القاعده، 5 سال بعد از مرگ «بنلادن»
«اسامه بنلادن»، رهبر شبکه تروریستی القاعده، دشمن شماره یک آمریکا و نماد تروریسم جهانی بود. بنلادن کشته شد و «داعش» فعالیت خود را آغاز کرد. القاعده درحالحاضر چه نیروهایی را در اختیار دارد و تا چه حد تواناست؟ به گزارش دویچهوله، گروه «انصار الاسلام» یکی از گروههای وابسته به شبکه تروریستی القاعده در بنگلادش، در روزهای پایانی ماه آوریل سال جاری میلادی مسئولیت کشتار فجیع دو فعال دگرباش این کشور «منان» و «تونوی» را برعهده گرفت. این اقدامات تروریستهای گروه انصارالاسلام، یکی از گروههای وابسته به شبکه تروریستی القاعده در بنگلادش، نشاندهنده این واقعیت است که القاعده، که روزی زیر فرمان مستقیم اسامه بنلادن بود، باوجود فعالیتهای وسیع جریان تروریستی داعش هنوز فعال است و همچنان به خونریزی ادامه میدهد. فرازوفرود القاعده اسامه بنلادن از همان شروع فعالیت شبکه تروریستی القاعده، رهبری آن را برعهده داشت. او کسی بود که نام القاعده را تعیین و مخارج مبارزه اعضا را در افغانستان تأمین کرد. چهره او برای نخستینبار در سال ۱۹۸۰ در مبارزه مجاهدان افغان با نیروهای اتحاد جماهیر شوروی سابق مشهور شد. در آن زمان اعراب به کمک برادران همدینشان به افغانستان میآمدند تا علیه «کافران غاصب» بجنگند. این اتحاد دینی میان جهادگرایان بعدها در سال ۱۹۹۷ توسط اسامه بنلادن و «ایمن الظواهری»، مرد شماره دو جهادگرایان، به تشکیل شبکه تروریستی القاعده انجامید و جهان را مدتها در ترس فرو برد. القاعده بهتدریج ساماندهی بیشتری یافت. اسامه بنلادن، رهبر پیشین القاعده، چهارسال پس از تشکیل این سازمان قدرت خود را به جهانیان نشان داد. رخداد تروریستی 11 سپتامبر سال ۲۰۰۱ میلادی در آمریکا، دردآورترین حادثه تروریستی برای این کشور به حساب میآید. انتقام آمریکا از تروریستها آغاز شد و این کشور در همان سال ۲۰۰۱ میلادی نیروهایش را به سوی افغانستان گسیل كرد و به القاعده اعلام جنگ داد. بنلادن و نیروهایش به بخشهای شمالی پاکستان عقبنشینی کردند. اختلافات در رهبری القاعده پس از حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳ میلادی به عراق، «القاعده در عراق» فعالیت خود را در این کشور آغاز کرد. «ابو مصعب الزرقاوی» که سالها در افغانستان جنگیده بود، به کمک یارانش، رهبری شاخه عراق القاعده را به دست گرفت. اسامه بنلادن، رهبر پیشین القاعده، که در ابتدا با فعالیتهای شاخه عراق القاعده موافق بود، پس از چندی به همراه بسیاری از سنیمذهبان این کشور از سیاست خشونتطلبانه ابومصعب الزرقاوی علیه شیعیان عراق فاصله گرفت. دلیل این امر نیز مشخص بود، زیرا بنلادن مبارزه با غرب و آمریکا را سرلوحه برنامههای خود قرار داده بود، اما ابومصعب الزرقاوی از رهبرانی بود که نفرت از شیعیان و مبارزه با آنان را هدف خود میدانست. «گیدو اشتاینبرگ»، کارشناس امور تروریسم، دراینباره میگوید: «بنلادن و ایمن الظواهری بارها علیه این سیاست موضعگیری کردند». ایمن الظواهری در سال ۲۰۰۵ میلادی نامهای به ابومصعب الزرقاوی نوشت و در این نامه کوشید زرقاوی را به تغییر مواضع خود تشویق کند. اشتاینبرگ نتیجه میگیرد: «این نامه هیچ تأثیری نداشت و همین امر نشاندهنده این واقعیت است که القاعده در عراق بهطور کامل مستقل عمل میکرد». و بهاینترتیب بود که القاعده در عراق از مرکزیت خود جدا شد. در سال ۲۰۰۶ میلادی ابومصعب الزرقاوی در پی حمله آمریکا کشته شد. القاعده عراق گرچه با کشتهشدن الزرقاوی ضعیف شد، اما به فعالیتهایش ادامه داد. از همین گروه تروریستی بود که بعدها جریان تروریستی «داعش» سر برآورد؛ سازمانی که از القاعده فاصله گرفت و دشمنی عمیقی با این سازمان پیدا کرد. در دوم می سال ۲۰۱۱ در پی حمله نیروهای آمریکا به مخفیگاه بنلادن در پاکستان، رهبر القاعده کشته شد. «ایمن الظواهری»، جانشین بنلادن، در سالهای پس از مرگ او نتوانست جهادگرایان جوانان را مانند بنلادن شیفته خود کند. جبهه افراطی «النصره» که با شبکه تروریستی القاعده همپیمان است، نیز در سوریه چندان قوی نیست. گیدو اشتاینبرگ بر این باور است كه گروه النصره در سوریه «با دیگر گروههای مخالف همکاری میکند و وظیفه اصلی خود را حمایت از مردم منطقه تعیین کرده است». اشتاینبرگ میگوید: «سیاست القاعده در این مرحله سیاستی مصلحتگرایانه برای رسیدن به هدف است؛ سیاستی در مقابل سیاستی سلفیگرایانه». در چنین شرایطی دشمنی میان القاعده و داعش افزایش یافته و القاعده به این نتیجه رسیده که این گروه تروریستی باید از میان برود و همین سیاست راهبردی القاعده است که سبب شده این سازمان بهشدت خطرناک شود و قدرت ماندن یابد. اکنون القاعده هرجای دنیا که فعالیت میکند با مردم درمیآمیزد. البته گرچه دیگر از سلسله مراتب سازمانی آن خبری نیست، اما اعضای این گروهها از رهبران محلی خود فرمان میگیرند. گروههای وفادار به القاعده مرکزی هنوز هم در سوریه، شمال آفریقا یا بنگلادش علیه تأثیرات غرب میجنگند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.