اسفار كاتبان - 1
روايت مترجم: فرزانه طاهری کارگزاران کتاب اگرچه کاهش تیراژ کتاب در جامعه ما مسئلهای است که نیاز به بررسی دارد اما بازار تعیینکننده تیراژ کتاب است و ناشران بازار را میسنجند و با معیارهای موجودِ بازار کتابهایشان را چاپ میکنند. بازار کتاب، امروز کوچکتر از قبل شده است اما برای ناشری که اصولی کار میکند تیراژهای اندک اشکالی ندارد، چون از هزینههای اضافه مثل انبارداری و غیره کاسته میشود و نسخههای چاپ اول که به فروش رفت چاپی دیگر از کتاب منتشر میشود. کتاب چیزی مقدس يا متفاوت نیست و مثل هر کالای دیگری، میزان عرضهاش بر اساس تقاضای بازار تعیین میشود. امروز تقاضا در بازار کتاب ما کاهش یافته اما این واقعیت ماجراست و من ناراحت نمیشوم اگر حتی تیراژ کتابم سیصد نسخه باشد. کتاب کالایی است که مثل هر کالای دیگری باید خریدارش را پیدا کند. در غرب هم خیلی از ناشران آثارشان را با تیراژهای کم منتشر میکنند و تمام کتابها تیراژ وسیع ندارند و اینکه میشنویم یک کتاب در اروپا یا آمریکا با تیراژی وسیع به چاپ رسیده مربوط به آثاری خاص است. در آنجا وقتی کتابی فروش نرود، بعد از مدتی با یکچندم قیمتش جلوی کتابفروشیها گذاشته میشود و به فروش میرود. امروز در برابر کاهش تیراژ کتاب، تعداد عناوین کتاب افزایش یافته و یکی از دلایل این اتفاق این است که آدمها فکر میکنند انتشار کتاب راه سادهای برای امرار معاش است و در نتیجه افراد زیادی به این دلیل وارد میدان نشر کتاب میشوند. تعداد عناوین کتاب را نمیتوان کنترل کرد و نقد هم وجود ندارد تا تاثیری در میزان کتابهای منتشرشده بگذارد. بااینحال اما واقعیت این است که جامعه ما به این تعداد ناشر نیاز ندارد اما بهسادگی نمیتوان جلوی کار آنها را گرفت. آنچه میتواند تعداد ناشران و تعداد عناوین منتشرشده کتاب را با نیازهای جامعه تطبیق دهد نقد و نقادی است. البته هنوز هم میتوان در میان ناشران موجود، کسانی را یافت که با تلاشهای خودشان و اهل قلم اعتباری به دست آوردهاند و باید سخت بکوشند تا این اعتبار را از دست ندهند. هنوز هم برخی اسمها و برخی ناشران فروششان تضمین شده است. در بلندمدت این حجم از عناوین کتاب نمیتواند ادامه داشته باشد و بهاصطلاح کالاهای غشدار عیان میشوند و انتشارشان محدود میشود. از تعداد ناشران موجود نیز با گذر زمان کاسته میشود و عدهای از این بازار بیرون میروند اما امروز مسئله این است که اخلاق حرفهای و اعتبار نشر برای بسیاری از ناشران کمتر از نفع مالی ارزش دارد. ناشری که از مترجم پول میگیرد تا کتابش را چاپ کند دیگر ناشر نیست بلکه کارگزار است. موضوع دیگر دغدغه کتابداشتن در میان آدمهاست. امروز برای عدهای کتابداشتن مثل مدرک تحصیلی شده و واقعا درک این موضوع دشوار است. مثلا در مورد ترجمه، عدهای این تصور را دارند که چون زبان بلدیم کتابی ترجمه میکنیم و به اطرافیانمان میفروشیم. در این وضعیت تنها میتوانیم امیدوار باشیم که اخلاق اهمیت بیشتری چه برای اهل قلم و چه برای ناشرین داشته باشد.
روايت نويسنده: رضا جولایی هیجان زودگذر جامعه ما روزبهروز علاقهاش به کتاب را از دست میدهد و من به دلیل اینکه در کار نشر کتاب هم هستم کموبیش با ناشران دیگر در ارتباطم و میدانم که بسیاری از ناشران ما در آستانه ورشکستگیاند و برخی از آنها ماههاست که حقوق پرسنل خود را پرداخت نکردهاند. اقداماتی مثل برگزاری دهروزه نمایشگاه کتاب و فعالیتهایی از این قبیل، هیجانهای زودگذری است که تمام میشود و برای تغییر وضعیت کتابخوانی در جامعهمان نیازمند اقدامات عمیقتر و پایهایتری هستیم. نمایشگاه کتاب میتواند در حکم التیامی کوتاهمدت برای کتابنخواندن جامعهمان باشد و بههیچوجه نمیتواند درمان قطعی این وضعیت باشد. کتابخوانکردن افراد جامعه نیازمند برنامهریزیهای بلندمدت و مفصل است از جمله آموزشهایی که باید از مدرسه و در دوره دبستان وجود داشته باشد. تاکنون پیشنهادهای مختلفی برای ایجاد علاقه به کتاب ارایه شده از جمله اینکه میتوان کلاسهایی تشویقی در مدرسه ترتیب داد تا کودکان از دبستان به مطالعه کتاب علاقهمند شوند. این برنامهها و پیشنهادات تاکنون عملی نشده و از سویی وضعیت اقتصادی و سیاسی و اجتماعی ما فرصتی برای مطالعه باقی نگذاشته و از تعداد افرادی که اهل مطالعه بودهاند کاسته شده که تأثیرش در تیراژهای کتاب دیده میشود. روشنترین و درعینحال بدترین نمونه عدم رغبت به کتابخواندن در میان دانشجویان دیده میشود. آنها تنها جزوهها یا بهاجبار کتابهایی را میخوانند که نمرهای بگیرند یا پایاننامهای بنویسند و فارغالتحصیل شوند. در جامعه ما هنوز هم که هنوز است کتابخواندن کاری تجملی و بیهوده به نظر میرسد و این تصور به ذهنیتی اجتماعی بدل شده است. امروز حتی میبینیم که در سطح جامعه از خوانندگان کتابهای عامهپسند یا ادبیات بهاصطلاح آشپزخانهای هم کاسته شده و تیراژ این دست کتابها نیز پایین آمده است. نهفقط تیراژ کتابها به طور کلی پایین آمده، بلکه فاصله میان چاپهای متعدد یک کتاب هم کم شده است. در هر جامعهای نسلهای جدید جای نسلهای قبلی را میگیرند اما تیراژ کتابهای آن جامعه باید در حد متوسط و معینی باقی بماند اما در اینجا اینطور نیست و در شرایط فعلی اهمیت کتاب کمتر از قبل شده است. کیفیت کتابهایی که منتشر میشوند نیز در بهوجودآمدن این مسئله نقش داشته است اما این دلیل اصلی افت تیراژ کتاب نیست. بهطورکلی امروز رغبت به خواندن در جامعه کم شده و اتفاقا میتوانیم این مسئله را در رفتار دانشجویان در نمایشگاه کتاب هم ببینیم. غالب دانشجویانی که به نمایشگاه کتاب میروند بهجز کتابهای درسی که مجبورند بخوانند کتاب دیگری نمیخرند و درصد بالایی از آنها تنها درصدد فروش بنهایی هستند که در اختیارشان قرار گرفته. به اینخاطر نمایشگاههای کتاب تبدیل به محلی برای نقدکردن بنهای کتاب شده و یکی از نقاط ضعف نمایشگاه هدررفتن همین بنهای خرید کتاب است. البته تمهیداتی برای جلوگیری از فروش بنها در نظر میگیرند اما معمولا راهحلی برای این موضوع نیستند. جامعه امروز ما و مشخصا دانشجویان ما ضرورتی برای کتابخواندن احساس نمیکنند چون مدرکشان را در همین دانشگاههای عجیبوغریب موجود میگیرند و تخصصی هم نیاز ندارند تا مجبور به مطالعه و رجوع به کتاب باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.