عجیبترین پز روشنفکری
حسین هاشمپور
کتابی زیر بغل و یک عینک با فریم کائوچویی، تیپ غالب روشنفکری در روزگارانی بود که کافهها معنایی بیشتر از بوی سیگار و قهوه داشت و درِ خانه کسانی مانند گلستان، گلشیری، براهنی و... به روی اهالی هنر و مباحثه باز بود. آن روزگاران ارجاعدادن هر دو، سه جمله گفتار به گلگفتههای یک بزرگ یا کتابهایی که تازگی خوانده شده، دیگر نمادهای روشنفکری بود؛ کتابخانه سیاربودن حُسن بود، ارج و قربی داشت، کسی که سارتر، کافکا، ماکسیم گورگی خوانده بود، فروید میشناخت و ابیات حافظ، سعدی، لورکا و تیاس الیوت را اشارت میداد، عزت میدید؛ دستکم لقب خرخون نمیشنید... . اما امروز که هرکس برای خود علامهای است، دیزاین و زیباییشناسی مختص خود را دارد و نمیتوان تیپیکالی برای روشنفکری ترسیم کرد، واژگان روشنفکری هم تغییر بنیادین و غمگنانهای یافته است: «مدتهاست کتاب نخوندهام، دیگه روزنامه نمیخونم، نخوندم اما یه چیزی توی تلگرام دیدم...». این جملات اغراق نیست، یک واقعیت اجتماعی است؛ با دو تفاوت، از همانجور زخمهایی است که صادق هدایت نوشت: «در زندگی زخمهایی هست که مثل خوره در انزوا روح را آهسته میخورد و میتراشد. این دردها را نمیشود به کسی اظهار کرد، چون عموما عادت دارند این دردهای باورنکردنی را جزء اتفاقات و پیشامدهای نادر و عجیب بشمارند». دو تفاوت اینجاست که اشتیاق به نخواندن و ندانستن، نهفقط در انزوا، بلکه میانه انبوه مردم، سوهان روح است و دیگر اینکه بایدوباید این درد را به همه کسان اظهار کرد؛ این درد همگانی است که آبرو از نسل و دوره حیاتمان میبرد. در آستانه نمایشگاه کتاب، سال تحویل کتاب، بیاییم برای حال خودمان، برای چهرهای که از خود تراشیدهایم، حَوّل حالَنا بخوانیم. اینجوری که میرویم، همهمان با هم، قایقی را سوراخ میکنیم که در آن نشستهایم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.