|

هنر: گدار، پره‌ور و کیارستمی

ازنفس‌افتاده

«ازنفس‌افتاده» عنوان فیلم‌نامه‌ای است از ژان لوک گدار که به‌‌تازگی با ترجمه ونداد الوندی‌پور در نشر نیلوفر منتشر شده است. گدار که چهره بی‌بدیل موج‌نو است، با فیلم «ازنفس‌افتاده» کل اصول حاکم بر سینمای کلاسیک را نقض کرد و انقلابی در سینمای فرانسه و جهان پدید آورد و به گفته خودش، این فیلم نقطه پایانی بود بر سینمای کلاسیک. طرح اولیه «ازنفس‌‌افتاده» از تروفو بود و نام او باعث شد تا تهیه‌کننده فیلم سرمایه لازم را برای ساختنش فراهم کند و گدار در آزادی کامل آن‌طور که می‌خواست فیلم را ساخت. این فیلم نه‌تنها تحسین منتقدین را به همراه داشت بلکه در گیشه نیز به موفقیت رسید و به‌نوعی به سمبل موج‌نو تبدیل شد. این کتاب ترجمه‌ای است از فیلم‌نامه یا به عبارت بهتر فیلمنوشت «ازنفس‌افتاده» چون همان‌طور که مترجم کتاب نیز نوشته، «ازنفس‌افتاده» فاقد فیلم‌نامه از‌پیش‌نوشته بوده است. کتاب بخش دیگری هم دارد که شامل مصاحبه‌ها و نقد و تحلیل‌هایی درباره این اثر است. «بچه‌های بهشت» عنوان فیلم‌نامه‌ای است از مارسل کارنه و ژاک پره‌ور که به تازگی با ترجمه غلامرضا صراف در نشر چترنگ منتشر شده است. این کتاب در قالب مجموعه‌ «جهان سینما»ی این نشر منتشر شده؛ مجموعه‌ای که بنا به توضیح دبیر آن، با هدف چاپ آثاری باکیفیت در تمام شاخه‌های سینما اعم از فیلم‌نامه، مباحث نظری، مباحث آموزشی، مصاحبه با کارگردانان، شناخت سینماگران و غیره شکل گرفته است. «بچه‌های بهشت» یکی از شاهکارهای زوج کارنه-پره‌ور است و به نوشته مترجم شاید مهم‌ترین آنها و ضمنا یکی از بهترین نمونه‌های رئالیسم شاعرانه در سینما نیز به‌شمار می‌رود. این روزها کتابی هم درباره عباس کیارستمی در نشر روزنه منتشر شده که «سینمای عباس کیارستمی» نام دارد و توسط روبرت صافاریان تألیف شده است. صافاریان در بخشی از مقدمه کتابش نوشته: «وقتی درباره فیلم‌سازی می‌نویسی که بیش از 40 سال فیلم ساخته است و عنوان کتاب، گویای آن است که از زاویه نگره مؤلف به موضوعات می‌نگری. فیلم‌ها در ارتباط با هم و به‌عنوان اجزای به‌هم پیوسته متنی واحد دیده می‌شوند. آن عباس کیارستمی که نان و کوچه را ساخت همان عباس کیارستمی است که مثل یک عاشق را ساخته است، همان آدم است و در عین‌حال آن آدم نیست. آن‌چه در کارش تداوم داشته باعث می‌شود کیارستمی نان و کوچه را در شیرین یا ده یا مثل یک عاشق نیز بازبشناسیم و آن‌چه عوض شده است و چه‌بسا صدوهشتاد درجه، هم به سن مربوط است، هم به انباشت تجربه مشخص فیلم‌سازی، هم به شرایط بیرونی و تصادف‌هایی که او را برده‌اند به جاهایی که شاید نمی‌خواسته و هم تصمیمات آگاهانه‌ای که فیلم‌ساز گرفته برای ادامه مسیر. این مسیر پرپیچ‌وخم واقعیتی است که می‌توان نامش را تکامل و پختگی گذاشت، آن را سقوط و انحطاط نام داد، یا صرفا، فارغ از ارزش‌گذاری، دگرگونی‌اش خواند». در روزهای برگزاری نمایشگاه، کتابی هم با عنوان «زیر پوست قصه‌ها» نوشته سعید عقیقی در نشر روزنه منتشر شد که در آن به بررسی سینمای رخشان بنی‌اعتماد پرداخته شده است. از کتاب‌‌های مهمی که در این مدت در حوزه موسیقی منتشر شده، می‌توان به «تحلیل ردیف» بر اساس نت‌نویسی ردیف میرزاعبدالله ، نوشته داریوش طلایی اشاره کرد که مدتی است در نشر نی به چاپ رسیده است. این کتاب، به بررسی و توصیف گونه‌های مختلف انگاره‌ها و جملات موسیقی کلاسیک ایرانی، خصائل ذاتی‌شان و نحوه به‌کارگیری، گسترش و دگردیسی آن‌ها در قالب گوشه‌ها، مقام‌ها (شاه‌گوشه‌ها)، آوازها و دستگاه‌ها می‌پردازد. این کتاب درواقع بخشی اساسی از پژوهشی است که داریوش طلایی طی سال‌ها انجام داده و خود او هدف آن را، شناختن و شناساندن طبیعت واقعی موسیقی ایرانی دانسته است. طبق توضیح پیشگفتار، اولین محصول این پژوهش درباره ساختار مُدال و آوازها و دستگاه‌ها بود که در کتابی با نام «نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی» در سال ١٣٧١ به چاپ رسید. سپس در کتاب «ردیف میرزاعبدالله: نت‌نویسی آموزشی و تحلیلی»، او کوشیده بود تا ملودی‌‌های مدل و الگوهای ملودیک را که در نظم ردیف دستگاهی، روی ساختار مُدال جای می‌گیرند معرفی کند. «تیغ و تار و پود» که گفتگویی است میان لیلی گلستان و ندا رضوی‌پور، درباره نمایشگاهی که در گالری طراحان آزاد برگزار شده بود، نیز در آستانه نمایشگاه کتاب توسط نشر ثالث منتشر شد. همچنین بعد از سال‌ها پژوهش جواد مجابی درباره تاریخ نقاشی مدرن در کتابی با عنوان «نود سال نوآوری هنر معاصر» در روزهای نمایشگاه کتاب به چاپ رسید. مدتی پیش کتابی با عنوان «نظریه هنر معاصر» از آن ککلن با ترجمه بهروز عوض‌پور در نشر نگاه به‌چاپ رسید. در این کتاب هم به توضیح مفهوم هنر مدرن پرداخته شده و هم مروری بر سیر شکل‌گیری و تطور هنر مدرن شده است. این کتاب در سال ١٩٩٢ منتشر شده و همان‌طور که مترجم کتاب نیز در مقدمه کوتاهش اشاره کرده، در طول سال‌هایی که از انتشار این کتاب گذشته تحولات جدیدی در عرصه هنر رخ داده که جایشان در این کتاب خالی است اما بااین‌حال به‌اعتقاد او این اثر برای جامعه ما کهنه یا تکراری نیست. «نظریه هنر معاصر» در دو فصل کلی با این عناوین نوشته شده: «آئین‌واره‌های هنر» و «هنر معاصر» (هنرمندان و مکاتب هنری). مدتی پیش کتابی نیز با عنوان «شهرها و سینما» نوشته باربارا منل با ترجمه مشترک نوید پورمحمدرضا و نیما عیسی‌پور در نشر بیدگل منتشر شد. در این کتاب به بررسی مساله بازنمایی شهرها در سینما پرداخته شده و نویسنده کوشیده با رجوع به آراء نظریه‌پردازان شهری، فیلم‌ها و تصاویرشان را در پیوند با تحولات و پیچیدگی‌های شهر معاصر بازخوانی کند. از کتاب‌های دیگری که این روزها در حوزه‌های مربوط به هنر منتشر شده‌اند می‌توان به این آثار اشاره کرد: «عکاسی چیست؟» جیمز الیکنز با ترجمه گلناز سرکارفروشی در نشر چشمه، «هنر همچون درمان» آلن دوباتن و جان آرمسترانگ با ترجمه مهرناز مصباح در نشر چشمه و «فرهنگ زیبایی‌شناسی» اران گوتر با ترجمه محمدرضا ابوالقاسمی که قرار است در نشر ماهی منتشر شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.