درباره «نمایشگاه چشمانت» در گالری دنا
خلق ساده معنا، از دل روزمرگی
حسین گنجی . منتقد
لاندینو نوافلاطونی فلورانسی، گفته است: «خداوند شاعر اعلاست و جهان، شعر او». پس از قرن هجدهم و متأثر از فلسفه لایبنیتس این تفکر و خداوندی به هنر نیز کشیده شد و هنر خالق جهان فانی شد و جهان پیرامونش بهمثابه اثر او در کانسپتهای مختلف پذیرفته شد. اما این مرحله با دوران مدرن و شکلگیری هنر مدرن جان و قوت دیگرباره یافت. به شکلی که هر چیزی بسته به زاویهای که به آن نگاه میکنی و معنایی که با این زاویه و تکنیکهای هنری به آن میبخشی، یک اثر هنری تمامعیار میتوانست باشد که هم ساده بود و هم پیچیده و هنرمندش را در قامت خالق میتوانست نمایان کند. در هنرهای دیگر این شکل خود را پیش از این یافته بود ولی در عکاسی این رویه و این هنربودگی در ابتدا پیدا نبود و محیط تصویری بود که باید تنها ذخیره میشد تا از میرایی نجات یابد. اکنون این عمل در کف ماجرای عکاسی رخ میدهد و حداقل کاری است که یک دوربینبهدست انجام میدهد. عکاسی رفتهرفته مثل هنر به معنای عام خود، نقش آفرینشی خود را پیدا کرد و خالقبودن کسی که ابزار را به خدمت خود درآورده بیشتروبیشتر خودنمایی میکند. این بهخصوص زمانی مشخص میشود که عکاس به زاویهای از مواجهه با محیط دست مییابد که شاید هزارانبار با آن، خود و دیگرانی مواجهه شده باشند ولی این نوع خاص دیدن که عمق دارد و معنایی بر آن مترتب است و حرفی میزند، نبوده است. این زاویه، گاهی زاده نوع نگاه و درکی است که مخاطب از محیط زندگی خود دارد و گاهی زاده تعالیمی است که به دست میآورد که در اولی ذاتی و در دومی همانطور که تعلیمی خوانده شد اکتسابی است. اینجاست که نقش مدرس روشن میشود و معلوم میشود گاهی زحمت مدرس است که نوع تماشای سوژه را به هنرمند نشان دهد. اینکه محیط به آن پیچیدگی که دیده میشود و به آن شلوغی یا به آن بیمعنایی و سفیدی که گاهی تفسیر میشود نیست. جهان به شکل دیوانهکنندهای ساده سخن میگوید و ما برای نشاندادن آن نیازمند کارهای پیچیده یا دستزدن به هزاران دستکاری نداریم. در همین روش و منش و مسیر است که هنرمند دست به کاری میزند ساده ولی از دل آن هزاران معنای دیگر نیز سر برمیآورند و تو را بهعنوان مخاطب خود به مکث و تأمل وامیدارند. در نمایشگاه «چشمانت» در گالری دنا این مکث با مجموعهای از قابهای بسیار بیادعا ولی پرحرف به وجود میآید و اتفاق میافتد؛ خلقی که در کمال حیرت در پیچوتاب هزار دستکاری مرسوم امروزه قرار نگرفته و هنرمند برای رسیدن به آن، به هزار سوژه دور و دیر نپرداخته است. روزمره را و همین تصاویر پرتکرار را در شرایطی بیرونی (شهری) و درونی(خانگی) و البته با توجه قراردادن سادگی بهعنوان لایه رویه کار و حیرانی و درهمتنیدگی حرفهایی مثل دوستداشتن که خود خیلی ساده است ولی حس پیچیده و دلشورهآوری را ایجاد میکند، در دل مخاطب به وجود میآورد. سادگی از همان جنسی که میتواند تا مرز ویرانی مثل یک تکان ساده که زلزله به وجود میآورد، تمام مسائل روزمرهات را و تمامی مناسبات طبیعیات را بر هم بزند و تو را در شرایط بیمیلی تام، یکباره بیتاب دیدن و دیدن و دیدن کند و خود را بهنوعی به اثر بهسادگی به معنایی که قرار نیست خود را فریاد بزند بفروشد. اینجاست که معنای اصلی نمایشگاه و آن عبارت کوتاه شاید معنایی به خود بگیرد و تنها آن را برای جلب توجه ندانیم، هرچند این کارایی را بهعنوان یک تیتر داراست. در جای دستها که خود هرکدام در انحصار معنایی و فردی است مثل اثر انگشت، مثل چشمها و حالتی که نگاه میکنند، در جای پنجره و نظم هندسی ساختمان و تکرار آن که خود حکایت از درونمایه پشت پنجره یا درونمایه ذهنی است که به عبارتی پشت آن چشمهاست، در جایی، خانه و عبارتهای ساده و هندسی مناسبات درون آن، در جایی، اشیا و مکعبهایی که خود بخشهای درونی مغز یا رفتارهای تفکیکشده انسان است، در یک مجموعه که به همت حمید جانیپور گردآوری شده و دربرگیرنده آثاری از گلشید محمدیاریان، آنا بهارلو، نفیسه صالحآبادی، علی کاظمی، لیلی اردستانی، الهه نامدار و احمدرضا ناطقالهی است، بههمپیوسته به تعبیری و ازهمگسسته به دلیل سوژگی و مصداقی، تصویری واحد از تنسپردن هنرمند به زیبایی سادگی و فضایی که خالی است یا حداقل در ظاهر خالی و بیمعنی است به مخاطب به دست میدهد و همه هنرمندان این مجموعه را یک تن واحد کرده است. در جایی مخاطب را متوقف میکند و به او یاد میدهد که بهسادگی از کنار پیرامون خود و آنچه شاید بارهاوبارها مثل همین دستهای پدر و فرم قرارگیری پنجرهها در ساختمان یا حرکت نور در اتاقها یا فرم شکلگیری ملحفه روی تخت، نگذرد که این زیباست در مرحله اول و این خود اثری است هنری که رنجها را و تنهایی بسیار را به شکل سفیدخوانی در اثر و بسیاری تعابیر و معنایی که مخاطب خود از ظن خود یار آن خواهد شد، نشان میدهد و به آن بها میدهد؛ بهایی که شاید هر کسی به آن نپردازد یا اینطور به آن نگاه نکرده باشد، ساده، تکراری و ارزشمند، مثل شنیدن هربار و هرروزه جمله دوستت دارم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.