|

آن روی جامعه

در مفهوم «قدرت» جدا از تجمع توانایی‌های فردی، تدبیر و اندیشه‌ای نیز نهفته است که محرک جامعه‌ای است به سوی بهروزی و پیروزی در اهداف انسانی و اجتماعی و این تعریف علاوه بر قدرت اجتماعی، بیشتر بازخورد سیاسی دارد و احزاب و صاحبان نفوذ از این منظر، سرمایه اجتماعی را مبنای سرمایه‌گذاری در اهداف سیاسی و حزبی خود قرار می‌دهند تا سهمی از «قدرت» را در جامعه سیاسی از آن خود کنند و این تعریف در سال‌های گذشته در میان جناح‌های موجود در فضای سیاسی ایران به صورت گاه برابر و گاه نابرابر وزن‌کشی شده است. یا به عبارتی ترازویی را در نظر بگیرید که اهرم اصلی آن به طور کاملا سمبلیک، جامعه‌ای است که دو کفه آن در دست افراد جامعه به تقلیل و تکثیر «وزن سیاسی» آنها ایفای نقش کرده و خود بارها به‌عنوان شاهد و بازوی این وزن‌کشی در جریان کشمکش‌های حزبی و جناحی بوده‌‌اند، بی‌آنکه سود درخورتحملی از این نظر نصیب آنها شود. تجربه چندین انتخابات در نظام جمهوری اسلامی با تمامی فرازونشیب‌های آن مؤید این کلام است. انتخابات در ایران به‌عنوان پدیده‌ای در شراکت اجتماعی و نقش آن در تعیین عوامل مؤثر در وضع و اجرای قانون، برخلاف بسیاری از کشورهای پیشرفته یا به‌تعبیری در‌حال‌توسعه، همیشه در جابه‌جایی چهره‌ها، نام‌ها یا مهره‌های سیاسی و بدون آنکه عمق مطالبات مردمی را نشانه‌گیری کند، فقط به تصحیح و بازپیرایی مرام‌نامه حزبی و مرور خطا و تجدید قوای خود پرداخته و به همین دلیل است که از خروجی وعده‌های سیاسی هریک از احزاب ایرانی، کمتر تغییر بنیادی و جامعه‌پسند که سطح مطالبات مردمی را مدنظر قرار دهد، دیده می‌شود و غالبا همان بزنگاه تبلیغات سیاسی در جهت حفظ منافع آنهاست و پس از آن تقریبا اثرگذاری خود را در به‌کرسی‌نشاندن خواسته‌های مردمی از دست می‌دهد. سیاست را اگر در تعریف جامع آن، ابزار و روشی در جابه‌جایی نخبگان برای تغییر جامعه از گذر سنت به مدرنیته در نظر بگیریم، ایران فاصله زمانی زیادی از اندیشه اجتماعی و سیاسی جوامع پیشرفته‌ای دارد که امروزه تمرین دموکراسی را از سر گذرانده و به کشوری با مبانی و اصول حاکم بر مردم‌سالاری تبديل شده‌اند. نگارنده که خود همیشه دغدغه فرهنگی را در ذهن می‌پروراند، این‌بار پا را کمی فراتر از سفره و فرش فرهنگ بیرون نهاده و معتقد است سیاست در چارچوب رقابت و پایداری در وعده‌های سیاسی متأثر از فرهنگی است که ساختار آن بر حاکمیت پساسیاسی و تحقق شعار‌های انتخاباتی بنا شده باشد و در اینجا نقش فرهنگ در پایبندی به گفتار و نوشتار اکثر نماینده‌های سیاسی در هر حوزه‌ای باید نمود راست‌آزمایی و صداقت کاری داشته باشد تا از این رهگذر درباره قانون و اجرای آن تأملی کند. در سال‌های اخیر، تفکرهای سیاسی در ایران که گاه نقش احزاب را بازی کرده‌‌اند، ابتدا با پشتیبانی از منافع اقتصادی و گاه نهان سیاسی توانسته‌‌اند جامعه را با گفتارهای پوپولیستی به سوی خود جلب کنند و از این راه با قدرت‌آزمایی، قدرت و سرمایه اجتماعی را که از قدرت تفکیک و تقسیم وظایف اجتماعی براساس شاکله محیطی خود برخوردار نبوده‌اند، با خود همراه کنند و از این گذرگاه گاهی هم با تفکر «قطره‌چکانی اقتصادی» به جامعه، به سرمایه‌‌اندوزی خودی مبادرت ورزند و جامعه را «در برزخ نوید» رها کنند، بی‌آنکه در شالوده جامعه از هر لحاظ تغیییراتی ایجاد کنند. جامعه امروز ایران از ابتدای انقلاب تاکنون همیشه در کنار «سیاست‌های ممارستی از سوی سیاسیون» به جامعه‌ای «در‌حال‌انتظار» تبدیل شده که هر لحظه در انتظار فردایی بهتر است و از هر روزنه‌ای برای تغییر استقبال می‌کند. حال که تجربه آخرین انتخابات را پشت سر گذاشتیم، بر منتخبان ملت است که بار دیگر تنها به «ادبیات هیجان‌های سیاسی» بسنده نکنند و در دفاع از خواسته‌های مشروع اجتماعی که افرادش این بار با «حضور آگاهانه اجتماعی و نه تهییج سیاسی» به میدان آمدند، با تمام قوا و با استفاده از تجربه‌های گذشته در وضع قانون توسعه و نه توصیه، کمر همت بندند تا به مفهوم واقعی، گذر از جامعه سنتی به جامعه مدرن را شاهد باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.