وضعیت ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران براساس آمارهای داخلی و بینالمللی
قیمت ارزان، توسعه و پیشرفت کُند
بند الف ماده ۴۶ قانون برنامه پنجم توسعه با توجه به میزان توسعه پهنای باند اینترنت بینالملل، بر آمادگی الکترونیکی و طراحی شاخص توسعه دولت الکترونیکی تأکید دارد. بهگونهای که سرانه پهنای باند و سایر شاخصهای ارتباطات و فناوری اطلاعات، در پایان برنامه در رتبه دوم منطقه قرار گیرد. دسترسی ۶۰ درصد خانوار به شبکه پرسرعت از دیگر الزامات این برنامه بوده است. بررسیها از آمارهای اعلامشده از سوی مجامع جهانی، نشان میدهد توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور از نظر دسترسی به فناوریهای ارتباطی، آمادگی شبکهای و توسعه دولت الکترونیک به نقطه قابل قبولی در میان کشورهای منطقه و جهان نرسیده است، اما در بخش زیرساختهای ارتباطی، قیمت استفاده از فناوریهای ارتباطی و نظام نوآوری، ایران جایگاه قابلقبولی در منطقه دارد. دراینباره مهدی فقیهی، رئیسدفتر فناوریهای نوین مرکز پژوهشهای مجلس، در گفتوگو با مهر، به ارائه آماری پرداخته که نشان میدهد تا پایان سال ۹۴، ضریب نفوذ تلفن همراه در کشور به ۹۵ درصد رسید و ۲۱ میلیون نفر در ایران از اینترنت استفاده میکنند. درهمینحال بررسیها تا پایان دیماه ۹۴ نشان میدهد ۵۶هزارو ۶۱۶ کیلومتر فیبرنوری در کشور ایجاد شده و ظرفیت شبکه انتقال نیز به دوهزارو ۶۷۰ گیگابیت بر ثانیه رسیده است. براساس این آمار، ظرفیت اینترنت بینالملل ۲۸۰ گیگابیت بر ثانیه برآورد میشود و سهم تولید محتوای داخلی به خارجی در ایران، حدود ۳۰ به ۷۰ است. گرچه به گفته او آمارها نشان از پیشرفت در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات دارد اما با وجود این، با اهداف توسعهای فاصله داریم. براساس اظهارات فقیهی، ارزش بازار فناوری اطلاعات دنیا حدود سههزارو 500 میلیارد یورو است و با توجه به نسبت یکدرصدی ایران از نظر جمعیت در جهان، باید سهم ایران از بازار فناوری اطلاعات دنیا ۳۵ میلیارد یورو معادل ۱۴۰ هزار میلیارد تومان باشد، اما برآوردها نشان میدهد هماکنون این سهم کمتر از ۴۰ هزار میلیارد تومان است. او همچنین سهم فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور از اقتصاد ایران را نیز 2.7 درصد بیان کرده و میگوید: سالانه بالغ بر ۲۰۰ هزار دانشآموخته حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات در مقاطع مختلف تحصیلی فارغالتحصیل میشوند که توجه به مقوله فناوری اطلاعات در ابعاد مختلف کشور، میتواند به ایجاد بازار کار برای این فارغالتحصیلان بینجامد. گزارشهای مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد در سال آخر این برنامه، ۲۱ میلیون کاربر به شبکه اینترنت متصل هستند و هنوز شبکه ملی راهاندازی نشده است. از طرفی درحالیکه در برنامه پنجم توسعه به بسیاری از شاخصها و اعداد مدنظر در حوزه دولت الکترونیک و خدمات و زیرساختهای ارتباطی نرسیدهایم. در برنامه ششم توسعه، تأکیدی بر این ارقام توسعهای وجود ندارد و بیشتر بر توسعه زیرساختها و خدمات محتوایی تأکید شده است. در این برنامه در حوزه تجارت الکترونیک، تحقق ۳۰ درصد تجارت الکترونیک از کل تجارت کشور، مدنظر قرار گرفته است. شاخصهای بینالمللی درباره ایران درهمینحال شاخص IDI _ شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT Development Index) که از سوی اتحادیه بینالمللی مخابرات سازمانملل منتشر میشود_ وضعیت فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران را در بین کشورهای جهان و منطقه از منظر توسعهیافتگی (IDI)، آمادگی شبکهای (NRI)، رقابتپذیری جهانی، سبد هزینه فناوری اطلاعات و ارتباطات، نسل دیجیتالی (DN)، توسعه دولت الکترونیکی (EGDI) و اقتصاد دانشبنیان (KEI) مورد بررسی قرار داده است. این شاخص، ایران را بین ۱۶۷ کشور جهان مورد بررسی قرار داده است که نشان میدهد ایران در توسعه ارتباطات و فناوری اطلاعات در منطقه چهاردهم و در جهان نودویکم است. اگرچه این رتبه، نسبت به سال ۲۰۱۱، ارتقای سهپلهای را نشان میدهد اما با وجود این، ایران با کشور اول منطقه - بحرین - و کشور اول جهان - کرهجنوبی- بسیار فاصله دارد. از نظر میزان دسترسی به ابزارهای ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز بهطورکلی رتبه ایران ۱۴ منطقه و ۸۰ جهان است که در این مؤلفه نیز ایران دو پله صعود داشته است. اما با وجود این، ایران با قطر بهعنوان کشور اول منطقه و لوکزامبورگ بهعنوان کشور اول جهان فاصله بسیاری دارد. براساس بررسیها در این بخش، ایران رتبه اول مشترکان تلفن ثابت، رتبه ۱۷ مشترکان تلفن همراه با بیش از ۲۴ میلیون دستگاه هوشمند، رتبه ۱۸ پهنای باند به ازای هر کاربر، رتبه ۱۱ خانوار دارای کامپیوتر و رتبه ۱۴ خانوار دارای دسترسی به اینترنت در خانه را در منطقه دارد. در شاخص استفاده کاربران از ارتباطات و فناوری اطلاعات در مؤلفه استفاده اینترنت، ایران در رتبه ۱۵ منطقه، از نظر استفاده از اینترنت باندپهن باسیم در رتبه ۱۱ و از نظر باندپهن بیسیم در رتبه ۱۷ قرار دارد. در این شاخص بیشترین میزان رشد مربوط به کشورهای عربی است و ایران در بین ۵۰ کشور پیشتاز نیست. اما کشورهای منطقه ازجمله بحرین، امارات، قطر و کویت در بین این ۵۰ کشور دیده میشوند. درمجموع نیز ایران رتبه ۱۷ منطقه و ۱۰۸ جهان را دارد و رتبه اول منطقه در اختیار بحرین و رتبه اول جهان در اختیار دانمارک است. در زیرشاخص مهارت ارتباطات و فناوری اطلاعات که براساس مؤلفههایی چون نرخ باسوادی، نامنویسی در سطح دبیرستان و دانشگاه سنجیده میشده و از سال ۲۰۱۴ به پیشنهاد یونسکو به مؤلفههایی مانند بیشترین رشد در آموزش به کمک کامپیوتر و فراگیری کامپیوتر، تغییر یافته است، ایران رتبه ۹ منطقه و رتبه ۶۹ جهان را دارد. در این بخش رژیم صهیونیستی رتبه اول در منطقه و یونان رتبه اول در جهان است. همچنین مشخص شده است که در ۵.۵ سال اخیر در روند رشد شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات (IDI)، تهران بیشترین رشد و استانهای خراسان شمالی و سیستانوبلوچستان، کمترین میزان رشد را داشتهاند. در این زمینه استانهای کهگیلویهوبویراحمد و همدان با بهبود نسبی روبهرو بودهاند. براساس تعریف مجمع جهانی اقتصاد، شاخص آمادگی شبکهای (NRI) مربوط به نفوذ فناوری اطلاعات و ارتباطات در هر کشور و آمادگی آن کشور در استفاده از این ابزار، برای کسبوکار است که بررسیها نشان میدهد در این شاخص رتبه ایران ۱۵ در منطقه و ۹۶ در جهان تا پایان سال ۲۰۱۵ اعلام شده است. این درحالی است که رتبه اول منطقه در اختیار رژیم صهیونیستی و رتبه اول جهان در اختیار سنگاپور است و ایران با وجود ارتقای یکپلهای نسبت به سال ۲۰۱۴، جایگاه مناسبی در این بخش ندارد. بررسیها از منظر قیمتهای ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات از ارزانی این ابزار در کشور حکایت دارد. به نحوی که ایران در میان ارزانترین کشورها از منظر استفاده از ابزارهای فناوری اطلاعات قرار دارد. در این شاخص ایران رتبه سه منطقه و هفت جهان را دارد. در منطقه کویت ارزانترین کشور و در دنیا ماکائو چین ارزانترین است. این شاخص براساس قیمت تلفن ثابت، تلفن همراه و پهنای باند اینترنت سنجیده میشود که در مورد تلفن ثابت ایران رتبه نخست ارزانترین کشور دنیا و منطقه را به خود اختصاص داده است. در قیمت موبایل نیز رتبه ایران پنج در منطقه و ۱۷ در جهان است و در این شاخص قطر اول در منطقه و ماکائو چین در جهان رتبه نخست را دارد. در حوزه قیمت پهنای باند اینترنت ثابت نیز ایران در بین ۲۰ کشور ارزان پهنای باند قرار دارد و رتبه دو منطقه و ۲۰ جهان را در اختیار دارد. در این ردهبندی کویت رتبه اول منطقه و جهان را از آنِ خود کرده است. همچنین در شاخص دولت الکترونیک نیز، رتبه ایران براساس بررسیهای صورتگرفته که مربوط به سال ۲۰۱۴ میشود، ۱۸ در منطقه و ۱۰۵ در جهان است و رژیم اشغالگر قدس، رتبه اول منطقه و کرهجنوبی رتبه اول دنیا را دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.