|

به یاد معلم همواره، گل‌آقا

تویی که با لبخند می‌خواهمت

گیتی صفرزاده: ماندگاری بعضی نام‌ها در دل مردم، فرمول پیچیده‌ای دارد. وقتی اسم دل را می‌آوریم دقیقا منظورمان یک‌جور ماندگاری احساسی و توأم با علاقه است. بعضی ماندگاری‌ها، ماندگاری حافظه‌ای است. همین الان هم اگر نام چنگیزخان مغول، زیگموند فروید و الکساندر دوما را بگویید، به گوش اکثر مردم جهان آشناست. اما اینکه نسبت به آنها احساس علاقه کنند یا وقتی یادشان می‌افتند یک طور خوبی روحشان غنج بزند، چندان عمومیت ندارد. به همین سیاق می‌شود اسامی چهره‌های وطنی را هم یادآوری کرد که شناختن‌شان بیشتر از روی حافظه است تا دل. البته قصدمان بی‌اهمیت‌شمردن این‌گونه به‌یادسپاری نیست. قطعا هرکس که به‌نوعی در حافظه ملتی ماندگار شده، اثری فراتر از انتظارات معمول از خود به جا گذاشته و چه‌بسا به‌واسطه همین فراتر از معمول‌بودن، شایسته تأمل و بررسی است. اما درباره کسانی که در حافظه احساسی مردم جا می‌گیرند و نوعی علقه عاطفی از یادآوری نامشان در اذهان نقش می‌بندد، ماجرای دیگری در جریان است. بعضی‌ها ممکن است بگویند این ماجرا به میزان اخلاق‌گرایی، نیک‌اندیشی یا ثمره نیکویی که آن افراد از خود به‌جا گذاشته‌اند بستگی دارد. قصد مخالفت با این نظر را نداریم گرچه در ماندگارهای دسته اول هم افرادی موصوف به این صفات پیدا می‌شوند. فراتر از همه اینها، مردم پیامی را دریافت می‌کنند که کاملا درونی است. نام گل‌آقا هنوز بعد از 12 سال از خاموشی خودش و 14 سال بعد از تعطیلی هفته‌نامه‌اش، چنین احساسی را در مردم زنده می‌کند؛ حسی درونی همراه با علاقه و نزدیکی. گرچه سبک‌وسیاق گل‌آقایی هم مثل هر روش و منشی در زندگی، مخالفان خودش را دارد، اما می‌شود این را فهمید در حافظه تاریخی مردم این نام با علاقه قلبی پیوند خورده است. درباره اینکه گل‌آقا چه کرد یا چه چیز باعث محبوبیتش شد، در این سال‌ها بسیار نوشته‌اند؛ دلایل مختلفی از جمله آغاز به طنز سیاسی در دوران پس از انقلاب، فراهم‌کردن فضای نقد دولتمردان، تشکیل مؤسسه‌ای برای دادن شأن و اعتبار درخور طنزپردازان، توجه به نسل جوان و نگاه مشفقانه و آموزشگر به آنها تا احساس مسئولیت در هرجایی که ماجرایی برای طنزپردازان روی می‌داد. این موارد دلایل شهرت گل‌آقا هستند. کسانی که از نزدیک با او آشنایی داشتند، دوستان و همکاران، طنزپردازان جوان یا حتی خوانندگان گل‌آقا هم خاطراتی از منش گل‌آقایی دارند که برایشان لحظات خوشی آفریده است. اما تصور من این است علاقه قلبی‌ای که به گل‌آقا در میان مردم باقی مانده، این احساس نزدیکی و محبت، ریشه در ماجرای دیگری دارد. در جهانی که به‌طور معمول اخبار ناخوشایند بر خبرهای خوش فزونی دارد، در روزگاری که سرعت اتفاقات و به‌هم‌ریختن مرزها و تعاریف، امید و ناامیدی را با هم می‌آمیخت، او حق شادی و لبخندزدن را برای مردم می‌خواست. حتی بدبین‌ترین مخالفانش نیز -که به طعنه نام سوپاپ را به او داده بودند- نمی‌توانند انکار کنند او به‌سادگی می‌توانست همه موقعیت، امکانات و ارتباطاتش را در مسیر مشت‌های گره‌کرده و مرثیه‌سرایی‌های داغ به کار بندد و البته معروفیت و شهرت بسزایی هم کسب کند. اما کیومرث صابری‌فومنی، نه به این علت که در روزگار جوانی طنزنویس بود (که پس از تعطیلی نشریه توفیق دیگر طنز ننوشت)، نه به این علت که دوستان فراوانی در میان طنزپردازان داشت (که به همان میزان دوست در میان دولتمردان و چهره‌های ادبی هم داشت)، نه به این علت که سرخوش و شادمان بود (که زندگی شخصی‌اش خالی از حوادث غم‌بار نبود)، بلکه به این دلیل که می‌خواست با لبخند، فاصله میان دل‌ها را کم کند و سختی روزگار را برای مردمانش بکاهد، قدم به عرصه گل‌آقایی گذاشت. شاید باورش این بود برای انسانی که در رنج آفریده شده، کاستن از رنج هستی، به قدر یک لبخند و نزدیکی میان دل‌ها با کلامی خالی از بغض و کینه، شایسته‌ترین و انسانی‌ترین کاری است که می‌توان انجام داد. این همان حس مهربانی عمیقی بود که از درون او برمی‌خاست و بر دل مردم می‌نشست؛ مردمی که امروز هم با شنیدن نام او لبخند به لب می‌آورند. جای او خالی است؛ در روزگاری که بی‌شک لبخند بیش از کینه به کار زندگی می‌آید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.