به بهانه روز جهانی جامعه اطلاعاتی
تاریک و روشن زندگی در جامعه بر پایه اطلاعات
سامان پارسی: در جوامع مدرن، ظهور مفهوم دولت بزرگ به این دلیل بود که افراد جامعه برای احقاق حقوق فردی و حفظ امنیت، امر اداره جامعه را به دست گروهی بسپارند.امنیت در درون نوعی پارادوکس مفهومی دارد. این تضاد در مفهوم بر ناخودآگاه ما تأثیر میگذارد و خودآگاه میشود. نیاز به امنیت یعنی نوعی خشونت و ناامنی وجود دارد که در صورت انفعال دولت این خشونت بر افراد جامعه اعمال میشود. پس برای مصونماندن از این خشونت نیاز به امنیت است. این پارادوکس دولت مدرن را محق در تدوین و اعمال قوانین میکند و نتیجه، حضور گسترده دولت در حریم خصوصی افراد است. در ۲۳ آگوست ۲۰۱۳ (یکم شهریور ۱۳۹۲) روزنامه بریتانیایی ایندیپندنت در تیتر نخست خود نوشت: بریتانیا تشکیلاتی بزرگ در یکی از کشورهای خاورمیانه دارد تا به طور گسترده تلفنها، ایمیلها و دیگر تبادلات اطلاعاتی در منطقه خاورمیانه را مورد شنود قرار دهد. ایندیپندنت میگوید از میان اسناد افشاشده توسط ادوارد اسنودن درباره فعالیتهای جاسوسی آژانس امنیت ملی آمریکا، به اطلاعاتی دست یافته که نشان میدهد این تشکیلات قادر است با قرارگرفتن در مسیر فیبرهای نوری به اطلاعات در حال مبادله بهواسطه آنها رخنه کند. اطلاعات بهدستآمده از این راه در مرکز دولتی ارتباطات بریتانیا بررسی میشوند و نتایج آن در اختیار آژانس امنیت ملی آمریکا قرار میگیرد. درواقع ما با حضور تکنولوژی در زندگی دیگر فاقد حریم خصوصی هستیم. دولتها به هر شکلی که بخواهند میتوانند زندگی ما را رصد کنند. پردهبرداری ادوارد اسنودن از فعالیتهای تجسسی دولت آمریکا و بهخصوص سازمان امنیت ملی خود گواه این واقعیت است که ما به صورت شبانهروزی در حال رصدشدن هستیم. چگونه؟ «ایکسکیاسکور»* یکی از بحثبرانگیزترین اظهارات اسنودن را روشن میکند: «من از میز کارم میتوانستم هرکسی را روی نوار ضبط کنم، شما یا حسابدارتان تا یک قاضی فدرال یا حتی شخص رئیسجمهور، چنانچه فقط یک آدرس ایمیل شخصی در اختیار میداشتیم». بنا بر افشاگریهای اسنودن آشکار شد که اناسای مشغول جمعآوری میلیونها ایمیل و فهرست مخاطبان پیامکها، مطالعه ایمیلها، ردگیری موقعیت جغرافیایی تلفنهای همراه، تخریب رمزگذاریهای کاربران با استفاده از نرمافزار رمزشکن بولران بوده است. اناسای همچنین از کوکیها (کوکی اچتیتیپی) که به منظور تجاری در اینترنت به کار برده میشود، برای دقیقتر مشخصکردن هدفهای جاسوسی دولت و تقویت سیستم مراقبتی استفاده میکند.وقتی خرید میروید از کارتهای اعتباری استفاده میکنید و این اطلاعات به وسیله سرورهایی انتقال داده میشود که دولت میتواند با داشتن اطلاعات این سرورها بداند شما در چه زمانی، در چه مکانی بودهاید، چقدر از کارت اعتباری خود استفاده کردهاید؟ و چه میزان اعتبار در آن است؟ شخصیترین اطلاعات شما در هر لحظه در اختیار دولت قرار میگیرد؛ تلفنهای هوشمند، اینترنت، شبکههای مختلف اینترنتی، یاهو، فیسبوک و... . تمام این دادهها برای سرورهای مرکزی اداره امنیت ملی فرستاده میشود و تمام زندگی شما تحتنظارت دولت است. مکانیابی تلفنهای همراه شما حضور لحظهبهلحظه شما در مکانهای مختلف را در اختیار دولتها قرار میدهد. «به گفته اسنودن، اداره امنیت ملی آمریکا میتواند حتی بدون اینکه شما از تلفن استفاده کنید فقط با اتصال گوشی تلفن به کابل مخابراتی تمام گفتوگوهای درون خانه شما را شنود کند. حتی بدون اینکه از تلفن استفاده کنید». دولت برای حفظ امنیت شما آزادی شما را از بین میبرد. شما همیشه و همهجا در حال رصدشدن از سوی سرویسهای اطلاعاتی هستید. تمام زندگی شما در اختیار آنهاست. هر لحظه لازم باشد به زندگی شما ورود میکنند و تمام اطلاعات زندگی شما را به دست میآورند. تمام اینها در پشت یک مفهوم پنهان شده؛ امنیت؛ امنیت مردمی که آزادی ندارند. استدلال دولتها این است: آزادی به این دلیل نقض میشود که شما هرروز در خیابان یا محل کارتان با خشونت تروریسم مواجه نشوید. باید فاقد حریم خصوصی باشید. خشونت قدرت بازتولید خود را دارد. اگر فردی به شما حمله کند، شما برای دفاع از خود مقابلهبهمثل میکنید. دولت برای جلوگیری از خشونت نیاز به نوعی خشونت زیباشناختیشده دارد که در تدوین قانون آن را اعمال کند. این زیباشناختی باعث مشروعیتبخشیدن به رفتار خشن دولت در قبال غیرخودی میشود. مشروعیت تحت عنوان قانون مدون شده و مردم از ترس بازتولید آن توسط افراد جامعه میپذیرند دولت نوعی خشونت قانونی را در جامعه اعمال کند؛ مثلا برای جلوگیری از اعتراضهای مدنی به دلیل اینکه ممکن است از کنترل خارج شده و به اموال عمومی زیان بزنند خشونت اعمال کند. گاهی ممکن این خشونت از سوی گروهی در درون حاکمیت مدیریت شود. چگونه؟ این جستوجو و گستردگی حضور دولت در حریم خصوصی تنها نقض حقوق فردی نیست. بلکه به این معناست تمام رفتارهای شما ثبت میشود. در نتیجه اگر شما در شبکههای اجتماعی برای تجمعهای مدنی اطلاعرسانی کنید، دولت پیش از مردم از آن خبردار شده و میتواند آن را مدیریت کند. در جوامع بهظاهرآزاد دولت میتواند با ایجاد نوعی آنارشی برنامهریزیشده این اعتراضها را به سمت دیگری هدایت کند. مثل کودتای 28 مرداد که مستشاران آمریکایی توانستند با مدیریت و ایجاد خشونت در جامعه، دولت مصدق را مجبور به برقراری حکومتنظامی کنند. مبحث اصلی امنیت این است که دولتها نوعی از ناامنی را در ناخودآگاه مردم جایگذاری میکنند تا برای جلوگیری از آن به استناد قانون با آن مقابله کنند. درواقع وقتی تفکر یک جامعه تحتتأثیر ناامنی قرار میگیرد، افراد احساس درماندگی و بیپناهی میکنند. اولین واکنش غریزی مقابله با آن است. با حضور پدیده تروریسم در عصر حاضر، دولت مردم را در مواجههای جدی با غریزه زندهماندن و ازبینرفتن توسط خشونت ترسیم کرد. دولت، مردم را در مواجهه با این سؤال قرار داد که برای ایجاد امنیت شما باید چه کنیم؟ قانونی تصویب کنیم که بتوانیم با آنها مقابله کنیم. سازمانی که بتواند با دسترسی به اطلاعات آنها از حملههایشان جلوگیری کند و بودجهای برای مقابله با آنها از جیب مالیاتدهندگان. تمام اینها در پشت یک واژه پنهان شد؛ امنیت. این واژه گستردگی حضور دولت را در عرصه خصوصی افراد تا جایی پیش برد که عملا هیچ عرصه خصوصیای وجود ندارد. نهتنها مردم جامعه مورد هدف که مردم دیگر نقاط دنیا هم از این رصدشدن در امان نیستند. در جامعهای که مردمش غیرخودی هستند کسانی که خارج از مرزهای آن کشور زندگی میکنند خود یک تهدید بالقوه بهشمار میروند. پس باید یا خود مردم دست خود را به خون آلوده کنند یا اینکه کسی به نمایندگی آنها. دولت پذیرفت که بهخاطر خدمت به مردم دستهای خود را آلوده کند. اما این به آن معنا بود که دیگر هیچکس نمیتواند در برابر دولت مقابله کند. چون هر نوع مقابله با دولت یعنی مواجهه با امنیت و برای دفاع از امنیت باید مهاجم را از بین برد. درحالیکه دولت جزئی از کل است و هیچگاه بهدنبال احقاق حقوق اکثریت نیست، برای مشروعیتبخشیدن به رفتارهای خود نه اقلیت که اکثریت را مصداق قرار میدهد. * ایکسکیاسکور: برنامهای که اجازه جستوجوی دادههای جمعآوریشده را به روشهای مختلف میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.