالی‌که می‌دانیم مسئله بیشترِ هنرمندان «چگونه‌گفتن» است. یکی از تخلص‌های مولانا «خاموش» است. منتهای این شاعرِ بزرگ خاموشی بوده. کیارستمی نیز همین مسیر را می‌پیماید. برعکسِ کارگردان و فیلم‌ساز چه لغتی است، نظیر «خاموش» برای شاعر؟ تک‌پلان‌های مجزای کیارستمی، هم در سینما و هم شعر، به نظرم یادآور همین اکونومی در بیان است و بیننده یا خواننده را تا حد امکان آزاد می‌گذارد و او را از ابراز احساسات دور می‌کند. خنداندن یا گریاندن تماشاگر بسیار دشوار نیست، اما کیارستمی، با همین تک‌پلان‌های مجزا، کاری خلاقانه می‌سازد و مرز‌ها را از بین می‌برد؛ مانند حکایت «تائویی جوانگ زو و پروانه». این حکیم چینی به خواب می‌رود و در رؤیا می‌بیند که پروانه‌ای است که در رؤیایش جوانگ زو شده. وقتی بیدار می‌شود، نمی‌داند که جوانگ زو است که خواب پروانه‌شدن را دیده یا پروانه‌ای است که در رؤیایش جوانگ زو بوده. اما در مورد کیارستمی: آیا اوست که تک‌درخت را به تصویر درمی‌آورد یا تک‌درختی است که کیارستمی را نشان می‌دهد یا بیننده‌ای که از این پس در ذهن خود یا حتی در واقعیت به نظاره تک‌درخت‌های کیارستمی ایستاده است؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.