یادداشتهایی درباره هنر معاصر
خاموش میخواهمت
علیرضا امیرحاجبی
هویتهای انسانی در جهان معاصر تبدیل به مجموعهای از اطلاعات شدهاند. سریالی از اعداد و نامها که روی صفحهای قابللمس یا در ذخیرهگاه یک رایانه مخفی میشود تا روزی مورداستفاده قرار گیرد. گاه فراموش میشوند و گاه به آنها توجه میشود و مخاطبی مییابند. هنر نیز از این چرخه خارج نیست. حجم عظیمی از اطلاعات هنری بهطور ساعتی و روزانه در حال تولید است. رسانهها، بنگاههای خرید و فروش آثار هنری، ناشران، نهادهای آموزشی و سایر دستاندرکاران این عرصه هر لحظه به این حجم و توده متورم میافزایند. گویی آنچه در تبادل است، نه مقولات هنری بلکه همان اطلاعاتی است که دست به دست میچرخد و تولید گرما میکند. این گرما چیزی نیست جز پول، پول بسیار. اطلاعات درباره یک اثر هنری است که آن را تبدیل به اثر میکند. نامی در کنار اثر، سوابق هنرمند سازنده اثر، موفقیتهای قبلی او، بروشورها، پوسترها وبسایتها و شبکههای اجتماعی، حاملان آن اطلاعاتی هستند که شاکله اثر را میسازند. مفهوم یا ویژگیهای زیباشناختی اثر در درجه دوم اهمیت قرار دارد. هنرمند بهواسطه اطلاعاتی که از او به جای مانده، هویت مییابد و نه بر مبنای اثری که خلق کرده است. به همین دلیل است که بسیاری از هنرمندان سعی میکنند هرچهبیشتر با ارباب جراید و رسانهها در ارتباط باشند تا اطلاعات بیشتری درباره آنها تولید شود. بخشی از عرصه فیزیکی هنر در حال حذفشدن است. حذف، کلمه مناسبی نیست؛ بهتر است بگوییم در حال انتقال به بخش دیگری است؛ فضای مجازی. حال وظیفه معرفی بسیاری از هنرمندان به وبسایتها محول شده و گالریها رده دو و سه کمکارتر میشوند. تعدادشان افزایش یافته اما کار زیادی انجام نمیدهند. تنها یک نام هستند. نامی با چراغی نیمهروشن. گاه چراغ این گالریها روشن است اما اشتباه نکنید! مسئولان گالری فراموش کردهاند موقع رفتن چراغ را خاموش کنند. تمام اینها عنوان شد تا به نوعی تقسیمبندی هم برسیم. تقسیمی که سوژهای را در مرکز قرار میدهد و حاشیه و قابی نیز در اطراف آن کشیده شده است. این بستر و زمینه دارای قابهای چندگانهای است که هیچکس از آنها سخنی به میان نمیآورد. گویا از ابتدا بودهاند و خواهند بود. چه گالریداران و چه موزهها روزانه یا براساس نیاز خود به گروهی از متخصصان نیازمند هستند که به اشکال مختلف به ارائه آثار هنری یاری میرسانند. کارشناسانی که شاید هنوز نامی برایشان در فرهنگ لغات هنری فارسی پیدا نشده است. آنان هنرمند نیستند اما باید با هنر آشنا باشند. در ردهبندیهای اداری موزهها به آنها مسئولان خدمات نمایشگاهی گفته میشود. به چنین حرفههایی در فرهنگ اصطلاحات انگلیسی shipping /handling /packing Fine Art گفته میشود. بستهبندی، حملونقل، بازکردن، نصب و دوباره بستهبندی و... که پروسهای است بسیار طاقتفرسا، پر از هیجان و فشار روحی و روانی. سؤالات متعددی در زمینه این حرفه به وجود میآید. ازجمله اینکه چه تفاوتهایی بین بستهبندیکردن یک تابلو نقاشی با یک مجسمه یا یک چیدمان وجود دارد؟ آیا قدمت و شکل ظاهری یا ابعاد یک تابلو در نوع بستهبندی آن تأثیری دارد؟ مجسمههای الکساندر کالدر چگونه بستهبندی و از یک طرف دنیا به سوی دیگر دنیا میرود بدون آنکه کوچکترین آسیبی ببیند؟ مواد و نوع ساخت بستهها چگونه است؟ وقتی درباره انتقال اثری از هنری مور صحبت میشود، یک کارشناس حرفهای بستهبندی بهخوبی میداند آثار مور اکثرا از جنس برنز، بزرگ و بسیار سنگین هستند. او تجسم میکند، حتی اگر تا قبل از آن، اثر را ندیده باشد. این تجسم به وی کمک میکند آماده یک رویارویی یا نوعی چالش شود. این پرسشها نشان میدهد که تخصص در زمینه بستهبندی و حملونقل آثار هنری تنها یک فعالیت صنعتی نیست بلکه الزامی است که کارشناس بستهبندی به انواع و اقسام سبکهای هنری آشنا باشد. بخش دیگری از این داستان پیچیده وابسته به بیمه، حملونقل، ترخیص و امور گمرکی است که به دلیل روند بوروکراتیک جهانی، کار را طاقتفرساتر میکند. در جهان، شرکتهای معتبری در زمینه بستهبندی و ارسال، ترخیص و آمادهسازی آثار هنری مشغول به کار هستند که هرکدام با روشی مختص خود و بر مبنای دانش عملیشان کار میکنند. از ژاپن و کرهجنوبی گرفته تا آلمان، هلند، فرانسه و بریتانیا. تا آنجا که میدانم در ایران تنها شرکت EB Fine art در این زمینه فعالیت میکند و اکثر آثار هنری ارسالی و ترخیصی ایران توسط همین شرکت انجام میشود. عدم حضور مؤثر سایر متخصصان این رشته (اگر داشته باشیم) نشاندهنده نوعی فقر و ناآگاهی از اهمیت این حرفه بسیار مهم است، حرفهای که در چرخه هنر معاصر نقش حیاتی ایفا میکند اما دیده نمیشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.