|

بدن؛ بنيان ذهن آگاه

در سال‌هاي اخير مطالعه روي آگاهي به حد چشمگيري گسترش يافته است. دراين‌ميان يكي از مهم‌ترين كتاب‌هايي كه منتشر شده، كتاب «خويشتن به ذهن مي‌آيد» اثر آنتونيو داماسيو است كه مي‌كوشد به اين دو پرسش پاسخ دهد: مغز چگونه يك ذهن را مي‌سازد؟ مغز چگونه آن ذهن را آگاه مي‌كند؟ داماسيو بيش از 30 سال است كه درباره مغز و ذهن انسان كار مي‌كند و پيش از اين در مقاله‌ها و كتاب‌هاي علمي ديگري درباره آگاهي نوشته است. اما آن‌طور كه در كتاب حاضر مي‌نويسد به مرور از برداشتي كه از اين مسئله داشته ناراضي است و تأمل در مورد يافته‌هاي پژوهشي مربوط به آن، ديدگاهش را تغيير داده است؛ به‌ويژه درباره دو موضوع: خاستگاه و طبيعت احساس‌ها و سازوكارهاي موجود در پس ‌ساخت خويشتن. اين كتاب تلاشي است براي بحث و بررسي ديدگاه‌هاي كنوني در مورد اين دو موضوع. داماسيو معتقد است استفاده از دانش‌واژه نظريه براي توضيح پيشنهادهايي در اين‌باره كه مغز چگونه اين يا آن پديده را به وجود مي‌آورد نابجاست، مگر مقياس به اندازه كافي بزرگ باشد، در غير اين‌صورت اكثر نظريه‌ها فرضيه‌هايي بيش نيستند. اما نويسنده مدعي است آنچه در اين كتاب مطرح مي‌شود بيش از اين است، چون چندين مؤلفه فرضي را براي برخي از جنبه‌هاي پديده‌هايي كه به آنها مي‌پردازد بيان مي‌كند. ازاين‌رو، با واژه «چارچوب» كار خود را پيش مي‌برد. اما از آنجا كه نويسنده مي‌كوشد پي ببرد مغز چگونه ذهن را آگاه مي‌كند، چارچوبي كه در نظر دارد بايد سطحي را كه توضيح مي‌دهد مشخص كند. اين سطح، سطح سيستم‌هاي كلان- مقياس است؛ سطحي كه در آن مناطق كلان‌بيني مغز كه از مدارهاي نورون تشكيل شده‌اند با مناطق ديگري از اين قبيل هم‌كنشي مي‌كنند تا سيستم‌ها را بسازند. ازاين‌رو، چارچوب موردنظر داماسيو مي‌كوشد رفتار، ذهن و رويدادهاي مغزي را به‌هم مرتبط كند و چون متكي به زيست‌شناسي تكاملي است، آگاهي را در يك زمينه تاريخي قرار مي‌دهد. از اين گذشته در نظر نويسنده، بلوغ مدارهاي نورون در هر مغز نيز همچون تابعي از اجبارهاي انتخاب طبيعي فهميده مي‌شود كه ناشي از خود فعاليت اندام‌واره‌ها و فرايند يادگيري است. اين چارچوب مناطقي را نشان مي‌دهد كه در ساختن ذهن در مقياس كل مغز مشاركت دارند و مطرح مي‌كند كه براي به‌وجودآوردن خويشتن چگونه با هماهنگي عمل مي‌كنند. اين چارچوب حاكي از اين است كه چگونه يك معماري مغزي كه هم‌گرايي و واگرايي مداربندي نورون‌ها را ترسيم مي‌كند، نقشي در هماهنگي بسيار پيشرفته و پيچيده تصويرها برعهده دارد و براي ساختن خويشتن و ديگر جنبه‌هاي كاركرد ذهن، يعني حافظه، تخيل، زبان و خلاقيت ضروري است. در نظر داماسيو اين چارچوب پديده‌ آگاهي را به مؤلفه‌هايي تجزيه مي‌كند كه در پژوهش علم اعصاب قابل‌بررسي هستند. نتيجه كار در دو حيطه قابل‌دسترسي است: فرايندهاي ذهن و فرايندهاي خويشتن. همچنين اين چارچوب در نظر داماسيو بايد به اين موضوع بپردازد كه چگونه كلان‌رويدادهاي سيستم از ريز‌رويدادها ساخته مي‌شوند. نكته جالب توجه در ميان ايده‌هايي كه در اين كتاب مطرح مي‌شود اين است كه بدن بنياني براي ذهن آگاه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.