|

واپسین شعرهای سپانلو

در آستانه نخستین سالمرگ محمدعلی سپانلو، شاعر معاصر آخرین شعرهای او منتشر شد. «بیمارستان کافکا» عنوان این دفتر شعر است، با یک شعر بلند در چند ‌اپیزود و حدود بیست شعر مستقل. تمام شعرها را خودِ سپانلو انتخاب کرده بود، اما به ویرایش کتاب که رسید، بیماری کار را برای شاعر سخت کرد. مهدی اخوت، رفیق سالیانِ سپانلو در گفت‌وگویی با «شرق» از انتشار این کتاب و روند انتخاب، گردآوری و طبع آن گفت. «بیمارستان کافکا، شعرهای اخیر سپانلو است، همین چند سال اخیر، شاید مربوط به سالِ نودوسه و نودوچهار. شعرها را خودش انتخاب و ادیت نهایی کرد. برخی نوشته‌ها و ادیت‌های آخرش ناخوانا بود. دوران اوجِ بیماری‌اش بود، به زحمت کلمات را می‌نوشت. برای همین برخی از کلمات ناخوانا بود. جز این، همه چیز را خودش تعیین کرده بود. با نشر حرف زده بود، کارهای صفحه‌بندی کتاب را کرده بود، از سطرهای شعر و فاصله‌ها و حروفچینی تا عنوانِ کتاب. اسم کتاب را خودش گذاشته بود. حال‌وهوای شعرها هم از همین اسم کتاب برمی‌آید». مهدی اخوت که در تمام دوران بیماری سپانلو، در چند سال اخیر همراه او بود، بخش‌های ناخوانای شعرها را می‌خواند و طبق خواست سپانلو کتاب را برای چاپ به ناشر می‌سپارد. اخوت می‌گوید همه چیز ار همان نامِ دفتر شعر معلوم می‌شود. شعرهای این دفتر حرف‌های کافکایی است، سپانلو در این شعرها از مسخ می‌گوید. این مجموعه شعر بلندی دارد با همان عنوان کتاب: بیمارستان کافکا. به اعتقاد مهدی اخوت فضای شعرهای این دفتر با آثار دیگر سپانلو متفاوت است، بااینکه جهانِ فکری سپانلو را نیز در خود جای می‌دهد. اخوت از فضای کافکایی حاکم بر شعرها می‌گوید و از اینکه شعرهای این دفتر به‌سیاق شعرهای گذشته سپانلو، چندان روایی نیست. در نظر او این فضا از حسِ سپانلو در بیمارستان و نسبت‌اش با بیماری نشأت می‌گیرد. درباره زبانِ شعرهای این دفتر نیز اخوت معتقد است زبانِ همیشگی سپانلو هست اما پیچیده‌تر. «نسبت به دیگر شعرهای سپانلو، بیمارستان کافکا، زبان مدرن‌تری دارد شاید». سپانلو گویا بیشتر این شعرها را در ایام بیماری و بستری‌بودن در بیمارستان نوشته. از این‌رو فضای حاکم بر شعرها به‌نوعی از درد، مرگ، و تمام‌شدن می‌گوید. از «ساعت قدیمی که دیگر زنگی نمی‌زند» و البته سپانلوی آگاه به وضعیت روزگار خود، در همین شعر کوتاهِ تازه‌اش «دانشجوی قدیمی»، از مرگ رؤیاها و همبستگی‌ها می‌نویسد. اخوت جز شعرهایی که خودِ شاعر انتخاب کرده و در این دفتر گرد آورده، شعر دیگری را نیز به «بیمارستان کافکا» افزوده است. شعری در آخرِ کتاب، که خود داستان دیگر دارد. اخوت داستان این شعر را چنین تعریف می‌کند: «سپانلو شعری در پاریس سروده بود، شعر دست دوستی آنجا مانده بود. خبر که شدم خواستم تا شعر را بفرستند و آن را گذاشتم آخر کتاب.» اسمِ این شعر «یوم‌الحساب» است. شعری که به‌قول اخوت پایان خوبی است برای آخرین شعرهای سپانلو.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.