آمریکا به یک دوره تاریخی جدید وارد ميشود
«سندرز»، برگبرنده دموكراتها در انتخابات
اردشیر زارعیقنواتی
انتخابات مقدماتی ریاستجمهوری آمریکا در حالی به ایستگاه پایانی خود نزدیک میشود که در بین کاندیداهای جمهوریخواه، انتخاب «دونالد ترامپ»، میلیاردر نیویورکی، قطعی شده است و در مبارزات مقدماتی دموکراتها هم فاصله «هیلاری کلینتون» با رقیب حزبی خود آنچنان زیاد شده است که برگزیدن او دیگر نزدیک به یقین است. حدود یکسال مبارزه، رقابت و پروپاگاندای سیاسی در جریان مبارزات مقدماتی انتخابات ریاستجمهوری آمریکا هرچند که طبق قوانین و اسلوب حزبی این کشور انجام گرفته است اما در این دوره با ورود پارامترهای جدید به این رقابتها، بهطورکلی شرایط متفاوتتری نسبت به ادوار گذشته رقم خورده است. درحالیکه جمهوریخواهان ابتدا با 17 نامزد حزبی مبارزات را آغاز کردند و ایستگاهبهایستگاه مسافرانی را از این قطار پیاده کردند اما تقریبا رهبران حزبی و حتی بدنه رأیدهندگان هم پیشبینی نمیکردند در ایستگاه نهایی دور مقدماتی، کسی که بهعنوان پیروز از قطار پیاده شده و مورد استقبال قرار میگیرد، شخصیت پرتناقض و جنجالیای مانند ترامپ باشد. در بین دموکراتها که از سهسال پیش همه بر یک فرد پیروز به نام «هیلاری کلینتون» شرطبندی کرده و از قبل تمامی رهبران و ارکان حزبی در خدمت پیروزی او به کار گرفته شده بودند، ظهور یک رقیب سوسیالیست و منتقد سیستم در هیبت «برنی سندرز»، سناتور ایالت «ورمونت»، نشانههایی از تردید بدنه حزبی و رأیدهندگان مستقل را نسبت به این گزینش «الیگارشیک» به نمایش گذاشت. در هر دو جبهه تقریبا یک خصوصیت منحصربهفرد چهره خود را به رخ جامعه آمریکایی و ساختار سیاسی این کشور میکشید که از قبل قابلپیشبینی نبود و آن اینکه بخش بزرگی از این جامعه «انتخاب» را در تصویر نارضایتی به وضع موجود جستوجو میکنند. این خصوصیت که به احتمال زیاد در کارزار نهایی نیز تأثیر انکارناپذیری خواهد داشت اینبار آرای رأیدهندگان را نه در وضعیت «ایجابی» که به طور واضح و روشن در موقعیت «سلبی» در یک جامعه بهشدت دوقطبیشده بر ساختار سیاسی و مبارزات انتخاباتی تحمیل خواهد کرد. انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در این دوره بهواسطه وضعیت سلبی خود بیش از آنچه رقابت بین دو حزب جمهوریخواه و دموکرات باشد، مبارزه بین ساخت متصلب سیاسی و بروز آنارشی در چارچوب نارضایتی از وضع موجود خواهد بود. مخدوششدن مرزهاي حزبی در این دوره از رقابتهای ریاستجمهوری آمریکا تا جایی پیش خواهد رفت که اگر هیلاری در نهایت کاندیدای نهايي دموکراتها باشد، میتوان پیشبینی کرد که بخشی از آرای محافظهکاران سنتی در حزب جمهوریخواه به سبد او واریز شده و در مقابل بخشی از آرای ضدسیستمی سندرز نیز در سبد رأی ترامپ ریخته شود. دوقطبی موجود در جامعه کنونی آمریکا بیش از آنچه تابع رقابتهای حزبی باشد، ناشی از ضدیت با یکی از دو اردوگاه رقیب در قالب رأی «نه» خواهد بود. بر اساس منطق سیاسی و درک شرایط، ظهور چهرههایی چون دونالد ترامپ و برنی سندرز در بالاترین سطوح رقابتهای مقدماتی ریاستجمهوری آمریکا، هرچند در ابتدا غیرقابلپیشبینی بود ولی در شرایط کنونی بهخوبی نشاندهنده عدم اعتماد رأیدهندگان به تصلب ساختار موجود و نارضایتی از نخبگان سیاسی و الیگارشی حزبی برای ادامه انحصار قدرت در غیاب پاسخگویی به مطالبات بنیادین طبقات اجتماعی حداقل در بخشهای زیرین جامعه است. با رصدکردن پروسه زمانبر رقابتهای مقدماتی در هر دو حزب دموکرات و جمهوریخواه بهخوبی میتوان این وضعیت را مشاهده کرد و چنانچه سندرز نیز از استطاعت مالی و حمایت رسانهای نمونه بدیل خود در حزب رقیب برخوردار بود، بدونتردید او نیز بهراحتی میتوانست سد هیلاری را شکسته و در نوامبر بهعنوان کاندیدای اصلی رویاروی میلیاردر نیویورکی قرار گیرد. اینکه از همان ابتدا بیش از 95درصد «سوپردلیگیتها» در پشتسر هیلاری کلینتون قرار گرفتند و سندرز هم چهره شناختهشدهای نبود موجب شد تا در آخرین مراحل انتخابات مقدماتی، او با فاصله از رقیب خود تقریبا کاندیداتوری خویش از طرف حزب دموکرات را قطعی کند. چنانچه به نظرسنجیهای اولیه درخصوص موقعیت سندرز نسبت به هیلاری بهخوبی توجه شود، این واقعیت خود را نشان میدهد که سوسیالیست ورمونت از همان ابتدا با دستان بسته وارد رینگ مبارزه شد که فرصت مناسب برای رقابت را از او سلب کرده بود. اما رشد آرای سندرز و توفانی که «انقلاب سیاسی» او گامبهگام به راه انداخت، هماکنون اگرچه توان پرکردن این فاصله بزرگ با هیلاری را ندارد اما در نظرسنجیهای ملی جایگاه او را بالاتر از رقیب خود نشان میدهد. چنانچه نتایج نهایی دور مقدماتی انتخابات ریاستجمهوری به دوگانه دونالد ترامپ و هیلاری کلینتون ختم شود، سناریوی جالبی رقم میخورد که تاکنون در آمریکا نمونه مشابه از آن را نمیتوان سراغ گرفت و به همین دلیل بهجرئت میتوان انتخابات ریاستجمهوری نوامبر را بهعنوان یک پدیده سیاسی و تاریخی مدنظر قرار داد. موجی که هماکنون ترامپ در حزب جمهوریخواه و بخشی از لایههای مستقل جامعه آمریکایی به راه انداخته است، به طور اساسی با اهداف محافظهکارانه و ارزشهای بنیادین این حزب متفاوت است و به همین دلیل متکی به حمایت رهبران حزبی نخواهد بود. تشتت و چنددستگی در بین رهبران حزب جمهوریخواه در حمایت از کاندیداتوری ترامپ و تهدید بعضی از آنان از جمله خانواده قدرتمند «جورج بوش»، «میت رامنی» کاندیدای شکستخورده جمهوریخواهان در دور قبل و «پل رایان»، رهبر اکثریت مجلس نمایندگان از حزب جمهوریخواه، درخصوص عدم حمایت از او نهتنها آسیبی به ترامپ در مبارزات انتخاباتی نمیزند که حتی میتواند نقطه قوت او نیز محسوب شود. در حزب دموکرات هم برعکس تصور بسیاری از تحلیلگران، آنچه در کارزار نهایی تعیینکننده خواهد بود نه جایگاه حزبی هیلاری که معادله فاصلهگیری از وضع موجود و پاسخگویی شفاف به مطالبات طبقات زیرین اجتماعی خواهد بود. به همین دلیل کاندیداتوری هیلاری کلینتون در انتخابات ریاستجمهوری از جانب دموکراتها با توجه به اینکه هماکنون بسیاری از بخشهای اجتماعی با رأی سلبی وارد انتخابات میشوند و بانوی قبلی کاخ سفید نیز دقیقا مظهر الیگارشی فاسد سیاسی و نماینده حفظ وضع موجود است، چنانچه نتواند در ماههای باقیمانده با همکاری نزدیک و پذیرش بسیاری از برنامههای سندرز یک آشتی بین رهبری راست حزبی و چپ بدنه اجتماعی ایجاد کند، شانس پیروزی او در مقابل ترامپ بهشدت کاهش مییابد. الگوگرفتن از اروپا پوپولیسم راست افراطی هماکنون در اروپا که زادگاه دموکراسی، دولت رفاه و فلسفه سیاسی است، هرروز نقش پررنگتری پیدا میکند و هماینک به طور میانگین حدود 25 درصد از این جوامع را تحتتأثیر خود قرار داده است. این موج اجتماعی در جهان غرب هرچند به صورت واضح ناقض حقوقبشر، روندهای دموکراتیک و حتی منشورهای حقوقی اتحادیه اروپایی است اما به جهت بروز بحرانهای اقتصادی، موج جدید مهاجران و هجوم تروریسم بنیادگرای شوک جدیدی برای این جوامع تلقی میشود و توانسته است بار دیگر راست افراطی را در جایگاه کسب هژمونی یا حداقل یکی از اضلاع قدرت قرار دهد. چنانچه وضعیت اروپا با فضای غیرسیاسی و سطحی آمریکا مقایسه شود، بهخوبی میتوان اثبات کرد این جامعه نیز پتانسیل پذیرش پوپولیسم راست را خواهد داشت. ترامپ از منتهیالیه راست و سندرز از منتهیالیه چپ جامعه آمریکایی یکشبه ظهور نکردهاند و این آتش زیر خاکستری بوده است که هماکنون سر باز زده است. بسیاری از حامیان ترامپ و سندرز در یک نقطه مشترکالقول و دارای منافع مشترک هستند و آن هم شکستن سدهای کنونی برای خروج از انحصار قدرت و امیدوار به ايجاد تغییرات اساسی است. این پدیده جدید در جامعه آمریکایی در هر دو قالب راست و چپ خود همزمان حامل تهدید و فرصت برای ساختار سیاسی و احزاب رقیب است و به همین دلیل هژمونی ترامپ بر رقبای خود در حزب جمهوریخواه برعکس تصور بسیاری از تحلیلگران بیش از آنچه نشانههای تهدید را متصاعد کند، برای این حزب فرصتهای جدیدی را ایجاد میکند که در کارزار نهایی با هیلاری میتواند کفه ترازو را بهنفع آنان سنگینتر کند. در این وضعیت چنانچه دموکراتها با کاندیداتوری کلینتون پا به میدان مبارزه گذاشته و سندرز نیز ضلع مکمل مبارزات حزبی دموکراتها نباشد، میتواند آرای طیف وسیعی از مستقلها و مخالفان وضع موجود را به سبد ترامپ سرازیر کند. در اینجا جایگاه سندرز حتی چنانچه به احتمال نزدیکبهیقین بهعنوان کاندیدای دموکراتها برای انتخابات نوامبر برگزیده نشود میتواند نقشی تعیینکننده در معادلات آتی داشته باشد. به همین دلیل اگر دموکراتها پیرو برنامههای هیلاری و نادیدهگرفتن تمایل رأیدهندگان به سندرز در مقابل ترامپ قرار گیرند، احتمال بازندهشدن آنان بهمراتب افزایش مییابد. ترامپ در طول مبارزات مقدماتی نشان داده است که با طرح مطالبات طبقات ناراضی از وضع موجود حتی قادر به کسب رأی از اقلیتهای نژادی، زنان، کارگران و بهطورکلی طبقات حاشیهای است. به همین دلیل این تصور که از قبل رأی اقلیتها و بخش فمینیست جامعه آمریکایی را در سبد هیلاری لحاظ میکند چندان با واقعیات عینی همخوانی نخواهد داشت. در این دور از انتخابات با موتوری که سندرز روشن کرد، بخش بزرگی از جوانان به حضور در انتخابات مصمم شدهاند که تقریبا پدیده منحصربهفردی در انتخابات آمریکا تلقی میشود. این طیف بهواسطه رادیکالیسم ذاتی خود بیش از آنچه مطالبات خود را در تصویر هیلاری ببیند، به یک چهره جدید و خارج از سیستم قدرت تمایل خواهد داشت. آخرین نظرسنجی ملی که بعد از مسجلشدن انتخاب ترامپ بهعنوان کاندیدای نهایی جمهوریخواهان توسط خبرگزاری رویترز منتشر شده، نشان میدهد که هماکنون 47 درصد از رأیدهندگان در مقابل 46درصد، ترامپ را بر هیلاری ترجیح میدهند و در مقابل حمایت 43 درصدی از برنامههای ترامپ، تنها 40 درصد نسبت به برنامه هیلاری نظر مساعد دارند. به همین دلیل اینکه برنی سندرز مدعی است که تنها او میتواند ترامپ را با قاطعیت شکست دهد، کاملا درست و منتج از یک منطق سیاسی است که سندرز بهخاطر درک درست شرایط و تحلیل عینی از ذات حمایتهای اجتماعی از خود، مطرح میکند. هرچند هنوز رهبران هر دو حزب حاضر نشدهاند به میزان نارضایتی از وضع موجود بهخصوص پس از بحران مالی سال 2008 اذعان کنند اما موج بزرگ رأیدهندگان به ترامپ در حزب جمهوریخواه بهناچار این طیف را در مسیر استفاده از یک فرصت بادآورده قرار داده است. این در حالی است که حزب جمهوریخواه هماکنون در بدترین وضعیت ممکن بهلحاظ از همگسیختگی و تشتت بهسر میبرد و چنانچه کاندیدای دیگری همچون «تد کروز» بهجای ترامپ پیروز شده بود شکست آنان را از قبل میشد بهجرئت پیشبینی کرد. هماکنون توپ در زمین دموکراتها افتاده است و این حزب چنانچه بخواهد طبق نُرمهای معمول حزبی و با برنامههای محافظهکارانه هیلاری به بازی ادامه دهد، از اینجا بهبعد سیبل حملات حسابشده رقیب پوپولیست خود قرار میگیرد و هیچ اهرم قدرتمندی برای دفاع و زیر فشار قراردادن رقیب نخواهد داشت. دوقطبی کنونی در جامعه رأیدهندگان آمریکایی به همان نسبت که بخشهای بزرگی از طبقات زیرین را بهتبع انتقاد از وضع موجود به میدان میآورد، به همان نسبت نیز به دلیل تمایل جوانان در این دوره برای مشارکت در انتخابات، ذاتا پارامتر رادیکالیسم را نیز وارد معادلات میکند. این تجمیع نارضایتی و رادیکالیسم موجب هرزرفتن هرگونه برنامه و سیاست محافظهکارانهای خواهد شد که جرقههای آن هماکنون در استقبال از ترامپ و سندرز خورده شده است و شعلههای آن در انتخابات نوامبر اردوگاه محافظهکاری را به آتش میکشد. کسی که در دوگانه ترامپ - هیلاری شعلهافکن خواهد بود، بدونشک میلیاردر نیویورکی است و دموکراتها از امروز تا نوامبر باید توان ساخت یک سپر محافظ ضدآتش را داشته باشند. بخشی از رهبران دموکرات که به اختلافات بین ترامپ و بعضی رهبران حزب جمهوریخواه دل خوش کردهاند، یا از پیش به دلیل سخنان و اظهارات جنجالی آقای پوپولیست علیه زنان و اقلیتهای مهاجر رأی این طیفها را در سبد کاندیدای دموکرات میپندارند، سخت در اشتباه خواهند بود. ترامپ به تجربه همین دوره رقابتهای مقدماتی بهخوبی نشان داده است که یک بازیگر زیرک و شومن انعطافپذیری است که قرار نیست از هیچ میراثی دفاع کند و به همین دلیل با دست باز بنا بر سلیقه طیفهای خاکستری رأیدهندگان، در صورت لزوم بهراحتی تغییر عقیده میدهد. ترامپ در طول مبارزات انتخاباتی دور مقدماتی نشان داد که بیش از آنچه متکی بر نخبگان سیاسی و حزبی جامعه آمریکایی باشد، همنشین حقهباز و رفیق رقص مردم عصبانی است. آلترناتیو عالی برای حذف ترامپ بدونشک سندرز بود که دیگر به نظر نمیرسد بخت چندانی برای پیروزی در دور مقدماتی داشته باشد. به همین دلیل در کارزار نهایی و انتخابات نوامبر، زمانی که رولزرویس هیلاری با بولدوزر ترامپ شاخ به شاخ میشود، اگر تانک سندرز نباشد تا به حمایت از هیلاری دخالت کند، آن کس که بعد از تصادف سالم از خودرو خود پیاده میشود، ترامپ خواهد بود. هماکنون حزب دموکرات در صورت کاندیداتوری کلینتون تنها با کارت سندرز میتواند این معادله را برهم بزند. هرچند در روزهای اخیر سندرز بارها بهصراحت گفته است که تمام تلاش خود را برای شکستدادن ترامپ به کار میگیرد ولی چنانچه طبقات حامی سندرز مطالبات خود را در برنامههای هیلاری برای انتخابات ریاستجمهوری آینده نبینند، حتی حمایت فردی پیرمرد سوسیالیست هم چارهساز نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.