|

سخن تازه جان می‌گیرد

پارسا شهری: «به یاد دورانی که همبستگی را می‌ستودیم...‌/‌ چه حیف! ساعت قدیمی بی‌گدار به آب زد/‌ آهسته زنگ زد و از این پس/ زنگی نمی‌زند» صدای «شاعر» اما در گوشِ زمان و زمانه‌اش زنگ خواهد زد. صدای م.ع. سپانلو و دیگرانی که در چند ماه اخیر از جهان زندگان رفتند، و چندی بعد از مرگ‌شان آثاری از آنها چاپ شد. جز سپانلو شاعران، نویسندگان و مترجمان دیگر هم بودند که کتاب‌هاشان بعد از آنها چاپ شد. امسال سالِ این رفتگان بود. نسلی که به‌گواه آثارشان، تا همیشه غیابی پررنگ خواهند داشت. محمدعلی سپانلو، ابوالحسن نجفی، قاسم هاشمی‌ن‍ژاد، حتی عمران صلاحی، بیژن الهی و محمد مختاری. از سپانلو دو کتاب درآمد، یکی «شاعران آزادی» در احوال شاعران آزادی‌خواه عصر مشروطه، ایرج‌میرزا، میرزاده عشقی، عارف‌قزوینی، فرخی‌یزدی، لاهوتی و ملک‌الشعرای بهار و در نشر بوتیمار. اهلِ ادبیات پیش‌تر شهر شعرِ چهار نفر از این شاعران را در کتابی با نام »چهار شاعر آزادی» می‌شناخت. و یک مجموعه‌شعر که آخرین شعرهای اوست: «بیمارستان کافکا». چند روزی بعد از مرگ هاشمی‌نژاد نیز کتابی با عنوان «بازخرید دیاران گمشده» در نشر بوتیمار منتشر شد، که مجموعه‌ای است از سه دفتر شعر او: «پری‌خوانی» (١٣٥٨)، «تکچهره در دو قاب» (١٣٥٩) و «گواهی عاشق اگر بپذیرند» (١٣٧٣). از محمد مختاری هم پس از سالیان دو کتاب در نشر بوتیمار بازنشر شد. یکی «زاده‌ی اضطراب جهان» که شامل صدوپنجاه شعر از دوازده شاعر اروپایی است. از چزاره پاوزه، پل سلان تا چسلاو میلوش، پیتر هوخل، جوزف برادسکی. «شاعرانی که نمونه‌هایی از شعرشان در این دفتر گرد آمده است. همه از نوآورانِ بنام سرزمین‌های خویش‌اند. در اروپا شهره‌اند و چهره‌های متشخصی در گونه‌هایی از شعر جهان‌اند. شعرشان به زبان‌های گوناگون ترجمه شده است. خودِ مختاری در مقدمه‌ای مفصل و انتقادی ابتدای کتاب از شاعرانی حرف به‌میان آورد، شاعرانِ بزرگ و بنام اروپا که ما خبری ازشان نداریم، شاید به این خاطر که ذائقه بازار تابِ ترجمه‌شان را نداشته است. این است محرومیت ما از شعر جهان. خود مختاری و شاعران دیگر همچون سپانلو کسانی بودند که آنتولوژی‌های مهم و ماندنی از ادبیات ایران و جهان برچین و چاپ کردند. «تمرین مدارا» نیز کتاب دیگر مختاری است، شامل بیست مقاله در بازخوانی فرهنگ مربوط به دهه هفتاد، دهه‌ای مهم که در آن مفهوم «فرهنگ» معنای تازه‌ای می‌گرفت. از ابوالحسن نجفی، که آثاری مهم برای نسل‌ها و سالیان به‌جا گذاشت نیز دو کتاب درباره عروض و شعر فارسی چاپ شد. یکی در روزهای آخر زندگی‌اش و یکی بعد از مرگ او و هر دو در نشر نیلوفر. «اختیارات شاعری»، که بسط مقاله‌ای است به همین نام. مقاله‌ای که ایده‌ای دوران‌ساز داشت و نشان می‌داد وزن‌های شعر فارسی یکسر با شعر عرب متفاوت است و ديگري درباره «طبقه‌بندي وزن‌هاي شعر فارسي». از عمران صلاحی، شاعر فقید هم مجموعه‌شعری بعد از او درآمد: «عطر بیدار زمین» مجموعه‌ای از غزل‌های او در نشر مروارید. سخن «شاعر» هنوز جان دارد. درست همان‌طور که هاشمی‌نژاد سرود: «سخن می‌میرد/ دمی که بر زبان آید/ چنین گویند/ من اما گویم/ تازه جان می‌گیرد/ بیش‌وکم آن دم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.