به یاد آن معلم عزیز
خندههای آقای دوایی
التفات شکریآذر: اواخر دهه 1360 به چکسلواکی رفته بودم برای شرکت در جشنواره کارلوویواری به قصد انتخاب و خرید فیلم برای نمایش در ایران. هنگام بازگشت شبی در پراگ میهمان نویسنده و منتقد بزرگ، آقای پرویز دوایی، بودم. در حین صحبتهای گوناگون پرسید: چهجوری با سینما آشنا و بهطور جدی به آن علاقهمند شدی؟ برایش شرح دادم که داستان از اواسط دهه 1340 شروع شد... . در دبیرستان تختطاووس، واقع در حشمتیه تحصیل میکردم. چند رفیق بودیم که از هر فرصتی برای فرار از مدرسه و رفتن به سینما استفاده میکردیم. بهخصوص زنگ درسهایی مثل زبان انگلیسی. آن سالها نمره قبولی گرفتن از زبان انگلیسی برایمان رؤیایی بود که هیچوقت محقق نمیشد، بنابراین زبان انگلیسی را بهاصطلاح «تکماده» میکردیم. دبیر زبانمان مردی جنتلمن، خوشبرخورد و بسیار مؤدب بود. از همان ماههای اول سال تحصیلی سر کلاس بالای سر ما که همه معلمها را عاصی کرده بودیم میآمد و بهنوعی سر صحبت را باز میکرد. ما چندنفر معروف بودیم به عموهای کلاس. ثلث اول امتحان زبان همگی صفر گرفتیم و آقای دیندوست ما را در دفتر خواست. قبل از ورود به دفتر به هر چیز فکر میکردیم بهجز اتفاق بزرگی که قرار بود برای ما رخ دهد. شروع کرد با ما حرفزدن که «خب زبان را تکماده میکنید، درسهای دیگر را چه؟ بهخاطر غیبت زیاد و نمرههای پایین بهزودی شما را از مدرسه اخراج میکنند. از ناظم و مدیر شنیدهام که شماها هفتهای چندروز بعدازظهر از مدرسه جیم میشوید و به سینما میروید». خندیدیم و سرمان را پایین انداختیم. او ادامه داد: «به کدام سینماها میروید؟ چه فیلمهایی میبینید؟» از این سؤال حیرت کرده بودیم! ادامه داد: «من میتوانم فیلمهای خوبی را که گاهی روی پرده میآید به شما معرفی کنم که لااقل این فیلمها را ببینید». با ناباوری و اشتیاق به حرفهایش گوش میدادیم. از همینجا بین ما چندنفر و آقای دیندوست دیالوگ و دوستی برقرار شد. ثلث دوم در عین ناباوری همه به آن آرزوی دیرینهمان رسیدیم و نمره قبولی گرفتیم. در چندماه آقای دیندوست نهتنها دبیر زبان بلکه محرم راز ما و مانند یک دوست و برادر بزرگتر، راهنمای ما شده بود. در مورد موسیقی از ما میپرسید. موسیقی چیست؟ چه نوع موسیقیای گوش میدهید؟ آرامآرام ما را با موسیقی کلاسیک آشنا کرد. اسم بتهوون، شوپن و موتزارت را برای اولینبار بود که میشنیدیم. ما را با موسیقی سنتی و اصیل ایرانی آشنا کرد. یکی از همان روزها برای گوشدادن به موسیقی کلاسیک ما را به خانهاش دعوت کرد و برای اولینبار سمفونی گوش دادیم و قصه سمفونیها را یکبهیک برای ما میگفت. چشم، گوش و ذهن ما را برای دیدن، شنیدن و نهایتا فهم صحیح آماده میکرد. برای شناخت بتهوون داستان زندگی او را به روایت رومن رولان به ما آموخت و قدمبهقدم ما را وارد دنیایی جدید از درک صحیح رمان و داستان کرد. به ما کتابهای سینمایی میداد و برای اولینبار نوشتههای پرویز دوایی و دیگر منتقدان وقت را جهت مطالعه در اختیار ما میگذاشت. اولین کتابی که در مورد سینما به من داد، کتابی به قلم پرویز دوایی بود. ما را تشویق کرد که برای دیدن فیلمهای خوب، صبحهای جمعه به سینما بولوار برویم، برای تماشای فیلمهایی که احمد جورقانیان در آنجا نمایش میداد. آهستهآهسته با سینمای خوب جهان آشنا شدیم. برای مطالعه ما را به خواندن داستایفسکی و چخوف دعوت کرد. آنقدر علاقهمند شده بودیم که نمیفهمیدیم چقدر تغییر کردهایم. دیندوست باعث شد خود را بازیابیم. در مدرسه، دیگر دانشآموزان ما را به نام عموها نمیشناختند. نگاه ما به دنیا تغییر کرده بود و همینطور نگاه دنیا به ما. در اواخر آن سال تحصیلی بالاترین نمرهها برای ما چندنفری بود که دیگر به هر سینمایی نمیرفتیم و هر فیلمی را نمیدیدیم و بهدنبال آموختن جدی سینما، تئاتر و موسیقی بودیم. آقای دیندوست در کمتر از یکسال دنیای من را تغییر داد و این تغییر سبب شد تا رشته هنر را دنبال کرده و بعدها در هند به تحصیل این رشته بپردازم. اولین فیلمهایی که او برای ما تشریح میکرد فیلمهای هندی - بنگالی بودند و از همان زمان بین من و سینمای هند رابطهای برقرار شد که تا امروز ادامه دارد. ... آقای دوایی داشت میخندید. بسیار خوشحال بودند. علت خندههایش را که جویا شدم، گفت: دیندوست رفیق قدیمی من است. زمانی که در وزارت دارایی بودم مرتب پیش من میآمد و درباره سینما با هم حرف میزدیم. من هم گفتم که فعالیت 37سالهام در عرصه تلویزیون و سینما را مدیون آموزشهای آن معلم بزرگوار میدانم. یادش گرامی باد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.