گزارش روز سوم جشنواره
«کن»، دلزده سرمایهداری
امیر گنجوی، خبرنگار «شرق» در کن : خستگی از دنیای مدرن و زندگی ماشینی و منطقیوارشده و همچنین فضای سرمایهداری و یکنواختی آن به نظر موجب واکنشهایی جدی در بین سینماگران امروزی شده است. در کن امسال آنچه زیاد به چشم میخورد، کاراکترهایی است که دلایل منطقی رفتاری آنها را بهسختی میتوان درک کرد. «مارن اده» با فیلم «تونی اردمن» یکی از نمونههای خوب در این زمینه است. داستان درباره رابطه تخریبشده بین یک دختر و پدرش است. پدر که معلم موسیقی است و بهتازگی سگ خود را از دست داده؛ شخصیت عجیبوغریبی دارد. او برای نزدیکی بیشتر به دخترش به رومانی سفر میکند درحالیکه این سفر با اشکال غیرمنتظره دخالت او در زندگی دختر توأم میشود. با وجود آنکه دختر محترمانه او را از خانه خود بیرون میکند ولی پدر از رو نمیرود و باز هم همهجا حاضر است تا به مزاح با دختر خود بپردازد. دلایل رفتاری پدر و اذیت و آزارهای او را در بسیاری از موارد نمیتوان فهمید. میتوان حدسهایی زد ولی از درستی و صحت هیچکدام نمیتوان مطمئن بود. اما «مارن اده» در راهی که رفته تنها نیست؛ برونو دومن هم با فیلم آخر خود «ساحل اسلک» در همین وادیها سیر کرده است. معجزه و رؤیا و فانتزی و جنگ طبقاتی همگی در کار دومن دیده میشود. سخت است کار آخر او را در گروه خاصی از فیلمها تقسیمبندی کنیم و سختتر آنکه باز هم منطق کاراکترها را نمیتوان درک کرد. باید با شخصیتها همانجور که هستند برخورد کرد و آنها را پذیرفت و در فکر تجزیه و تحلیل آنها نبود تا بتوان از فیلم لذت برد. فیلم الن گیرودی هم که روز گذشته به نمایش درآمد به همین شکل بود. این نمونه از فیلمها در سالهای اخیر زیاد شده و اخیرا هم کایهدوسینما شمارهای را به موضوع فوق اختصاص داده است. شاید بتوان گفت که کارگردانها و نویسندگان امروزی در پی شکستن تمامی مرزها هستند و حد و نهایتی برای خود قائل نیستند. شاید هم بتوان گفت سینما که روزگاری با نوآوریهای فرمی زبانزد هنرها بود، به روزهای تلخ و عقیم خود رسیده و در نبود ایدههای نو برای پیشبرد زبان سینما، کارگردانها به خلق کاراکترهای عجیبوغریب روی آوردهاند تا کار خود را از بقیه متمایز کنند. از دیگر فیلمهای نمایشدادهشده روز سوم میتوان به«رقصنده» اشاره کرد که اولین کار کارگردان زن جوان فرانسوی است. داستان، حکایت یک رقصنده زن را بازگو میکند و اینکه چگونه او یکی از مهمترین هنرمندان قرن 20 میشود. کارگردان تلاش کرده تمامی استقامت زن را برای رسیدن به هدف خود به نمایش بگذارد. هیچچیز ثبتشده از رقصهای این هنرمند وجود نداشته و آنچه که روی صحنه دیده میشود محصول تفکر تیم هنری است. به نظر محمد حقیقت، منتقد فیلم ساکن در فرانسه، فیلم فوق اثری برجسته در کن امسال است. در تقابل با او رضا میرکریمی کار را معمولی ارزیابی میکند. ماجرای زیرنویس فیلمهای ایرانی هنوز خبری از فیلمهای ایرانی در جشنواره نیست و دو فیلم ایرانی بخشهای مسابقه و نوعی نگاه، در روزهای آخر به نمایش درمیآیند. در صحبت با ریچارد لورمن، یکی از مدیران گروههای تبلیغی فیلمهای ایرانی در کن، از او درباره فیلمهای جدید ایرانی پرسیدم. ریچارد که مدیر تبلیغاتی فیلم «اژدها وارد میشود» و همچنین «وارونگی» است، گفت که کیفیت فیلمهای ایرانی نسبت به چندسال گذشته تغییر بسیاری کرده و بسیار بهتر شده. یکی از نکات جالبی که او مطرح کرد، مشکل زیرنویس فیلمهای ایرانی است. فیلمهای ایرانی معمولا دیالوگهای زیادی دارند و این کار فهم این فیلمها را برای بینندگان خارجی سخت میکند. آنطور که از صحبتهایش فهمیدم، فیلم «دایره» پناهی اولینبار در کن رد شد؛ از آنجا که بسیاری دیالوگهای آن را نفهمیده بودند. بعد از شنیدن این خبر، ریچارد روی دیالوگها کار کرد و تمامی آنها را از ابتدا نوشت و نتیجه آن شد که این فیلم در ونیز پذیرفته شد. ریچارد همین پروسه را برای فیلم «وارونگی» به کار برده و تمامی دیالوگهای فیلم را از نو نوشته و کاری کرده تا فیلم برای بیننده خارجی قابلدرک شود. شایعات حاکی از آن است که همین بلا هم بر سر فیلم اصغر فرهادی آمده. میگویند که فیلم او ابتدا رد شده و بعد با واسطهگری و با اذعان این نکته که دیالوگها قابلفهم نبوده و بعد از تغییر زیرنویس فیلم پذیرفته شده است. اگر این شایعه راست باشد، باید گفت که سرنوشت بخش اعظم فیلمهای ایرانی وابسته به زیرنویسهای آنهاست. آیا امکانات داخل ایران به حدی هست که اجازه ترجمه خوب انگلیسی اثر را به فیلمساز بدهد؟ تا چه حد در این چندیندهه متخصص ترجمه فیلم در ایران پرورش یافته است؟!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.