کرهشمالی، منشأ اتحادهای جدید در شرق آسیا
فرشید جعفری . استادیار روابط بینالملل
به نظر میرسد گذر زمان برای کرهشمالی معنا و مفهومی ندارد. این کشور یاغی شرق آسیا خویشتن و هویتش را در سالهای 1950 تا 1953 جستوجو میکند؛ همان سالهایی که قدرتهای بزرگ سرخوش از پیروزی جنگ دوم جهانی، ملتی را دونیم کردند و در قالب شمال و جنوب هویتی متفاوت به هرکدامشان بخشیدند تا ثابت کنند میشود به واسطه اعمال قدرتی از بیرون، یک ملت را دو ملت کرد و برای هر کدام از آنها ایدئولوژی غیرقابلجمعی را تعریف کرد. یکی در امان لیبرالیسم قرار گرفت و دیگری در پناه مارکسیسم. از آن سالها تاکنون سیاست بینالملل دستخوش تغییراتی بنیادین شده است. فروپاشی بلوک شرق، جهانیشدن اقتصاد و فرهنگ، واقعه تروریستی 11 سپتامبر 2001 میلادی، جنگ ایالات متحده علیه افغانستان و عراق، مبارزه علیه تروریسم، ظهور داعش و اقدامات تروریستی پاریس و بروکسل، سیاست بینالملل را تحتتأثیر خویش قرار داده است. با وجود این به لحاظ حقوقی روابط کرهجنوبی و شمالی در همان وضعیت جنگی جنگ سرد باقی مانده است، با این تفاوت که کرهشمالی حامی خود را از دست داده و کرهجنوبی کماکان از پشتیبانی ایالات متحده آمریکا برخوردار است. دلیل رفتارهای کرهشمالی در شبهجزیره کره به اندازهای روشن و مبرهن است که نیازی به تفسیر ندارد. وقتی که اندیشه «خودکفایی» در ساختار فکری جمهوری دموکراتیک خلق کره به ایدئولوژی سخت و انعطافناپذیری تغییر ماهیت میدهد و فراتر از آن با رؤیاهای یک رهبر جوان در میآمیزد، راه تعامل معقول با جهان خارج مسدود میشود و پرخاشگری و تنش در سیاست خارجی به دلیل وجود توهم قدرت در بستر ذهنی دولتمردان آن کشور که از همان ایدئولوژی و رؤیاهای جوانی نیرو میگیرد، عادت مألوف میشود. به همین دلیل است که این کشور از سال 2006 میلادی تاکنون، دست به انجام چهار آزمایش هستهای زده و واکنش سخت قدرتهای بزرگ را در شورای امنیت موجب شده است. حال این پرسش مطرح میشود که آیا این تحریمها تغییر رفتار کرهشمالی را در جهت انطباق با سیستم بینالملل موجب خواهد شد؟ با توجه به ایدئولوژی غیرقابلانعطافی که در هسته مرکزی ساختار فکری کرهشمالی وجود دارد، بعید به نظر میرسد که شورای امنیت با وضع تحریمهای اقتصادی بتواند به مقصود خود برسد. اقدام برای مهار کرهشمالی از چند چشمانداز فکری قابلتفسیر است: نخست، چشمانداز «جامعه جهانی». دبیرکل سازمان ملل تمایل دارد از این مفهوم جهت اقدامات انجامشده برای مهار هستهای کرهشمالی استفاده کند. «بان کی مون» بعد از صدور قطعنامه 2276 گفت: «تحریمهای تازه پیام مشخصی برای کرهشمالی دارد و نشان میدهد جامعه جهانی خواستار آن است که کرهشمالی به وظایف و تعهدات بینالمللی پایبند باشد». رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا بیشترین بهره را از این مفهوم میبرد. «باراک اوباما» بعد از وضع تحریمهای جدید علیه کرهشمالی در بیانیهای گفت: «امروز جامعه بینالمللی با یک صدای واحد یک پیام ساده برای کرهشمالی فرستاده است: پیونگیانگ باید از این برنامههای خطرناک دست بکشد و مسیر بهتری را برای مردم خود انتخاب کند». چشمانداز بعدی «سیاست بینالملل». این مفهوم کمترین کاربرد را در اظهارات دولتمردان دارد و شاید بتوان گفت این مفهوم هیچ کاربردی در گزارههای سیاستمداران ندارد. اما به نظر میرسد هر کنشی که در عرصه بینالمللی انجام میشود، از این چشمانداز قابلتفسیر است. جامعه جهانی رؤیاییترین مفهومی است که بر زبان دولتمردان جاری میشود. گویی انسانها به آرمان والای خود یعنی تشکیل دولت جهانی دست یافته و حاکمیتهای متعدد دولتها از میان رفته و ارزشها و اهداف مشترکی بر جهان حاکم شده است. در مفهوم جامعه بینالمللی بنا بر روایت «هدلی بول»، به دلیل وجود برخی ارزشهای مشترک در میان دولت-ملتهای حاکم، همکاری در وضعیت آنارشی ممکن میشود؛ یعنی در صورت فقدان یک حکومت مرکزی و دولت جهانی، قدرتهای بزرگ در مورد یک اقدام به اجماع نظر مطلق میرسند. اما اتخاذ موضع مشترک در قبال کرهشمالی و توافق برای مهار آن کشور از منظر سیاست بینالملل احتمالا دشوار به نظر میرسد. تفسیر درست آنچه در شبهجزیره کره حادث میشود، تنها از منظر سیاست بینالملل امکانپذیر است. از این چشمانداز در نهایت شاهد تقابل میان ایالات متحده آمریکا و متحد خود یعنی کرهجنوبی از یک سو و جمهوری خلق چین و متحد طبیعی خود یعنی روسیه از سوی دیگر خواهیم بود. کرهشمالی با کنشهای خلاف ساختار سیستم بینالمللی، منشأ اتحادها و ائتلافهای جدیدی در شرق آسیا خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.