گزارشی از اجرای «کشتن کفترچاهی»
دومینوی جنون
عسل عباسیان
در تاریکی، صدای آشنای مردی میگوید: «هیچ اَسبی با پای شکسته نمیتونه بدوئه. هیچ پرندهای با بال شکسته نمیتونه بِپَره. سگی که رودههاش رو به دندون گرفته فقط میتونه زوزه بِکِشه. هیشکی برای یه همچین چیزایی نباید گریه کنه. این گریه به درد هیچکس نمیخوره. به جای ریختن اشک باید به فکر تمومکردن بود، فکر به آخر رسوندن این درد و رنج و عذاب... . اسبی که زمین میخوره رو باید راحت کرد. پرندهای که بالش شکسته رو باید راحت کرد. سگی که رودههاش رو به دندون گرفته رو باید راحت کرد... ». این جملات، در آغاز نمایش با صدای آتیلا پسیانی، انگار مانیفست دخترانی میشود که به «کشتن کفترچاهی» عزم کردهاند؛ به کشتن زنی که سرطان دارد و به عقیده آنها باید از زندگی خلاص شود. آنها میخواهند اثر بیماری را از روی زمین پاک کنند و در این راه این بار پیمان خواهری، جای پیمان برادری را میگیرد: «خواهریم باهم برای همیشه. در تاریکی و روشنایی. در شادی و غم. جدایی بین ما نیست. میمانیم در کنار هم. زندگی میکنیم برای هم. میمیریم برای هم». خواهرکشی نیز همچون برادرکشی، چندی بعد، مازادِ این پیمان میشود؛ و پیمانی که بر سر مرگ است و خون، ناگزیر گریبانِ خواهرشدگان را هم میگیرد و قتل از پس قتل، حمام خون به راه میاندازد. نمایشِ عریان خشونت در مقابل انظار تماشاگران، در تازهترین اثر نمایشی کمپانی تئاتر آفتاب با کارگردانی رضا حداد که در سالن تازهتأسیس آفتاب واقع در چهارراه جهانکودک روی صحنه میرود، شاید آشناییزدایی تئاتر، در حافظه بصری ماست. سالهاست رضا حداد با استفاده از تکنیکهای بهروز تئاتر دنیا، امکاناتی را روی صحنه فراهم میکند، که برای مخاطب ایرانی تازگی دارند. در نمایش «کشتن کفترچاهی» نیز، صدا و تصویر سهبُعدی، طراحی بدیع صحنه و نسبت صحنه و جایگاه تماشاگر، همچنین اتفاقاتی که حین اجرا، روی صحنه رخ میدهند، همگی حکایت از اتفاقی نو در عرصه هنرهای نمایشی دارند. در این تئاتر که با گروهی از بازیگران جوان شامل سعیده آجرلی، درسا ابوالفضلی، مائده اسداللهی، سونیا اسماعیلی، پردیس احمدیه، آذین نظری، نفیسه زارع، ستاره ملکی و یاسمن میرزایی روی صحنه میرود، بار دیگر جادوی دیالوگنویسی محمد چرمشیر بر همگان عیان میشود، آنجا که باز صدای آتیلا پسیانی، به گوش میرسد: «چرک و خون و کثافت زیر پوستی که همه چی رو پنهون کرده. روی این پوست باید دست کشید، باید اَزَش لذت بُرد. باید گرماش رو زیر انگشتها حس کرد... اینه زنده بودن. اینه زندگی، کثافتی که زیر گرما و لذت پنهونه... نباید گذاشت هیشکی اون کثافت رو نگاه کنه، نباید گذاشت هیشکی اون کثافت رو نشون بده. حتی به قیمت خشونت و مرگ. این دیگه اسمش خشونت نیست، مواظبتکردن از زندگیه. خدا دنیا رو اینجوری دوست داره، بیکثافت، بیعیب». اما این نمایش برخلاف دیگر تجربههای حداد، روایتی خطی را پی میگیرد. این کارگردان درباره شیوه شکلگیری متن این اجرا توضیح میدهد: «من و آقای چرمشیر همیشه با گفتوگو به ایدهای برای اجرا میرسیم و کانسپتی که مدنظر داشتیم برای اینکه تئاتری بسازیم درباره بچههای دهه 70 و کسانی که گروههایی را تشکیل میدهند و دست به اقداماتی میزنند، مثل داعش و... . آقای چرمشیر قسمتهایی را نوشتند، با هم گفتوگو کردیم و بعد اتود زدیم و مثل همیشه ایشان سر تمرین آمدند و توانایی بازیگرها را سنجیدند و با توجه به مجموع این اتفاقات، نمایشنامه نهایی را آماده کردند و نمایش ما شکل گرفت.» اما الگوی حداد و چرمشیر برای شکلدادن وضعیت شخصیتهای این نمایش چه بوده؟ حداد میگوید: «ما تحقیقات اینترنتی زیادی داشتیم که به ما کمک کرد. گروههای بینالمللی را که دست به کارهای خشونتبار میزنند جستوجو کردیم، مانیفستهایشان را خواندیم و با ذهنیتشان آشنا شدیم. مثلا داعش یکی از گروههایی بود که مورد مطالعه قرار دادیم. یا در آمریکا گروهی بودند که دقیقا کارشان کشتن بیماران بود و ما درباره آنها هم تحقیق کردیم». روانکاوی این شخصیتهای خشن، روی صحنه نمایش حداد اتفاق میافتد. واگویههای دختران دهه هفتادی حاضر در «کشتن کفترچاهی»، از تسلسلی که در آن گرفتار آمدهاند و گستاخانه خشونتی ناشی از وسواس و اضطراب و عدم امنیت را در مقابل دیدگان ما به نمایش میگذارند، شاید تلنگری باشد به آنان که هویت یک نسل را، به برداشت خود از عادات روزمره آنها تقلیل میدهند. شاید آنها با تماشای دومینوی جنون در این نمایش، به کاتارسیسی دست یابند که قضاوتها را کمرنگ کرده و مقدمهای برای آسیبشناسی «وضعیت موجود» فراهم میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.