نمیخواهد راست بنویسید؛ دروغ نگویید
«یکی از اصول پسندیده در فلسفه این است که نباید در برابر واقعیت موجودی که نمیتوان از آن اجتناب کرد، گریه سر داد. در فرانسه مسئله بر سر شناخت نحوه حفظ آزادی مطبوعات نیست، بلکه مسئله بر سر نحوه آزادماندن یک روزنامهنگار در برابر حذف این آزادیهاست. این مشکلی است که دیگر به جمع برنمیگردد، بلکه به فرد مربوط میشود». «آلبر کامو» در مقالهای در سال 1939 که منتشر نشد، جوهر هنر روزنامهنگاری را با این جمله به تصویر کشید و شرایط حرفهای و اخلاقی را که یک روزنامهنگار باید بدانها پایبند بماند، نشان داد و یادآور شد در هر زمانی و مکانی وقتی ارزشهای حرفهای فروپاشیده باشد، این خود روزنامهنگار است که باید از آنها صیانت کند. همواره شرایطی که یک روزنامهنگار با آن مواجه است، تغییر پیدا میکند. اما ویژگیهای اخلاقی در کار روزنامهنگاری ثابت و لایتغیر است. همین مسئله موجب شد تا مقاله کامو نتواند چاپ شود. چون قرار بود این مقاله در 25 نوامبر سال 1939 در روزنامه الجزایری «عصر جمهوری» چاپ شود. سردبیر آن، روزگاری آلبر کامو، نویسنده و فیلسوف برنده جایزه نوبل ادبیات در سال 1957، بود. مقاله را این اواخر روزنامه فرانسوی «لوموند » پیدا و منتشر کرد. این مطلب از آن جهت اهمیت دارد که گویی برای همه زمانها و مکانها نوشته شده است. چالشهای امروز جهان عرب پس از تجربه سرنگونی رژیمهای سرکوبگر عرب در جریان انقلابهای موسوم به بهارعربی، شرایطی را به وجود آورد که آزادی رسانهها را با چالشهای جدیدتری مواجه کرد. به طوری که اینروزها علاوه بر تهدید آزادی بیان و جرایم دیگری که به روزنامهنگاران نسبت داده میشود، مسئله «چگونه از حرفه خود میشود حراست کرد» به مسئلهای اصلی در جهان ما تبدیل شده است. کامو دراینباره است که میگوید: «بهطور قطع هر چیزی را میتوان از بین برد. جنگ خودش یک پدیده بشری است که میتوان از آن پرهیز کرد یا در هر لحظه با ابزارهایی جلو آن را گرفت. جنگ برای خود دلایلی بدیهی دارد. شناخت همین واقعیت روشن باعث اجتناب از نفرتپراکنی کورکورانه و ناامیدی نسبت به امور میشود. یک روزنامهنگار آزاد در سال 1939 که از هرچه درست میدانست، دفاع میکرد و آثار او در روند تحولات اثر داشت، از انتشار هر چیزی که موجب نفرتپراکنی میشد یا یأس را در مردم دامن میزد بهشدت پرهیز میکرد. او برای همینها بود که مبارزه میکرد. کامو در مقاله خود بر این نکته تأکید میکند یک روزنامهنگار باید در میان سیلی از اطلاعات گمراهکننده و تحولات سیاسی پیچیدهای که او را احاطه کرده است، شفاف و پاک باشد. او میگوید: «باید در برابر گمراهیها ایستاد. همه مشکلات جهانی نیز قادر نیست یک اندیشه پاک را در گنداب فرو برد. فقط کافی است ابزارهای اطلاعرسانی را بشناسیم و بدانیم چگونه از آنها باید استفاده کنیم و این همان چیزی است که یک روزنامهنگار باید به دنبالش باشد. اگر او نتواند همه آنچه را که میداند بنویسد، دستکم خواهد توانست آن چیزی را که باور ندارد یا اشتباه میداند، ننویسد. به این دلیل، روزنامهنگاری آزاد براساس نه آن چیزی که گفته شده بلکه براساس آن چیزی که گفته نشده، بنا میشود». به نظر کامو اگر روزنامهنگاران بتوانند این اصل را حفظ کنند، خواهند توانست راه را بر آزادی واقعی هموار کنند. بنابراین روزنامهنگاران مستقلی که سعی میکنند منابع خبرشان را بگویند، به خوانندگان کمک میکنند تا آنها را مورد ارزیابی قرار دهند. آنها در آثارشان از دشنام و حیلهگری و ارائه تحلیلهای یکجانبه پرهیز میکنند و به همین شیوه در حد توان به حقیقت انسانی یاری میرسانند. اگر روزنامهها به همینها بسنده کنند حتی به صورتی نسبی، دستکم خواهند توانست بزرگترین کار ممکن در جهان را که خدمتنکردن به دروغ است، انجام دهند. مسئله دیگری که کامو در مقاله خود بدان اشاره میکند، این است که طنز و تمسخر سلاح یک روزنامهنگار در برابر ستمگران است. این طنز است که رد میکند. با طنز است که نهتنها میتوان آنچه را غلط است، بلکه آنچه را که صحیح است، نشان داد. این روزنامهنگار آزاد سال 1939، در حماقت سرکوبگران تردید ندارد، اما نسبت به خود انسان بدبین است زیرا یک حقیقت علنی با لحنی دگماتیک به احتمال 9 از 10 حذف خواهد شد اما همان حقیقت اگر با لطف و لحن دیگری بیان شود، به احتمال 5 از 10 حذف نخواهد شد. آزادی و حقیقت دو عاشق مطلوب هستند و برای همین دلبستگان هر دو بسیار اندک هستند. باوجود همه موانعی که بر سر راه آزادی بیان وجود دارد، باید گفت آنها قادر به شکست اندیشه نیستند زیرا تهدیدها و موانع نتیجه معکوس میدهد. البته باید اعتراف کرد موانعی هم هست که موجب تقویت اراده میشود. کامو مقاله خود را با این نکته پایان میدهد: «حتی در درون بندگی و عبودیت نیز قواعدی برای حفظ آزادی وجود دارد. بعضی از ما اینطور میپرسند بعد از این چه؟ ما باید درنگ کنیم. اگر فرانسوی در محیط خودش آنچه را درست میداند، حفظ کند و اگر بتواند از جایگاه خودش محافظ آزادی و مدافع نیکی و معرفت باشد، در آن صورت ما به معنای عمیق کلمه، این جنگ را بردهایم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.