مردگان در مرخصی
پارسا شهری: «میشل پواکار، روزنامه مصور پاریس فلرت را طوری باز کرده که چهرهاش را کاملا بپوشاند... میشل وانمود میکند در حال روزنامهخواندن است اما مشخص است که حواسش جای دیگریست». اين اولین صحنه فیلمنوشتِ «از نفس افتاده» گدار است که بهتازگی به فارسی منتشر شده. صحنه اول: بندر مارسی - خارجی - روز، است. میشل نشسته و آدمهای در رفتوآمد را زیر نظر دارد. زن و مردی مسن در حال پیادهشدن از یک ماشین بزرگ آمریکایی هستند. لحظاتی بعد زوج میانسال سوار بر قایق از بندر دور شدهاند. «میشل بدون معطلی کاپوت را بالا میزند و با وصلکردن سیمی به باتری و استارتر، ماشین را روشن میکند». صحنه بعد هنوز روز است، در اتوبان ملی. «میشل سوار بر ماشین دزدی، شاد و سرحال در یک جاده دوطرفه پر دارودرخت به پیش میراند و سیگار دود میکند». همانطور که در مقدمه کتاب هم آمده طرح اولیه «از نفس افتاده» از تروفو بوده است و درواقع نامِ او بود که تهیهکنندهای بزرگ را پای فیلم آورد تا سرمایه لازم را فراهم کند و به گدار آزادی کامل بدهد که فیلمش را هرطور میخواهد بسازد. فیلمی متفاوت با معیارهای جاافتاده روز. از اینروست که ژانپییر ملویل معتقد است «اگر چیزی بهنام سبک موج نو وجود داشته باشد، فقطوفقط متعلق به ژانلوک گدار است». در مقدمه کتاب جز شرح روند ساخت فیلم از نفس افتاده و جایگاه متمایزش در میان آثار سینمایی، به نگاه و جهانِ تفکر گدار نیز اشاراتی شده. گدار «سه خصیصه زندگی مدرن را سرعت، تهور و خلاقیت میداند». از اینروست شاید که شیفته رمانهای اولیه آندره مالرو است و آنها را به دلیل پرداختن به همین خصیصهها میستاید. مالرو سرنوشت تراژیک انسان مدرن را به تصویر میکشد اما معتقد است انسان خود باید از این سرنوشت تراژیک فرار کند. کتاب علاوه بر مقدمه و متنِ فیلم، ضمایمی نیز دارد: طرح اصلی از نفس افتاده نوشته فرانسوا تروفو و چند مصاحبه با گدار. مترجم البته از این مصاحبهها بخشهایی را انتخاب کرده و آورده که به فیلم از نفس افتاده مربوط میشود. گدار در مصاحبهاش با مجله آرت، از هیاهوی پیرامون فیلمِ از نفس افتاده میگوید و از قواعد ژانر: «من از هیاهویی که پیرامون فیلمم بهپا شده میترسم. نمیخواهم افرادی مرا تحسین کرده و فیلم را عالی و من را نابغه میخوانند مایوس کنم... سینماگران بزرگ همیشه خود را محدود به قواعد ژانر میکنند؛ قواعد بازی. من این کار را نکردم چون سینماگر کوچکی هستم...». بنابراین از نفس افتاده خارج از قواعد رایج ساخته شد. از نظر گدار مسئله فیلم این است که «شما چگونه درگیر زندگی شدهاید. از نفس افتاده فیلمی است درباه ضرورت این درگیرشدن». گدار میگوید مرد در این فیلم همیشه به مرگ فکر میکند. دغدغه مرگ دارد. حتی آن را حس میکند. برای همین گدار در فیلم نقلقولی از لنین میآورد که جانمایه فیلم هم هست: «همه ما مردگانی هستیم در مرخصی».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.