ترمینولوژی جدید
بهمن کشاورز - حقوقدان
صاحبنظران گفتهاند کاربرد قیود مبهم و صفات، در متن قوانین، قراردادها و احکام دادگاهها ممنوع است. علت این است که در هر سه این متون، موضوع قابلیت اندازهگیری و ارزشگذاری مطرح است و استفاده از قید مبهم یا صفت، امکان ارزشگذاری را از بین میبرد. به همین علت است که در ادبیات حقوقی ناچار هستیم خود را به تعریفها و اصطلاحات کاملا روشن و تعریف شده، مقید کنیم. همین قاعده یا توصیه درباره افرادی که بر گفته یا نوشته ایشان آثار جدی مترتب میشود، جاری است؛ زیرا هر سخنی از جانب افراد مسئول، بلافاصله در سطوح مختلف تکثیر و پخش شده و از آن تعبیر و تفسیر و احیانا استفاده یا سوءاستفاده شود. بسیار دیده و خوانده و شنیدهایم که در دعاوی و مناقشات بینالمللی مثلا به گفته وزیر امور خارجه یک کشور یا نماینده آن کشور در سازمان ملل یا فردی که در یک سلسله مذاکره راجع به موضوعی حضور داشته (نه در آن موضوع، بلکه در مطلب دیگری) استناد شده و در بسیاری از موارد این استناد نتیجهبخش هم بوده است. همچنین است گفتههای مسئولان یک کشور، وقتی پای ارزیابی عملکرد و مواضع گوناگون آن کشور در میان باشد. بنابراین امثال بنده که مردم عادی کوچه و بازار هستیم، ممکن است خیلی چیزها بگوییم و اتفاقی هم نیفتد؛ اما اگر مسئولی درباره موردی چیزی گفت، بدونتردید اثباتا یا نفیا اثرگذار خواهد بود؛ بنابراین اگر گفته شود وجود تصاویر قبیح که ناخواسته برای تلفن همراه کسانی ارسال شده، میتواند باعث مجرم تلقیشدن آنها دانسته شود یا آنگونه که -اگر درست به یاد داشته باشم- اعلام شود فلان حرکت در راستای قانونگذاری، «کودتای پارلمانی» یا «براندازی قانونی» است، بیگمان اینگونه اظهارات آثاری خواهد داشت. فراموش نکنیم در عالم حقوق- بهویژه حقوق جزا- ما مأخوذ به تعریفها هستیم و باید احراز مجرمیت اعمال و رفتارها را دقیقا بر تعریفها منطبق کنیم. اگر جز این باشد، اصولی مانند «قبح اعقاب بِلابیان» یا «اصل برائت» یا «قانونیبودن جرم و مجازات» و مانند اینها بیاعتبار و متزلزل خواهد شد؛ حال آنکه این اصول که ممکن است در حقوق غرب تازگی نسبی داشته باشد، در نظام حقوقی اسلام به موجب «حدیث رفع»، سابقه 1500ساله دارد. به نظر میرسد احتیاط بر کاربرد اصطلاحات و کلمات با موقعیت اجتماعی و رسمی افراد نسبت مستقیم داشته و اگر این احتیاط در ما مردم عادی واجب است، برای اینگونه اشخاص اوجب محسوب میشود. والله علم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.