از ماجرای «ندا» تا گفتمان نهیازمنکر
مجتبی راعی
شنیدن اخبار تلخی از قصه «ستایش»، «اعظم» و این اواخر، کودک دبستانی به اسم «ندا»، این ارزیابی را در من تقویت میکند که جامعه ما، در 10 سال گذشته، نسبت به امروز اخلاقیتر بوده است. با این حساب طبیعی است که بهعنوان یکی از اعضای این جامعه، نگران نسلی شوم که در جامعهای دارد پرورش پیدا میکند که ارزشهای درجهیک آن، به مرور در حال کمرنگشدن است. در چنین جامعهای چطور میشود از توسعه اقتصادی سخن گفت؟ آیا جامعهای که با چنین نقصانی مواجه باشد میتواند موفق به تولید ثروت شود و اگر بشود آیا به سودش خواهد بود؟
تصور من این است که جامعه رابطه بسیار دقیق و سازماندهیشدهای با مسئله اخلاقیات دارد و وقتی که شاهد کاهش توجه به این اخلاقیات باشیم، دلسپردن به توسعه اقتصادی، حلال مشکلات ما نخواهد بود. آن گروهی که احساس میکنند چالش امروز جامعه ما، مسئله اقتصاد و معیشت است، چطور از کنار اخباری اینچنین تلخ عبور میکنند؟ به نظرم تا زمانی که نگاهمان به مسئله اقتصاد تغییر نکند و تا زمانی که اقتصاد را به شکل یک مسئله فرهنگی و اخلاقی مورد توجه قرار ندهیم، آش، همین آش و کاسه همین کاسه است. شما، چقدر به فضای امروز جامعه خود اطمینان دارید؟ آیا وقتی که ماشین خرابتان را به تعمیرگاه میسپرید، از نتیجه کار خاطرجمعید؟ آیا وقتی که برنج میخرید، از خرید خود اطمینان کامل دارید؟ فرستادن کودکانتان به مدرسه و خیابان چطور؟ آیا جامعه، بساط اعتماد و اطمینان حداکثری را برای شما فراهم کرده است؟ پاسخ من، شبیه به پاسخ شماست. جامعه امروز ما، چنان با خشونت گره خورده که گروهی حتی از ترس ما، لذت میبرند و حالا چه فرقی دارد که این ترس در چشمان من و شما باشد یا در چشمان اعظم و ندا؟ در چنین جامعهای، سینما میتواند، یکی از بخشهای مهم در واکنش اجتماعی به معضلات جامعه باشد اما به این شرط که سعهصدر در میان افراد و گروههای مختلف بالا برود. ما تنها جامعهای هستیم که اگر در یک فیلمش به ضعفی از جامعه پزشکی پرداخته شود، فردا همه پزشکان دست به اعتراض خواهند زد. اگر بگوییم، معلمی میتواند دست به چنین اقدام تلخی بزند، با آموزشوپرورش کل کشور مواجه هستیم و... . این ریای جمعی تأسفبار است چراکه همه این گروهها، در حالی دست به اعتراض از یک برنامه تلویزیونی یا یک فیلم سینمایی میزنند که میدانند در میان همکارانشان چه ویژگیهای مثبت و منفیای وجود دارد. در چنین شرایطی بار اصلی اصلاح امور جامعه را، امربهمعروف و نهیازمنکر برعهده خواهد داشت اما در صورتی که چنین فریضه بزرگی محدود به حجاب خانمها و موی آنها نباشد. اگر جامعه ما به سمتی برود که امربهمعروفها و نهیازمنکرها در مواجهه با مسائل کلان و آسیبهای جدی اجتماعی باشند، امیدواری برای تغییر شرایط و اخلاقیترشدن جامعه وجود دارد و اگر نه، مسیر همین است که میبینید؛ هرروز خبری تلخ میتواند تیتر روزنامهها باشد و پشتمان را بلرزاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.