واقعیتهایی درباره ایست قلبی
عمر طولانی با ورزش
سعیده پوررضا
میگویند «وینستون چرچیل»، صدراعظم اسبق انگلیس، گفته بود: «ورزش مساوی است با مرگ». «چرچیل» با داشتن چنین عقیدهای 91 سال عمر کرد، ولی سالها به فشارخون بالا مبتلا بود و یکبار به سکته قلبی و دو بار هم به سکته مغزی دچار شد. اما باید تأکید کرد واقعیت خلاف این گفته است. فعالیت بدنی و ورزش به شکل درست، از قلب محافظت میکند، احتمال بیمارشدن را کاهش میدهد و باعث عمر طولانیتر میشود، به شرط آنکه چند قانون ساده ولی مهم را رعایت کنیم. کارشناسان قلب توصیه میکنند پنج بار در هفته یا دستکم، سه بار در هفته، حداقل 30 دقیقه به ورزشهای استقامتی (مانند پیادهروی، دوی آهسته، دوچرخهسواری، اسکی، شنا، فوتبال و تنیس) بپردازیم. این مطلوبترین روش حفاظت از قلب و بهترین راه پیشگیری از بیماری گرفتگی عروق کرونر قلب است که هر سال علت اصلی ایست قلبی و مرگ ناگهانی صد هزار نفر است. افرادی که به طور منظم ورزش میکنند، خطر ابتلا به حملات قلبی و بیماریهای قلبی خود را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهند. مرگ ناگهانی قلبی، اغلب در نتیجه بیماریهای قلبی است که بهموقع تشخیص داده نشدهاند. اگر به علائم بیماری در زمان مناسب توجه کنیم و آزمایشهای تشخیصی و درمانی لازم را بهسرعت انجام دهیم، این حالت معمولا قابل پیشگیری است. ایست قلبی یعنی چه؟ ایست ناگهانی قلبی به مرگهایی گفته میشود که به صورت غیرقابل انتظار حدودا در یک ساعت از شروع علائم قلبی رخ میدهد. دلیل ایست قلبی در 80 تا 90 درصد از موارد، فیبریلاسیون بطنی است که تپش سریع قلب بین 150 تا 300 ضربه در دقیقه است و در عرض چند ثانیه تا چند دقیقه تبدیل به ضربانی کاملا بینظم میشود. این حالت، موجب انقباض عضلات قلب نمیشود و فقط یک تپش و تکان سطحی قلب را باعث میشود که خونی به اندامهای بدن نمیرساند. دستگاه گردش خون و کارکرد آن را درهم میریزد و مغز به اندازه کافی خون غنی از اکسیژن نمیگیرد و در مدتزمان بسیار کوتاه فرد هوشیاری خود را از دست میدهد و در صورتی که مقابله و درمان لازم بهسرعت انجام نشود، مغز دیگر فعالیت نمیکند و مرگ سریعی روی میدهد. ایست ناگهانی قلب ایست ناگهانی قلب هنگام ورزش بسیار نادر است و بسته به سن، جنس و شدت ورزش، برای دو تا سه نفر از هر صدهزار نفر اتفاق میافتد. این ریسک بالا از مرز 35سالگی افزایش مییابد. سه عامل، خطر ایست قلبی را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهند: - جنسیت: در مردان، ایست ناگهانی قلبی هنگام ورزش به طور قابلتوجهی بیشتر از زنان است. ریسک ایست ناگهانی قلبی در مردان پنج تا 15 برابر زنان است. - سن: خطر مرگ ناگهانی به طور قابلتوجهی با سن افزایش مییابد. افراد بالای 60 سال، پنج برابر جوانان در خطر هستند. - شدت فعالیت ورزشی: وقوع مرگ ناگهانی به شدت فعالیتهای ورزشی ربط دارد. بدن انسان ورزشنکرده و غیرآماده، در خطر بیشتری است تا بدن آماده یک ورزشکار. شناسایی خطر انجام آزمایشهای پزشکی، بهترین روش برای پیشگیری از ایست قلبی است. برای مثال آلمان از سال 1999 بهمنظور تشخیص بهموقع خطر در ورزشکاران، برنامههای دورهای تشخیصی-طبی خاصی را برای هر گروه ورزشی در نظر گرفته که اجباری است. برای مثال برای فوتبالیستهای بوندسلیگای یک و دو، انجام آزمایشهای سالیانه قلب، اجباری است. بررسی کامل قلب شامل نوار قلب، اکوی قلب، تست ورزش و آزمایش خون ازجمله این آزمایشهای غربالگری است. دلایل اصلی ایست قلبی دلیل ایست ناگهانی قلبی در ورزشکاران بهظاهر سالم معمولا یک بیماری تشخیص داده نشده است. در ورزشکاران جوان، بیماریهای مادرزادی عضله قلب مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، باعث حدود 30 درصد از موارد مرگ در هنگام ورزش است. در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، دیواره عضلانی بطن چپ و دیواره بینبطنی به شکل نامتقارن، ضخیم میشود که به کوچکشدن حفره بطن و انسداد مسیر خروجی آن به سمت آئورت منجر میشود. موارد دیگر مانند ناهنجاریهای عروق کرونر (حدود 15 درصد) و بیماریهای التهابی قلب (در حدود پنج درصد) نیز از شایعترین موارد است. همچنین برخورد یک جسم سخت به قفسه سینه (برای مثال برخورد توپ) ممکن است به آریتمیهای خطرناک و مرگ ناگهانی قلبی (حدود 20 درصد) منجر شود. برای ورزشکاران بالای 35 سال مرگ ناگهانی قلبی بیش از همه به دلیل بیماری تنگی عروق کرونر قلب اتفاق میافتد. توصیههایی برای ورزشکاران - از سلامت خود مطمئن شوید. شروع مجدد ورزش برای کسانی که مدتها کم ورزش کرده یا اصلا ورزش نکردهاند، با ریسک بیشتری همراه است. علاوه بر آن، فشار و شدت انجام فعالیت ورزشی را بهآرامی افزایش دهید و در آن سطحی که در گذشته یا جوانی ورزش میکردهاید، شروع نکنید. - از 35 سالگی باید به طور منظم چکاپ پزشکی داشته باشید، چراکه از این سن، بیماریهای قلبی، بهویژه گرفتگی عروق قلب، شایعترین علت مرگ ناگهانی قلبی است. تشخیص بهموقع در مطب یک متخصص قلب میتواند جان شما را نجات دهد. - فعالیت جسمی و ورزشی بهویژه برای کسانی که مبتلا به بیماری عروق کرونری قلب هستند، بخش مهمی از درمان است. مسلما شدت فعالیت و حدومرز فعالیت ورزشی را یک متخصص قلب باید به طور دقیق مشخص کند تا بیمار با فعالیت زیاد، خود را به خطر نیندازد. علائم هشداردهنده مدتهاست فوتبال بازی میکنید. ناگهان بعد از گذشت 10 دقیقه از بازی، حس خفیف تنگی و فشار روی سینه و درد در شانه چپ خود احساس میکنید. این درد هر روز خودش را نشان میدهد و گاهی شکلش کمی عوض میشود. با قطع فعالیت، درد و ناراحتیها هم ناپدید میشود. بههمیندلیل هم بیشتر افراد این درد را جدی نمیگیرند، اما باید دانست همه دردها و ناراحتیهایی را که بهتازگی در حین ورزش ظاهر شدهاند یا با گذشت زمان بیشتر میشوند، باید جدی گرفت و حتما دلیل آنها روشن شود. پس به علائم زیر باید کاملا دقت کرد: تنگی نفس حین فعالیت بدنی، درد قفسه سینه که تحت فعالیت، سرما یا استرس رخ میدهد، کاهش هوشیاری، مثل سرگیجه، غشکردن و تشنج، ضربان نامنظم قلبی یا تپش تند قلب. اگر ضربان قلب در حالت آرامش، بیدلیل بالا میرود یا در زمان فعالیت بدنی بیش از اندازه افزایش پیدا میکند یا بعد از فعالیت ورزشی و ضربان قلب خیلی دیر به آرامش قبلی بازمیگردد، باید دلیل آن را بررسی کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.