گفتمان محافظهکارانه آمریکایی به کدامسو میرود؟
سميرا فرخمنش
عجایب پرسشبرانگیز انتخابات امسال آمریکا کم نیست؛ از حضور یک سوسیالیستِ بیرونآمده از دل دموکراتها و تلاش دوباره هیلاری کلینتون گرفته تا ظهور دونالد ترامپی که انتظار هر رفتاری از او میرود جز کنشهای معقول رئیسجمهوری ایالات متحده و متانت یک محافظهکار بابرنامه. کنارهم قرارگرفتن اینها این پرسش را در ذهن ایجاد میکند که آیا حقیقتا جامعه امروز آمریکایی همچنان بهدنبال گفتمان مسلط لیبرالی خود است؟ «فرانسیس فوکویاما» زمانی سخن از پایان تاریخ گفته بود. به این معنا که گسترش لیبرالدموکراسی بهتدریج تمام لایههای اجتماعی آمریکاییان را فراخواهد گرفت و مبدل به اندیشه مسلط خواهد شد. اما گذر زمان و رخدادهای پیشآمده در بستر سیاست و اجتماع این کشور، نتیجه دیگری به دست داد. تا جایی که خود فوکویاما هم پس از آن دریافت که جوامع لیبرالدموکرات به همان اندازه در معرض آسیب قرار دارند که جوامع غیرلیبرال. اصلیترین عامل آسیبرسان به رویکرد لیبرالیستی نهادینهشده در آمریکا نیز ریشهداربودن گفتمان محافظهکارانه است. حال این روزها که کاندیداهای جمهوریخواه این گفتمان را به اندیشه راستگرایی پیوند عمیق زدهاند، میتوان به این نتیجه رسید که قصد دارند از تمام پتانسیلهای موجود مانند قدرت، امنیت و هژمونی لازم استفاده کنند. دراینمیان ترامپ و «تد کروز» هردو برخاسته از طیف محافظهکارانی هستند که از این متغیرها برای پیشبرد اهداف سیاسی خود استفاده میکنند؛ درعینحال که تفاوتهای فاحشی نیز با هم دارند. باید توجه داشت قدرتطلبان در آمریکا بیشتر یا در طیف محافظهکاران قرار دارند یا در دسته راستگرایان. اما دونالد ترامپ کسی است که این دو رویکرد را با هم درآمیخته و اینگونه توانسته موج عظیم و جدیدی میان اقشار متوسط ناراضی آمریکا ایجاد کند. تلفیق این دو رویکرد همزمان میتواند نژادگرایان ناراضی و دلنگرانان حوزه امنیت آمریکا را به سمت این کاندیدا بکشاند. به عبارت دیگر، هم آن دسته از آمریکاییان که اصالت میهنپرستانه خود را ازدسترفته میبینند و عامل آن را دیگران (Other) و بیگانگانی همچون مسلمانان و مکزیکیها و خارجیها و... میشمارند و هم طیفی که ذاتا طرفدار چارچوبهای قدرتمحور و هژمونیگرایانه ایالات متحده هستند، هر دو به سمت کاندیدای موجسواری جلب میشوند که فضای ملتهب انتخاباتی کشورش را به یاری ابزارهای قدرتمند پوپولیستی آنچنان هیجانآلود میکند که کمتر کسی از حامیانش متوجه غیرعملیبودن برنامهها و تبعات مخرب وعدههایش میشود. به همین دلیل ترامپ در این ایام تبدیل به یک پدیده شده؛ پدیدهای که عدهای آن را دیوانه، عده دیگر افراطگرای راست و بعضیها هم آن را نمادی از کاندیدایی بیفکر میدانند که دلقکوار و بیتفاوت، به تخریب چهره جمهوریخواهان مشغول است. با قبول اینکه ترامپ این روزها در کنار نمایش جلوه عریانی از راستگرایی مدرن، سکاندار کشتی هیجانات مردم ناراضی جامعهای شده که میل شدیدی به گریز از مرکز حاکمیت دارند و در عطش رسیدن به یک اتوپیای آمریکایی بهسر میبرند، اما شلختگی در کلام و بیقاعدگی در کنشهای اجتماعی او، باعث میشود بعضی از طرفداران جمهوریخواه نیمنگاهی از سر دقت به افرادي مانند کروز هم داشته باشند. کروز فرد منضبطی است که گفتههایش از پیش تدوین شده و بر اساس برنامههای کارشناسیشده سخن میگوید، بیتفاوت نیست و استفادههای ابزاریاش از پوپولیسم انتخاباتی بر اساس اصول مشخص و تعریفشدهای است. برخلاف ترامپ که حقیقتا مشکلی با فدرالیسم آمریکایی ندارد، کروز به این مقوله بدبین است. او که تحصیلكرده پرینستون و دانشكده حقوق هاروارد است، نهادهای فدرالی را با توسل به استدلالهای حقوقیاش به شکل قاطعانهای زیر سؤال میبرد. آنچه ترامپ انجام میدهد، بهرهبرداری مناسب از فرصتی است که سفیدپوستان متعصب آمریکایی در اختیارش گذاشتهاند. ارائه یک جلوه جذاب از زوال آمریکای امروز و بازگشت دوباره ابهت ازدسترفته این سرزمین، همان چیزی است که ترامپ با برنامههای هزینهزا و غیرعقلانی سعی در نمایش اجرای آن دارد. اما کروز میداند که چه میگوید. او که رئیس کمیته قضائی سنای ایالات متحده بود، همراهی آشکاری با جنبش «تیپارتی» آمریکا (tea party movement) دارد. ترامپ شاید تخصص خوبی در سوءاستفاده از فرصتها داشته باشد اما صفت یک «استراتژیست زیرک» برازنده کنشها و واکنشهای سیاسیاش نیست. اما باید توجه داشت اگر ترامپها آسیبی جدی برای تعادل جوامع غربی و دوری از افراطگراییهای مدرن بهشمار میروند و تاریخمصرف سخنان جنجالگونه و عوامفریبانهشان مدتهاست گذشته، امثال کروز هم نمیتوانند خالی از خطر و زیان برای کشوری باشند که خواهان نظمدادن به کل جهان است. پس قابلپیشبینی است همچنان که گفتمان محافظهکارانه آمریکایی به سمت یک گسست درونی میرود، این کشور هژمونیطلب نیز بیتردید به لبه پرتگاهی پرخطر نزدیک خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.